Το ενδιαφέρον των νέων για τα παγκόσμια πολιτικά ζητήματα στην Ελβετία έχει σπάσει κάθε προηγούμενο ρεκόρ, φτάνοντας το πενήντα τέσσερα τοις εκατό, το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη των σχετικών μετρήσεων το 2014.
Ωστόσο, πίσω από αυτό το εντυπωσιακό νούμερο κρύβεται ένα οξύμωρο: η προθυμία τους να συμμετάσχουν ενεργά στις πολιτικές διαδικασίες παραμένει σε απροσδόκητα χαμηλά επίπεδα.
Τα κρίσιμα αυτά συμπεράσματα έρχονται στο φως μέσα από το Ελβετικό Παρατηρητήριο Νεολαίας και Δημοκρατίας 2025 (Schweizer Jugend- und Demokratiemonitor 2025), μια εκτενή μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ομοσπονδίας Ελβετικών Κοινοβουλίων Νεολαίας (DSJ).
Στο πλαίσιο της έρευνας, σχεδόν δύο χιλιάδες νέοι ηλικίας δεκαπέντε έως είκοσι πέντε ετών κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήματα σχετικά με τις πολιτικές τους ανησυχίες, την εμπιστοσύνη τους προς τους θεσμούς και τη διάθεσή τους για συμμετοχή στα κοινά.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι θέματα αιχμής, όπως η εγκληματικότητα, η ψυχική υγεία και οι διακρίσεις, συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη προσοχή.
Παράλληλα, επιβεβαιώνεται η απόλυτη κυριαρχία των ψηφιακών πλατφορμών (Instagram, TikTok) ως πρωταρχικών πηγών ενημέρωσης, παρότι τα παραδοσιακά μέσα και οι θεσμοί εξακολουθούν να απολαμβάνουν τα υψηλότερα επίπεδα αξιοπιστίας.
Η έρευνα αποκρυπτογραφεί τους λόγους αυτής της τεράστιας αναντιστοιχίας μεταξύ θεωρητικού ενδιαφέροντος και πρακτικής δράσης, αναδεικνύοντας την έλλειψη χρόνου, το αίσθημα ανεπάρκειας γνώσεων και την πολυπλοκότητα του συστήματος ως τα βασικότερα εμπόδια που κρατούν τη νέα γενιά μακριά από την κάλπη.
Τα θέματα που μονοπωλούν το ενδιαφέρον της νεολαίας
Η ενασχόληση των νέων με την πολιτική έχει καταγράψει αξιοσημείωτη άνοδο τα τελευταία χρόνια.
Ειδικότερα, η προσοχή τους στρέφεται έντονα προς τις διεθνείς εξελίξεις (54%), ενώ εξίσου ισχυρό παραμένει το ενδιαφέρον για την εγχώρια ελβετική πολιτική σκηνή, το οποίο αγγίζει το πενήντα πέντε τοις εκατό.
Τα ζητήματα που κινητοποιούν περισσότερο τους νέους είναι εκείνα που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητά τους και διαθέτουν έντονο συναισθηματικό φορτίο.
Στην κορυφή της ατζέντας τους βρίσκεται η εγκληματικότητα (41%), ακολουθούμενη στενά από την ψυχική υγεία και τις κοινωνικές διακρίσεις (από 35% αντίστοιχα).
Σημαντική απήχηση έχουν επίσης γεωπολιτικά και ανθρωπιστικά ζητήματα, όπως ο πόλεμος στη Γάζα και η μεταναστευτική πολιτική (από 32%).
Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ξεκάθαρος διαχωρισμός με βάση το φύλο: οι νεαρές γυναίκες δείχνουν μεγαλύτερη ευαισθησία σε κοινωνικά και ψυχοκοινωνικά θέματα, ενώ οι νεαροί άνδρες εστιάζουν περισσότερο σε τομείς που σχετίζονται με την ασφάλεια και την τεχνολογία.
Οι πηγές ενημέρωσης και η κυριαρχία των ψηφιακών μέσων
Ο τρόπος με τον οποίο η νέα γενιά καταναλώνει τις ειδήσεις έχει μετασχηματιστεί ριζικά, με τα ψηφιακά κανάλια να αποτελούν το απόλυτο μονοπώλιο.
