Βρυξέλλες – Σοβαρά προβλήματα υπερπληθυσμού και έλλειψης προσωπικού καταγγέλλουν τα συνδικάτα στη φυλακή Haren, τη μεγαλύτερη του Βελγίου, μετά από σειρά διαφορετικών περιστατικών: απόδραση κρατουμένου, καταγγελία για βιασμό γυναίκας κρατούμενης και επίθεση που άφησε τέσσερις σωφρονιστικούς υπαλλήλους τραυματίες. Οι συνδικαλιστές τονίζουν ότι οι υποθέσεις δεν συνδέονται μεταξύ τους, αλλά εκτυλίσσονται σε ένα ίδρυμα όπου, όπως αναφέρουν, βρίσκονται περίπου 1.300 κρατούμενοι.
Την ίδια περίοδο, κρατούμενος για υπόθεση ναρκωτικών προσέφυγε στη Δικαιοσύνη κατά του βελγικού κράτους, επικαλούμενος τις κακές συνθήκες διαβίωσης και την ανεπαρκή ιατρική παρακολούθηση στη φυλακή. Τα συνδικάτα θεωρούν ότι τα διαδοχικά γεγονότα αναδεικνύουν δυσλειτουργίες για τις οποίες προειδοποιούν εδώ και καιρό.
Πώς κατάφερε να δραπετεύσει κρατούμενος
Η απόδραση, που φέρεται να είναι η πρώτη από τη λειτουργία του Haren, δεν περιλάμβανε βία ή παραβίαση εγκαταστάσεων. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του φιλελεύθερου συνδικάτου VSOA Gevangenissen, Eddy De Smedt, ο κρατούμενος φαίνεται πως βγήκε μαζί με ομάδα άλλων κρατουμένων που είχαν άδεια εξόδου.
Την ίδια εκδοχή επιβεβαίωσε ο Joachim Vermaeren του σοσιαλιστικού συνδικάτου ACOD. Ο άνδρας εντοπίστηκε και συνελήφθη την ίδια ημέρα στο κέντρο των Βρυξελλών και στη συνέχεια επέστρεψε στη φυλακή.
Οι συνδικαλιστές δηλώνουν ότι περιμένουν τη διερεύνηση του περιστατικού. Ο De Smedt σημείωσε ότι η έξοδος απαιτεί διέλευση από διαδοχικά σημεία ελέγχου, στα οποία βρίσκονται σωφρονιστικός υπάλληλος και θυρωρός. Από το 2020, πάντως, οι κρατούμενοι έχουν δικαίωμα να φορούν πολιτικά ρούχα, γεγονός που μπορεί να δυσχεραίνει την οπτική διάκριση όσων επιτρέπεται να βγουν από το κατάστημα κράτησης. Ο Vermaeren υπογράμμισε ότι το δικαίωμα αυτό δεν αμφισβητείται και ζήτησε πρώτα να διαπιστωθεί πού απέτυχαν οι διαδικασίες ασφαλείας.
Περίπου 150 κρατούμενοι εξακολουθούν να κοιμούνται στο πάτωμα
Το σωφρονιστικό συγκρότημα Haren άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 2022 στα περίχωρα των Βρυξελλών, με δυναμικότητα άνω των 1.100 κρατουμένων. Προοριζόταν να αντικαταστήσει τις παλιές και υπερπλήρεις φυλακές Saint-Gilles, Forest και Berkendael, όμως και το νέο ίδρυμα βρέθηκε αντιμέτωπο με συνθήκες υπερπληθυσμού.
Πριν από έναν χρόνο άρχισαν να καταγράφονται κρατούμενοι που αναγκάζονταν να κοιμούνται σε στρώματα στο δάπεδο. Τον Νοέμβριο του 2025, όταν ο αριθμός τους ήταν περίπου δέκα, το χριστιανικό συνδικάτο ACV είχε καταθέσει προειδοποίηση απεργίας. Έξι μήνες αργότερα, οι κρατούμενοι αυτής της κατηγορίας είχαν φτάσει σχεδόν τους 300. Η κατάσταση αποτέλεσε λόγο για την αποχώρηση του τότε διευθυντή Jurgen Van Poecke, σε ένδειξη διαμαρτυρίας.
Σήμερα, σύμφωνα με τα χριστιανικά και σοσιαλιστικά συνδικάτα, περίπου 150 άνθρωποι εξακολουθούν να κοιμούνται στο πάτωμα. Ο Yasin Sarikaya, αντιπρόεδρος του CSC Prisons στις Βρυξέλλες, χαρακτηρίζει τις συνθήκες αυτές ανάξιες μιας δημοκρατίας και υποστηρίζει ότι τροφοδοτούν εντάσεις.
