Βέλγιο – Τα συχνά κύματα καύσωνα που πλήττουν την Ευρώπη φέρνουν στο προσκήνιο την άμεση ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες προστασίας στους χώρους εργασίας.
Ενώ στο Βέλγιο εφαρμόζεται ήδη ένα εξειδικευμένο νομοθετικό πλαίσιο που συνδέει τη θερμοκρασία με το είδος της εργασίας, τα εργατικά συνδικάτα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Οι εκπρόσωποι των εργαζομένων πιέζουν πλέον για μια δεσμευτική ευρωπαϊκή οδηγία, υπογραμμίζοντας ότι οι υφιστάμενες εθνικές διατάξεις δεν επαρκούν για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και την προστασία της υγείας των πολιτών.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Περίπου 230 θάνατοι καταγράφονται ετησίως στους ευρωπαϊκούς χώρους εργασίας λόγω έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες.
- Τα όρια στο Βέλγιο κυμαίνονται από 18 βαθμούς για βαριές χειρωνακτικές εργασίες έως 29 βαθμούς για εργασία γραφείου.
- Στην Ισπανία νομοθετήθηκε το 2024 η «κλιματική άδεια», προσφέροντας έως και τέσσερις ημέρες αμειβόμενης απουσίας λόγω κακοκαιρίας.
Ευρωπαϊκός συναγερμός για τους κινδύνους της ζέστης
Η έκθεση στις υψηλές θερμοκρασίες αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα κινδύνου για εκατομμύρια επαγγελματίες σε ολόκληρη την ήπειρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία έρευνας του ETUI (Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο), περίπου 230 εργαζόμενοι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο εξαιτίας των ακραίων θερμικών συνθηκών. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οκτώ στους δέκα τραυματισμούς ή ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη συμβαίνουν σε συνηθισμένες θερμές ημέρες εργασίας και όχι απαραίτητα κατά τη διάρκεια επίσημα κηρυγμένων καυσώνων. Η έρευνα αναδεικνύει την τεράστια ευαλωτότητα συγκεκριμένων επαγγελματικών κλάδων, με το νοσηλευτικό προσωπικό, τους εργαζομένους σε αποθήκες και τους απασχολούμενους στον τομέα της φιλοξενίας να αντιμετωπίζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους, καθώς συχνά εργάζονται σε εσωτερικούς χώρους χωρίς επαρκή εξαερισμό.
Ενώ παραδοσιακά ο ευρωπαϊκός Νότος αντιμετώπιζε την κύρια κλιματική πρόκληση, τα δεδομένα προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται ραγδαία στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Στις περιοχές αυτές, ούτε οι υποδομές των κτιρίων ούτε η εργατική νομοθεσία είχαν σχεδιαστεί για να αντέχουν σε παρατεταμένες περιόδους ακραίας ζέστης. Ο γενικός γραμματέας της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας οικοδόμων και ξυλουργών, Tom Deleu, ξεκαθάρισε ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν πλέον καθημερινότητα στους ευρωπαϊκούς χώρους εργασίας, τονίζοντας πως οι καύσωνες και οι καταιγίδες δεν συνιστούν απλή ενόχληση, αλλά σοβαρό και συχνό επαγγελματικό κίνδυνο.
Οι διεκδικήσεις των συνδικάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Μπροστά στην ανεπάρκεια των μεμονωμένων εθνικών κανόνων, μεγάλες ευρωπαϊκές συνδικαλιστικές ενώσεις που εκπροσωπούν τους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα, στις κατασκευές, στα τρόφιμα και στον τουρισμό ανανεώνουν τις πιέσεις τους. Στόχος τους είναι η άμεση θέσπιση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής οδηγίας για την εργασία σε συνθήκες ακραίας θερμοκρασίας. Οι προτάσεις τους περιλαμβάνουν την καθιέρωση αυστηρών ελάχιστων προδιαγραφών για τις επιτρεπόμενες θερμοκρασίες λειτουργίας, τα υποχρεωτικά διαλείμματα δροσισμού και την άμεση αναπροσαρμογή του ωραρίου. Ο πρόεδρος της βελγικής ομοσπονδίας ABVV-FGTB, Bert Engelaar, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι όσα συμφωνηθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρέπει να αποτελούν τον ελάχιστο κανόνα, δίνοντας στα κράτη-μέλη την ευχέρεια να νομοθετήσουν ακόμη αυστηρότερα μέτρα στο εσωτερικό τους αν αυτό κριθεί απαραίτητο.
Το πολύπλοκο σύστημα μετρήσεων στο Βέλγιο
Στη βελγική επικράτεια, το όριο για την παύση ή την τροποποίηση της εργασίας δεν καθορίζεται από την απλή ένδειξη ενός συμβατικού θερμομέτρου. Οι κρατικοί κανόνες βασίζονται στον δείκτη θερμοκρασίας υγρού βολβού (WBGT), ο οποίος υπολογίζει με μεγαλύτερη επιστημονική ακρίβεια τη θερμική καταπόνηση του ανθρώπινου σώματος. Το εξειδικευμένο αυτό σύστημα συνυπολογίζει άμεσα τα επίπεδα υγρασίας, ενώ για όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους εξετάζει επιπρόσθετα την ταχύτητα του ανέμου, τη γωνία πρόσπτωσης της ηλιακής ακτινοβολίας και τη νεφοκάλυψη. Ο δικηγόρος και εταίρος της εταιρείας Del-Law, Christophe Delmarcelle, εξηγεί ότι σε περιπτώσεις ακραίας υγρασίας που αγγίζει το 95%, ο δείκτης WBGT ταυτίζεται σχεδόν με τις ενδείξεις ενός τυπικού θερμομέτρου, ενώ χαμηλότερα ποσοστά υγρασίας δημιουργούν εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα καταπόνησης.
