Ευρωπαϊκή Ένωση – Αυστηρότερους κανόνες για τις διαδικτυακές συνδρομές, τις παραπλανητικές πρακτικές στις online αγορές και τις λειτουργίες των κοινωνικών δικτύων επιδιώκει η ΕΕ με το προτεινόμενο Digital Fairness Act. Οι σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις αφορούν τόσο τους ενήλικους καταναλωτές όσο και τους ανηλίκους, χωρίς να αποτελούν ακόμη κανόνες που έχουν τεθεί σε εφαρμογή.
Το σχέδιο που παρουσιάστηκε στις 11 Νοεμβρίου στοχεύει σε πρακτικές οι οποίες δυσκολεύουν τους χρήστες να κατανοήσουν τι αγοράζουν, πόσο πληρώνουν ή πώς μπορούν να διακόψουν μια υπηρεσία. Διαφορετική, αλλά συναφής, πρωτοβουλία προωθεί η γερμανική κυβέρνηση για την προστασία παιδιών και εφήβων από κινδύνους στα κοινωνικά δίκτυα.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει απαγόρευση παραπλανητικών σχεδιαστικών τεχνικών και περιορισμό των κρυφών παγίδων συνδρομής.
- Η ακύρωση διαδικτυακών συμβάσεων επιδιώκεται να γίνει εξίσου απλή με τη σύναψή τους, με ένα κλικ.
- Στη Γερμανία εξετάζεται ξεχωριστή απαγόρευση κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 13 ετών, με εξαιρέσεις.
Στόχος οι παγίδες συνδρομών και οι παραπλανητικές online αγορές
Ένα από τα βασικά σημεία του Digital Fairness Act είναι η αντιμετώπιση των λεγόμενων dark patterns. Πρόκειται για τεχνικές σχεδιασμού ιστοσελίδων και εφαρμογών που ωθούν τον καταναλωτή προς μια επιλογή ή τον πιέζουν κατά τη διαδικασία αγοράς. Η ευρωπαϊκή πρόταση επιδιώκει να απαγορεύσει τέτοιες πρακτικές και να περιορίσει τις συνδρομές που αποκρύπτουν ουσιώδεις όρους από τον χρήστη.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται η δυνατότητα ακύρωσης διαδικτυακών συμβάσεων με ένα κλικ, ώστε η διακοπή μιας συνδρομής να μην απαιτεί πιο περίπλοκη διαδικασία από την ενεργοποίησή της. Προτείνεται επίσης μεγαλύτερη διαφάνεια στον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών όταν αυτές μεταβάλλονται έντονα. Για τους καταναλωτές, η πρακτική σημασία των μέτρων βρίσκεται στην ευκολότερη αναγνώριση των πραγματικών χρεώσεων και στην αποφυγή ανεπιθύμητης παραμονής σε υπηρεσίες.
Ανήλικοι, ατελείωτο scrolling και επικοινωνία με άνθρωπο
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία δεν περιορίζεται στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Περιλαμβάνει μέτρα για την προστασία ανηλίκων και την αντιμετώπιση χειριστικών λειτουργιών στα κοινωνικά δίκτυα. Με βάση την πρόταση, πλατφόρμες θα πρέπει να δίνουν στους χρήστες δυνατότητα απενεργοποίησης μηχανισμών που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση, όπως η ατελείωτη κύλιση περιεχομένου (endless scrolling).
Το σχέδιο προβλέπει ακόμη την απαγόρευση των επί πληρωμή πακέτων τυχαίων ανταμοιβών, γνωστών ως loot boxes, σε βιντεοπαιχνίδια για παιδιά και εφήβους. Παράλληλα, επιδιώκει να κατοχυρώσει για τους καταναλωτές τη δυνατότητα να μιλούν με πραγματικό εκπρόσωπο εξυπηρέτησης όταν αντιμετωπίζουν πρόβλημα, αντί να περιορίζονται αποκλειστικά σε συνομιλία με αυτοματοποιημένο chatbot.
Τι σχεδιάζει ξεχωριστά η γερμανική κυβέρνηση
Στη Γερμανία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επεξεργάζεται ευρύτερη στρατηγική για την ψηφιακή ασφάλεια των ανηλίκων. Σε αυτή περιλαμβάνεται η πρόταση απαγόρευσης χρήσης κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 13 ετών, με εξαίρεση υπηρεσίες που θεωρούνται κατάλληλες για την ηλικία τους. Η κυβέρνηση επιδιώκει να ενσωματώσει μια προσωρινή εθνική ρύθμιση στη νομοθεσία προστασίας ανηλίκων, μέχρι να τεθεί σε ισχύ η σχεδιαζόμενη ευρωπαϊκή λύση.
Για τους εφήβους ηλικίας 13 έως 18 ετών προβλέπεται διαφορετικό, κλιμακωτό πλαίσιο προστασίας. Οι παρεμβάσεις στοχεύουν, μεταξύ άλλων, στον διαδικτυακό εκφοβισμό, στην έκθεση σε προβληματικό περιεχόμενο και σε λειτουργίες που μπορούν να ενθαρρύνουν εξαρτητικές συμπεριφορές.
Η γερμανική στρατηγική περιλαμβάνει επίσης ενημέρωση και πρόληψη, πέρα από τις υποχρεώσεις των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών. Σχεδιάζεται το λεγόμενο «KI-Seepferdchen», ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα μέσα από το οποίο παιδιά δημοτικού θα εξοικειώνονται με την ασφαλή χρήση ψηφιακών μέσων και τεχνητής νοημοσύνης. Προβλέπονται ακόμη πανεθνική ενημερωτική καμπάνια για γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας και νέα, προσαρμοσμένη στα παιδιά, διαδικτυακή υπηρεσία αναφοράς περιστατικών.
Οι γερμανικές προτάσεις και το Digital Fairness Act αποτελούν διακριτές νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες. Η εφαρμογή των συγκεκριμένων απαγορεύσεων και δικαιωμάτων θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των αντίστοιχων διαδικασιών, καθώς τα μέτρα παρουσιάζονται ακόμη ως σχέδια.
Πηγές πληροφοριών: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση Γερμανίας.