Ο Vermaeren περιγράφει ότι αρκετά κελιά ενός ατόμου έχουν μετατραπεί σε κελιά δύο κρατουμένων. Με την προσθήκη στρώματος, το μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου χώρου καταλαμβάνεται. Οι υπάλληλοι προσπαθούν να διαχωρίζουν καπνιστές και μη καπνιστές και να λαμβάνουν υπόψη την εθνικότητα όσων τοποθετούνται μαζί, όμως οι περιορισμοί κάνουν τις αποφάσεις πιο δύσκολες και προκαλούν απογοήτευση στους κρατουμένους.
Έλλειμμα περίπου 100 σωφρονιστικών υπαλλήλων
Το καλοκαίρι η φυλακή αναζητούσε ακόμη 175 εργαζομένους, ενώ τα συνδικάτα υπολογίζουν πλέον ότι λείπουν περίπου 100 σωφρονιστικοί υπάλληλοι. Κατά τον Sarikaya, ένας εργαζόμενος αναγκάζεται ορισμένες φορές να καλύπτει τη δουλειά δύο ή τριών συναδέλφων, με συνέπειες τόσο για τις συνθήκες κράτησης όσο και για την ασφάλεια του προσωπικού.
Η υπουργός Δικαιοσύνης Annelies Verlinden (CD&V) έχει προχωρήσει σε πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού, μεταξύ άλλων μέσω της συχνότερης χρήσης ηλεκτρονικής επιτήρησης. Ο Vermaeren θεωρεί ότι τα μέτρα δεν επαρκούν. Αναγνωρίζει ότι γίνονται συνεχώς προσλήψεις, σημειώνει όμως πως νέοι εργαζόμενοι φτάνουν στο Haren ενώ άλλοι αποχωρούν.
Για τους λόγους των αποχωρήσεων δεν υπάρχει ενιαία ερμηνεία μεταξύ των συνδικαλιστών. Ο Sarikaya μιλά για κύμα παραιτήσεων εξαιτίας των δύσκολων συνθηκών, ενώ ο Vermaeren εκτιμά ότι αρκετοί μετακινούνται σε άλλες φυλακές πιο κοντά στην κατοικία τους. Και οι δύο αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει το ίδρυμα στις Βρυξέλλες.
Ο φαύλος κύκλος της έντασης και της υποστελέχωσης
Οι συνδικαλιστές επιμένουν ότι η καταγγελλόμενη σεξουαλική επίθεση, ο τραυματισμός των τεσσάρων υπαλλήλων και η απόδραση αποτελούν ξεχωριστές υποθέσεις. Η γυναίκα κρατούμενη έχει υποβάλει καταγγελία για βιασμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η καταγγελία έχει αποδειχθεί. Αντίστοιχα, οι συνθήκες της απόδρασης εξακολουθούν να διερευνώνται.
Κατά τον Vermaeren, ο πληθυσμός της φυλακής περιλαμβάνει κρατουμένους χωρίς έγγραφα παραμονής, ανθρώπους με εξάρτηση από ναρκωτικά, ενώ λειτουργεί και ψυχιατρική πτέρυγα. Ο ίδιος συνδέει την πολυπλοκότητα των αναγκών με τη δυσκολία διαχείρισης περιστατικών επιθετικότητας, χωρίς να αποδίδει τις πρόσφατες επιθέσεις σε συγκεκριμένη κατηγορία κρατουμένων.
Ο συνδικαλιστής περιγράφει έναν φαύλο κύκλο: όταν τέσσερις σωφρονιστικοί υπάλληλοι τραυματίζονται και απουσιάζουν, απομένει λιγότερο προσωπικό την επόμενη ημέρα, περιορίζονται οι δραστηριότητες των κρατουμένων και ενδέχεται να αυξηθούν περαιτέρω οι εντάσεις.
Ο Sarikaya ζητεί άμεση μείωση του αριθμού των κρατουμένων και μέτρα για να γίνει το επάγγελμα του σωφρονιστικού υπαλλήλου πιο ελκυστικό. Από την πλευρά του, ο Vermaeren υπογραμμίζει ότι η διαχείριση 1.300 ανθρώπων σε συνθήκες συνωστισμού απαιτεί επαρκή χρόνο και προσωπικό και ότι δεν υπάρχει εύκολη λύση.
Πηγές πληροφοριών: VSOA Gevangenissen, ACOD, CSC Prisons.