Τα κοινωνικά δίκτυα κυριαρχούν, με το Instagram (44%) και το TikTok (38%) να αποτελούν τις βασικές πύλες εισόδου στην ενημέρωση, ενώ οι εφαρμογές ειδήσεων (News-Apps) ακολουθούν με 24%.
Παρά την ψηφιακή επέλαση, το σχολικό περιβάλλον διατηρεί έναν κομβικό ρόλο (39%) στη διαμόρφωση πολιτικής συνείδησης.
Πέρα από τις οθόνες, ο στενός κοινωνικός περίγυρος παραμένει καθοριστικός, καθώς η οικογένεια (50%) και ο κύκλος των φίλων (32%) αποτελούν βασικές πηγές άντλησης πληροφοριών και ανταλλαγής απόψεων.
Στον αντίποδα, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης βιώνουν ραγδαία πτώση στην προτίμηση των νέων, με τις έντυπες εφημερίδες να συγκεντρώνουν μόλις το δεκατέσσερα τοις εκατό και την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο το είκοσι οκτώ τοις εκατό.
Εμπιστοσύνη στους θεσμούς έναντι δυσπιστίας στα κόμματα
Ο χάρτης της εμπιστοσύνης των νέων προς τους θεσμούς παρουσιάζει έντονες αντιθέσεις.
Τα υψηλότερα ποσοστά αξιοπιστίας συγκεντρώνουν παραδοσιακά οι επιστημονικοί και ερευνητικοί φορείς (68%), καθώς και η ανώτατη εκτελεστική εξουσία της χώρας, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο (Bundesrat), με ποσοστό εξήντα έξι τοις εκατό.
Ιδιαίτερα θετική είναι και η αποδοχή των καντονιακών κυβερνήσεων (61%). Αντίθετα, καταγράφεται μια βαθιά ριζωμένη καχυποψία απέναντι στους αμιγώς πολιτικούς «παίκτες».
Τα πολιτικά κόμματα (44%), τα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης (43%) και οι ίδιοι οι πολιτικοί (37%) συγκεντρώνουν τα υψηλότερα ποσοστά δυσπιστίας.
Το μεγαλύτερο παράδοξο, ωστόσο, αφορά τα κοινωνικά δίκτυα: μολονότι αποτελούν την κύρια πηγή ενημέρωσης, θεωρούνται το λιγότερο αξιόπιστο μέσο, συγκεντρώνοντας την εμπιστοσύνη μόλις του είκοσι πέντε τοις εκατό των ερωτηθέντων.
Τα εμπόδια που κρατούν τους νέους μακριά από την κάλπη
Το αυξημένο πολιτικό ενδιαφέρον δεν μεταφράζεται σε πράξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις το τριάντα τοις εκατό των νέων δηλώνει πρόθυμο να συμμετάσχει στο επόμενο δημοψήφισμα, ενώ το ποσοστό κατακρημνίζεται στο δεκαπέντε τοις εκατό όταν πρόκειται για συμμετοχή σε βουλευτικές εκλογές.
Οι λόγοι για αυτή την εκλογική αποχή είναι πολυπαραγοντικοί. Το τριάντα τέσσερα τοις εκατό δηλώνει ανοιχτά πως δεν έχει κανένα ενδιαφέρον για ενεργή συμμετοχή, ενώ ακριβώς το ίδιο ποσοστό (34%) επικαλείται την έλλειψη ελεύθερου χρόνου.
Ένα εξίσου σημαντικό ανάχωμα είναι το αίσθημα γνωστικής ανεπάρκειας, με το είκοσι οκτώ τοις εκατό να ομολογεί πως δεν κατανοεί επαρκώς τα ζητήματα ώστε να πάρει θέση.
Επιπλέον, επικρατεί μια αίσθηση ματαιότητας (21%), με πολλούς νέους να πιστεύουν ότι η φωνή τους δεν πρόκειται να επηρεάσει τις εξελίξεις, ενώ αρκετοί θεωρούν ότι η ηλικία τους λειτουργεί αποτρεπτικά για να ληφθεί σοβαρά υπόψη η άποψή τους από το σύστημα.
