Βέλγιο – Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στις Βρυξέλλες το κυβερνητικό νομοσχέδιο που θα επιτρέπει στην αστυνομία να εισέρχεται σε κατοικίες για τον εντοπισμό και την απομάκρυνση ανθρώπων χωρίς νόμιμο δικαίωμα διαμονής.
Η πρόταση πρόκειται να τεθεί σε ψηφοφορία στη βελγική Βουλή την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, ενώ οι περισσότεροι δήμοι της πρωτεύουσας έχουν ήδη εκφράσει την αντίθεσή τους.
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το μέτρο είναι αναγκαίο για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας. Οργανώσεις υπεράσπισης προσφύγων και μεταναστών, από την άλλη, αμφισβητούν το εύρος της νέας εξουσίας και προειδοποιούν ότι η διοικητική διαδικασία μπορεί να θίξει το απαραβίαστο της κατοικίας.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Η Υπηρεσία Αλλοδαπών (DVZ) θα μπορεί να κινεί διαδικασία εισόδου σε κατοικία, με εξέταση του φακέλου από δικαστή.
- Η Περιφέρεια Βρυξελλών και η μεγάλη πλειονότητα των δήμων της έχουν ταχθεί κατά της πρότασης, αλλά τα ψηφίσματά τους δεν τη σταματούν.
- Το νομοσχέδιο έχει ήδη περάσει από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και αναμένεται να συζητηθεί στην ολομέλεια στις 5 Νοεμβρίου.
Πώς διαφέρει η νέα διαδικασία από μια συνηθισμένη έρευνα
Η δυνατότητα εισόδου της αστυνομίας σε κατοικία δεν είναι άγνωστη στο βελγικό δίκαιο. Σε ποινικές υποθέσεις, όμως, η έρευνα πραγματοποιείται με πρωτοβουλία των εισαγγελικών ή ανακριτικών αρχών. Με την προτεινόμενη ρύθμιση, η πρωτοβουλία θα περνά στην Υπηρεσία Αλλοδαπών (Dienst Vreemdelingenzaken – DVZ), στο πλαίσιο της διαδικασίας απομάκρυνσης ανθρώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής.
Ο Thomas Willekens, στέλεχος της οργάνωσης Vluchtelingenwerk Vlaanderen, επισημαίνει ότι ο δικαστής θα εξετάζει τον φάκελο με βάση τις πληροφορίες και την αιτιολόγηση που θα του παρέχει η DVZ. Κατά την εκτίμησή του, αυτό εγείρει ερωτήματα για το περιθώριο ανεξάρτητης αξιολόγησης της αναγκαιότητας μιας τέτοιας εισόδου.
Η υπουργός Ασύλου και Μετανάστευσης Anneleen Van Bossuyt (N-VA) παρουσιάζει το νομοσχέδιο ως εργαλείο αντιμετώπισης προσώπων που, σύμφωνα με την ίδια, αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια τάξη ή την ασφάλεια και αρνούνται να εγκαταλείψουν τη χώρα. Υποστηρίζει ότι οι αρχές σήμερα δεν μπορούν απλώς να εισέλθουν στην κατοικία τους, ακόμη και όταν γνωρίζουν πού διαμένουν.
Οι επικριτές της πρότασης θεωρούν ασαφή τα κριτήρια της «δημόσιας τάξης» και της «εθνικής ασφάλειας». Ο Willekens αναφέρει ως παράδειγμα ότι ακόμη και μια κλοπή σε κατάστημα μπορεί να χαρακτηριστεί απειλή για τη δημόσια τάξη και αμφισβητεί αν μια διοικητική παράβαση πρέπει να οδηγεί σε τόσο σοβαρή επέμβαση στην ιδιωτική ζωή. Επικαλείται επίσης το γεγονός ότι για βαριά εγκλήματα υπάρχουν ήδη διαδικασίες έρευνας βάσει του ποινικού δικαίου.
