Βέλγιο – Με περισσότερο από το μισό του πληθυσμού να μην ταυτίζεται με καμία θρησκεία και την τακτική παρακολούθηση της κυριακάτικης λειτουργίας να έχει καταρρεύσει, το Βέλγιο θεωρείται μια βαθιά εκκοσμικευμένη χώρα.
Ωστόσο, η θρησκεία διατηρεί ισχυρή θεσμική παρουσία και λαμβάνει μεγάλη κρατική χρηματοδότηση, την ώρα που η μετανάστευση δημιουργεί μια εντελώς νέα δημογραφική πραγματικότητα στις μεγάλες πόλεις.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Το 59% των πολιτών δηλώνει χωρίς θρησκευτική υπαγωγή, έναντι 31% Καθολικών και 6% Μουσουλμάνων.
- Το βελγικό κράτος πλήρωσε 129 εκατ. ευρώ το 2024 για μισθούς λειτουργών των αναγνωρισμένων θρησκειών.
- Οι καθολικοί γάμοι έχουν πέσει στο 10% του συνόλου, αλλά οι εκκλησιαστικές κηδείες παραμένουν στο 31,7%.
Το παράδοξο της κρατικής χρηματοδότησης
Η σχέση του Βελγίου με τη θρησκεία καθορίζεται από ένα ιδιότυπο νομικό πλαίσιο που διαφέρει από την αυστηρή γαλλική εκκοσμίκευση (laïcité). Το άρθρο 21 του Συντάγματος απαγορεύει στο κράτος να παρεμβαίνει στον διορισμό των κληρικών, όμως το άρθρο 181 υποχρεώνει το δημόσιο να πληρώνει τους μισθούς και τις συντάξεις των εκπροσώπων των αναγνωρισμένων δογμάτων.
Η χώρα αναγνωρίζει επίσημα έξι θρησκείες (Ρωμαιοκαθολικισμό, Ορθοδοξία, Ιουδαϊσμό, Αγγλικανισμο, Προτεσταντισμό και Ισλάμ), καθώς και τον οργανωμένο κοσμικισμό. Το 2024, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση διέθεσε 129 εκατομμύρια ευρώ για αυτό το σύστημα μισθοδοσίας, ενώ περιφέρειες και δήμοι δαπανούν δεκάδες εκατομμύρια ετησίως για τη συντήρηση των χώρων λατρείας. Λόγω της ιστορικής της κυριαρχίας, η Καθολική Εκκλησία λαμβάνει με διαφορά τη μερίδα του λέοντος, δημιουργώντας μια έντονη αντίθεση με τη ραγδαία μείωση των πιστών της.
Άδειες εκκλησίες, επιλεκτικά τελετουργικά
Η απομάκρυνση από τον Καθολικισμό είναι εντυπωσιακή σε σχέση με το παρελθόν. Στην πρώτη απογραφή του Βελγίου το 1846, το 99% του πληθυσμού καταγράφηκε ως ρωμαιοκαθολικό. Σήμερα, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας ρίχνουν το ποσοστό στο 31%. Ακόμη μικρότερη είναι η πραγματική συμμετοχή: τον Οκτώβριο του 2024, μόλις 173.335 άνθρωποι (περίπου το 1,5% του πληθυσμού) παρακολούθησαν την κυριακάτικη λειτουργία.
Οι παραδοσιακές τελετές ακολουθούν την ίδια πορεία. Το 2007, ένας στους τέσσερις γάμους γινόταν στην εκκλησία. Το 2024, η Καθολική Εκκλησία κατέγραψε μόλις 4.896 γάμους σε σύνολο 48.589 που τελέστηκαν σε όλη τη χώρα, δηλαδή περίπου έναν στους δέκα. Αντίθετα, οι καθολικές κηδείες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, φτάνοντας τις 35.515 το 2024, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 31,7% όλων των θανάτων στη χώρα.
Η μετανάστευση αλλάζει τα σχολεία
Ενώ οι γηγενείς Βέλγοι απομακρύνονται από τη θρησκεία, οι πληθυσμοί με μεταναστευτικό υπόβαθρο διατηρούν υψηλότερα ποσοστά θρησκευτικής πρακτικής. Έρευνα της φλαμανδικής κυβέρνησης (2022) έδειξε ότι μόνο το 6% των ερωτηθέντων «βελγικής καταγωγής» συμμετέχει σε θρησκευτικές συνάξεις εβδομαδιαίως. Το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 25-33% για άτομα τουρκικής, μαροκινής και αφγανικής καταγωγής, και αγγίζει το 50% σε όσους έχουν ρίζες από το Κονγκό.
Οι δημογραφικές αλλαγές αποτυπώνονται καθαρά στις επιλογές μαθημάτων στα δημόσια σχολεία της χώρας:
Ποσοστά επιλογής θρησκευτικού μαθήματος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση:
| Περιοχή | Ηθική | Ισλάμ | Καθολικισμός |
|---|---|---|---|
| Φλάνδρα (2025-26) | 43% | 26% | 20% |
| Γαλλόφωνο Βέλγιο & Βρυξέλλες (2024-25) | 32% | 26% | 15% |
| – Μόνο Βρυξέλλες (2024-25) | 17% | 53% | 10% |
Στοιχεία: Φλαμανδική κυβέρνηση, Fédération Wallonie-Bruxelles (ανάλυση CRISP)
Η εικόνα στις Βρυξέλλες ξεχωρίζει, με την απόλυτη πλειοψηφία των μαθητών (53%) στα δημόσια σχολεία να παρακολουθεί το μάθημα του Ισλάμ, αναδεικνύοντας τις τεράστιες διαφορές στις θρησκευτικές τάσεις ανάμεσα στις περιφέρειες του βελγικού κράτους.
Με πληροφορίες από: European Social Survey, CRISP, Fédération Wallonie-Bruxelles