Τα κρίσιμα όρια θερμοκρασίας και οι υποχρεώσεις
Οι ακριβείς θερμοκρασίες ενεργοποίησης των μέτρων προστασίας ποικίλλουν αυστηρά ανάλογα με τον βαθμό σωματικής καταπόνησης που απαιτεί η εκάστοτε θέση εργασίας. Για ελαφριές δραστηριότητες, όπως η τυπική εργασία γραφείου, το όριο έχει τεθεί νομικά στους 29 βαθμούς Κελσίου. Στον αντίποδα, για πολύ βαριές σωματικές εργασίες, όπως οι υπαίθριες κατασκευές, το όριο πέφτει δραστικά στους 18 βαθμούς. Όταν οι συνθήκες υπερβούν τα συγκεκριμένα επίπεδα, οι εργοδότες οφείλουν να δράσουν το αργότερο εντός 48 ωρών. Τα υποχρεωτικά μέτρα που πρέπει να εφαρμόσουν περιλαμβάνουν την εξασφάλιση συχνών διαλειμμάτων, την παροχή δροσερών ροφημάτων, τη χορήγηση κατάλληλου προστατευτικού ρουχισμού και την εγκατάσταση συστημάτων εξαερισμού ή ανεμιστήρων για την ανακούφιση του προσωπικού.
Τηλεργασία, παρακολούθηση και προσωρινή ανεργία
Το νομικό πλαίσιο του 1996 για την ευημερία στην εργασία καλύπτει απολύτως όλες τις μορφές απασχόλησης στο Βέλγιο, συμπεριλαμβανομένων των ελεύθερων επαγγελματιών και όσων εργάζονται από το σπίτι. Οι εταιρείες φέρουν ακέραια την ευθύνη τόσο για τους εργαζομένους τρίτων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στις εγκαταστάσεις τους, όσο και για την καταλληλότητα των συνθηκών τηλεργασίας των υπαλλήλων τους. Σε περίπτωση που ο καύσωνας καθιστά αδύνατη την ασφαλή εργασία στο σπίτι και δεν υπάρχουν άλλες εναλλακτικές, η νομοθεσία δίνει στους εργοδότες τη δυνατότητα να θέσουν το προσωπικό σε καθεστώς προσωρινής ανεργίας λόγω καιρικών συνθηκών, με τους εργαζομένους να λαμβάνουν κανονικά τα αντίστοιχα κρατικά επιδόματα.
Μεγάλο αγκάθι παραμένει ωστόσο η αυστηρή παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων. Ο Bert Engelaar διευκρινίζει ότι ενώ στις μεγάλες επιχειρήσεις οι εκπρόσωποι των εργαζομένων διασφαλίζουν ενεργά την εκπόνηση σχεδίων πρόληψης, στις μικρότερες εταιρείες παρατηρείται συχνά έλλειψη θεσμικού ελέγχου. Η στάση των συνδικάτων είναι ξεκάθαρη, τονίζοντας ότι η υγεία του προσωπικού δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στην καλή προαίρεση των εργοδοτών.
Το αίτημα για κλιματική άδεια και το ισπανικό πρότυπο
Παρά το υπάρχον πλαίσιο, τα εργατικά συνδικάτα διεκδικούν ριζικότερες λύσεις προσαρμοσμένες στα νέα κλιματικά δεδομένα. Ο επικεφαλής της ABVV-FGTB υπενθυμίζει ότι οι εργαζόμενοι δοκιμάζονται έντονα και εκτός του εργασιακού τους περιβάλλοντος, ειδικά όταν οι ακραίες καιρικές συνθήκες αναγκάζουν παιδικούς σταθμούς και σχολεία να κλείσουν, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στις οικογένειες. Γι’ αυτόν τον λόγο, η ομοσπονδία ζητά τη δημιουργία ενός νέου Εθνικού Σχεδίου Προσαρμογής στο Κλίμα.
Ως πρότυπο για τις νέες διεκδικήσεις λειτουργεί ο νόμος για την «κλιματική άδεια» που εφαρμόστηκε στην Ισπανία το 2024, έπειτα από τις καταστροφικές πλημμύρες στη Βαλένθια. Το ισπανικό μοντέλο επιτρέπει στους εργαζομένους να λαμβάνουν έως και τέσσερις ημέρες αμειβόμενης άδειας όταν τα ακραία καιρικά φαινόμενα εμποδίζουν την ασφαλή μετάβαση στην εργασία τους, παρέχοντας παράλληλα κρατική οικονομική στήριξη στις επιχειρήσεις εάν η κακοκαιρία παραταθεί πέραν αυτού του διαστήματος.
