Βιέννη – Μνημείο αφιερωμένο στους μετανάστες εργάτες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της αυστριακής πρωτεύουσας από τη δεκαετία του 1960 σχεδιάζει να δημιουργήσει ο Δήμος Βιέννης.
Η εγκατάστασή του προβλέπεται στην περιοχή Favoriten, κοντά στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό, με στόχο να ολοκληρωθεί έως το 2030 και εκτιμώμενο κόστος από 150.000 έως 250.000 ευρώ.
Την προώθηση του σχεδίου για το λεγόμενο «Gastarbajteri-Denkmal» ανακοίνωσε η δημοτική σύμβουλος Πολιτισμού Veronica Kaup-Hasler (SPÖ), παρουσιάζοντας τα επόμενα βήματα μαζί με την οργάνωση Volkshilfe Wien και το ταμείο προώθησης εργαζομένων της Βιέννης (waff). Η τελική μορφή του μνημείου δεν έχει αποφασιστεί και θα προκύψει από καλλιτεχνικό διαγωνισμό.
Γιατί επελέγη η περιοχή του κεντρικού σταθμού
Ως πιθανή τοποθεσία εξετάζεται ο χώρος γύρω από τον Hauptbahnhof, στο 10ο διαμέρισμα της Βιέννης, χωρίς να έχει καθοριστεί ακόμη το ακριβές σημείο. Η επιλογή συνδέεται με τον παλαιό Südbahnhof, που αποτελούσε για πολλούς μετανάστες εργάτες την πρώτη τους στάση στην πόλη. Εκεί συναντούσαν συγγενείς και φίλους, αναζητούσαν εργασία ή διατηρούσαν επαφή με τις χώρες καταγωγής τους.
Οι εργαζόμενοι που έφτασαν στην Αυστρία κατά δεκάδες χιλιάδες συνέβαλαν στην κατασκευή δρόμων, σιδηροδρομικών γραμμών και κτιρίων, ενώ απασχολήθηκαν σε εργοστάσια, νοσοκομεία και υπηρεσίες καθαριότητας. Η πρωτοβουλία επιχειρεί να καταγράψει στον δημόσιο χώρο αυτή τη συμβολή, η οποία, σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, δεν έχει αναγνωριστεί επαρκώς στην ιστορική μνήμη της πόλης.
Πώς θα χρηματοδοτηθεί και πότε θα κατασκευαστεί
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τους Savo Ristić και Senol Grasl-Akkilic, που επιδιώκουν εδώ και χρόνια δημόσια αναγνώριση της πρώτης γενιάς μεταναστών εργατών. Οι αρχικές συζητήσεις έγιναν το 2019 και το 2020, αλλά η πανδημία καθυστέρησε το εγχείρημα.
Η δημοτική υπηρεσία Πολιτισμού MA 7 θα καλύψει τη διαδικασία του καλλιτεχνικού διαγωνισμού, ενώ η κατασκευή του μνημείου σχεδιάζεται να χρηματοδοτηθεί κυρίως μέσω δωρεών. Προβλέπεται δυνατότητα συνεισφοράς μικρών ποσών από ιδιώτες, με τους διοργανωτές να επιδιώκουν επίσης τη στήριξη μεγάλων επιχειρήσεων και κοινωνικών εταίρων, μεταξύ των οποίων η Αυστριακή Συνομοσπονδία Συνδικάτων (ÖGB) και το Οικονομικό Επιμελητήριο. Έχουν ήδη γίνει πρώτες επαφές, ενώ η Volkshilfe Wien αναφέρει ότι η πρωτοβουλία έχει δεχθεί οικονομική ενίσχυση από το «Guter Rat für Rückverteilung».
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, το 2027 θα συγκροτηθεί επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή, το 2028 θα διεξαχθεί ο καλλιτεχνικός διαγωνισμός μέσω του φορέα Kunst im öffentlichen Raum (KÖR) και το 2029 προβλέπεται η απόφαση της κριτικής επιτροπής και η έναρξη υλοποίησης. Η ολοκλήρωση τοποθετείται το αργότερο στο τέλος της τρέχουσας δημοτικής θητείας, το 2030.
