Ένα εξαιρετικά μακρινό ουράνιο σώμα, που θα μπορούσε να αναγνωριστεί ως νάνος πλανήτης, εντόπισαν αστρονόμοι πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα.
Το αντικείμενο, με προσωρινή ονομασία 2026 ED138, εκτιμάται ότι έχει διάμετρο από 600 έως 1.500 χιλιόμετρα και ενδέχεται να συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα και φωτεινότερα σώματα αυτής της περιοχής του Ηλιακού Συστήματος.
Την ανακάλυψη ανακοίνωσε το Αστεροσκοπείο Vera C. Rubin. Το ED138 αναγνώρισε ο αστρονόμος Matthew Holman, από το Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics στο Κέιμπριτζ, εξετάζοντας δεδομένα που είχε συγκεντρώσει το αστεροσκοπείο μέσα στο 2026. Με κώδικα αναζήτησης που ανέπτυξε ο ίδιος, ανέλυσε δισεκατομμύρια καταγραφές κινούμενων αντικειμένων ώσπου εντόπισε το ασυνήθιστο σώμα.
Η ανακάλυψη που οδήγησε σε δεύτερο έλεγχο
Ο Holman εξήγησε ότι αρχικά δυσκολεύτηκε να πιστέψει το εύρημα. «Η πρώτη μου αντίδραση ήταν χαρούμενη δυσπιστία», ανέφερε, προσθέτοντας ότι έλεγξε αμέσως μήπως ο ίδιος ή ο κώδικάς του είχαν κάνει λάθος, επειδή αντικείμενα αυτής της κατηγορίας είναι πολύ σπάνια.
Η ομάδα αναζήτησε στη συνέχεια επιπλέον παρατηρήσεις και παλαιότερες αρχειακές εικόνες. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να ανασυνθέσει την τροχιά του ED138 σε περίοδο μεγαλύτερη των δέκα ετών, ενισχύοντας την αξιοπιστία της ανακάλυψης.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το σώμα βρίσκεται σήμερα περίπου 46 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα ισούται με τη μέση απόσταση Γης και Ήλιου. Ως μέτρο σύγκρισης, η μέση απόσταση του Πλούτωνα αναφέρεται σε περίπου 40 αστρονομικές μονάδες.
Γιατί δεν έχει χαρακτηριστεί ακόμη νάνος πλανήτης
Η διάμετρος των 600 έως 1.500 χιλιομέτρων δεν προέρχεται από άμεση μέτρηση. Οι ερευνητές την υπολόγισαν συνδυάζοντας τη φωτεινότητα, την απόσταση και μια εκτίμηση για το πόσο φως αντανακλά η επιφάνεια του αντικειμένου. Παγωμένα σώματα τέτοιου μεγέθους έχουν συνήθως περίπου σφαιρικό σχήμα, το οποίο αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για την ταξινόμηση ως νάνων πλανητών.
Ο πλανητικός επιστήμονας Ralf Jaumann, από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, επισήμανε ότι η τροχιά είναι ήδη σχετικά καλά προσδιορισμένη, αλλά η εκτίμηση της διαμέτρου παραμένει αβέβαιη. Εάν το ED138 αποδειχθεί ότι πλησιάζει τα 1.500 χιλιόμετρα και όχι τα 600, θεωρεί ότι έχει καλές πιθανότητες να αναγνωριστεί ως νάνος πλανήτης. Πρόσθεσε, πάντως, ότι υπάρχουν πολλοί ακόμη υποψήφιοι.
Μία βασική διαφορά πλανήτη και νάνου πλανήτη είναι ότι ο πρώτος έχει απομακρύνει μικρότερα σώματα από την περιοχή της τροχιάς του. Η ανακάλυψη του ED138 δεν αποτελεί, επομένως, επίσημη αναγνώριση νέου νάνου πλανήτη.
Οι πέντε αναγνωρισμένοι νάνοι πλανήτες
Η Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU) αναγνωρίζει σήμερα επίσημα πέντε νάνους πλανήτες: Πλούτωνα, Δήμητρα, Έριδα, Χαουμέα και Μακεμάκε. Η τελευταία αναγνώριση έγινε το 2008. Η ξεχωριστή κατηγορία θεσπίστηκε πριν από είκοσι χρόνια, όταν ο Πλούτωνας επαναταξινομήθηκε από πλανήτης σε νάνο πλανήτη.
Για τον Jaumann, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι ένα τηλεσκόπιο στη Χιλή μπόρεσε όχι μόνο να εντοπίσει ένα τόσο μακρινό αντικείμενο, αλλά και να επιτρέψει στους αστρονόμους να προσδιορίσουν ήδη μεγάλο τμήμα της τροχιάς του.
Πηγές πληροφοριών: Vera C. Rubin Observatory, Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Διεθνής Αστρονομική Ένωση (IAU).