Η δύσκολη καθημερινότητα πίσω από την ιστορία της εργασίας
Ο Senol Grasl-Akkilic περιέγραψε την ιστορία των μεταναστών εργατών ως ταυτόχρονα ορατή στα έργα που άφησαν πίσω τους και αόρατη ως προσωπική εμπειρία. Θυμήθηκε ότι στα τέλη της δεκαετίας του 1970 η πενταμελής οικογένειά του ζούσε στο Penzing της Βιέννης σε μικρό διαμέρισμα με ένα δωμάτιο και κουζίνα, χωρίς ούτε κρύο τρεχούμενο νερό. Όπως είπε, τότε δεν προσφέρονταν ούτε μαθήματα γερμανικών.
Οι Ristić και Grasl-Akkilic τόνισαν ότι οι γονείς τους έφτασαν για να εργαστούν, αλλά τελικά έμειναν και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της χώρας. Η διευθύντρια της Volkshilfe Wien, Tanja Wehsely, υπογράμμισε ότι η συζήτηση για την ευημερία της Αυστρίας δεν μπορεί να παραλείπει τους ανθρώπους που εργάστηκαν για τη δημιουργία της. Την πρωτοβουλία υποστηρίζει και ο πρώην δήμαρχος Βιέννης, σημερινός πρόεδρος της Volkshilfe Wien, Michael Häupl. Η οργάνωση, που απασχολεί ανθρώπους από περίπου 60 εθνικότητες, συμμετέχει στο εγχείρημα και μέσω δράσεων με τις κοινότητες της πόλης.
Ο διευθυντής του waff, Marko Miloradović, ανέφερε ότι από τους περισσότερους από 946.000 εργαζομένους στη Βιέννη περίπου οι μισοί έχουν μεταναστευτικό υπόβαθρο. Επισήμανε επίσης ότι η ιστορία των «γκασταρμπάιτερ» δεν ήταν αποκλειστικά ανδρική: κατά τα στοιχεία που παρουσίασε, σε κάθε 100 άνδρες αντιστοιχούσαν 82 γυναίκες, πολλές από τις οποίες εργάστηκαν στη φροντίδα και στην καθαριότητα. Οι δικοί του παππούδες έφτασαν στο Ίνσμπρουκ στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και αργότερα ακολούθησε ο πατέρας του.
Ο Miloradović σημείωσε ακόμη ότι περίπου οι μισοί εργαζόμενοι κάτοικοι της Βιέννης έχουν γονείς γεννημένους στο εξωτερικό και συνέδεσε το γεγονός αυτό με την ανάγκη επένδυσης στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, ενόψει των ελλείψεων ειδικευμένου προσωπικού και των δημογραφικών μεταβολών. Η Kaup-Hasler υπογράμμισε από την πλευρά της ότι η εργασιακή μετανάστευση συνέβαλε στο να εξελιχθεί η Βιέννη σε πολυπολιτισμική μητρόπολη.
Εξήντα χρόνια από τη συμφωνία με τη Γιουγκοσλαβία
Η πρωτοβουλία συμπίπτει με την 60ή επέτειο της συμφωνίας προσέλκυσης εργαζομένων που υπέγραψε η Αυστρία το 1966 με την τότε Γιουγκοσλαβία. Είχαν προηγηθεί αντίστοιχες συμφωνίες με την Ισπανία το 1962, η οποία απέκτησε μικρή πρακτική σημασία, και με την Τουρκία το 1964. Οι συμφωνίες με την Τουρκία και τη Γιουγκοσλαβία αποτέλεσαν βασικά σημεία αναφοράς για την εργασιακή μετανάστευση, σε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης και αυξημένης ζήτησης προσωπικού.
Παρότι αρχικά προβλεπόταν προσωρινή απασχόληση και επιστροφή στις χώρες προέλευσης, πολλοί εργαζόμενοι παρέμειναν στην Αυστρία, δημιούργησαν οικογένειες ή έφεραν κοντά τους συγγενείς τους.
Πέρα από το μνημείο, σχεδιάζεται εκπαιδευτικός χώρος στη συνοικία Sonnwendviertel, τον οποίο θα λειτουργεί η Volkshilfe Wien. Θα φιλοξενεί εργαστήρια, σεμινάρια και εκδηλώσεις για την ιστορία της εργασιακής μετανάστευσης, μεταξύ άλλων για σχολικές τάξεις, ενώ προβλέπεται και ειδική ιστοσελίδα ενημέρωσης για το πρόγραμμα.