Στη δημόσια συζήτηση χρησιμοποιείται ως παράδειγμα η επίθεση που πραγματοποίησε το 2023 στις Βρυξέλλες Τυνήσιος χωρίς νόμιμο δικαίωμα διαμονής εναντίον Σουηδών φιλάθλων. Ο Willekens υποστηρίζει ότι τέτοιες ακραίες περιπτώσεις δεν αρκούν από μόνες τους για να δικαιολογηθεί μια πρόσθετη διοικητική διαδικασία που θα αφορά ευρύτερα ανθρώπους χωρίς άδεια διαμονής.
Γιατί αντιδρούν οι δήμοι των Βρυξελλών
Η Περιφέρεια Βρυξελλών και σχεδόν όλοι οι δήμοι της υιοθέτησαν ψηφίσματα κατά της σχεδιαζόμενης ρύθμισης. Εξαιρέσεις αποτέλεσαν οι δήμοι Uccle και Woluwe-Saint-Pierre. Τα κείμενα έχουν πρωτίστως πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα και δεν μεταβάλλουν τη διαδικασία ψήφισης του ομοσπονδιακού νόμου.
Η σημασία του ζητήματος για την πρωτεύουσα είναι ιδιαίτερη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις δημογράφων του Vrije Universiteit Brussel (VUB), περίπου 62.000 άνθρωποι ζουν στις Βρυξέλλες χωρίς νόμιμη άδεια διαμονής. Ο πολιτικός επιστήμονας Pascal Delwit του Université libre de Bruxelles (ULB) συνδέει την αντίδραση και με την ισχυρή παρουσία αριστερών πολιτικών δυνάμεων σε πανεπιστημιακές πόλεις όπως οι Βρυξέλλες, παρά τη γενικότερη μετατόπιση προς τα δεξιά που διαπιστώνει στην Ευρώπη.
Κατά της πρότασης δραστηριοποιείται επίσης η πρωτοβουλία No Ice In Belgium, που συγκροτήθηκε από συλλογικότητες και πολίτες των Βρυξελλών και της Φλάνδρας. Οι συμμετέχοντες συγκρίνουν το ενδεχόμενο αστυνομικών εισόδων σε σπίτια με πρακτικές της αμερικανικής υπηρεσίας μετανάστευσης ICE επί προεδρίας Donald Trump. Πρόκειται για σύγκριση των ακτιβιστών και όχι για ταύτιση των δύο νομικών συστημάτων.
Οι κινητοποιήσεις εντάσσονται σε μια μακρόχρονη αντιπαράθεση γύρω από τη μεταναστευτική πολιτική, με προηγούμενες αντιδράσεις σε ανάλογη ρύθμιση το 2018. Ορισμένοι δήμοι είχαν επίσης υιοθετήσει ψηφίσματα υπέρ της ιδέας του «φιλόξενου δήμου», στα πρότυπα των αμερικανικών «sanctuary cities». Ενόψει της ψηφοφορίας, οι οργανωτές σχεδιάζουν για την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου ανθρώπινη αλυσίδα γύρω από το Δικαστικό Μέγαρο των Βρυξελλών.
Μπορούν οι δήμαρχοι να αρνηθούν τη συνεργασία της αστυνομίας;
Τα περιθώρια νομικής παρεμπόδισης είναι περιορισμένα, σύμφωνα με τον Lars Breuls, ειδικό στην ποινολογία και στη λήψη αποφάσεων από υπηρεσίες μετανάστευσης. Εφόσον διαταχθεί νόμιμα είσοδος σε κατοικία, οι τοπικές αστυνομικές υπηρεσίες οφείλουν καταρχήν να συνεργαστούν και ένας δήμαρχος δεν μπορεί απλώς να αγνοήσει την απόφαση.
Ο Breuls διευκρινίζει ότι στην πράξη ο βαθμός συνεργασίας των τοπικών αστυνομικών ζωνών με τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες δεν είναι παντού ίδιος. Αντίστοιχες εντάσεις έχουν καταγραφεί στο παρελθόν και μεταξύ της DVZ και της διοίκησης των φυλακών. Από την πλευρά της πλατφόρμας Belrefugees, ο Mehdi Kassou υποστηρίζει ότι η DVZ θα μπορούσε να απευθύνεται στην ομοσπονδιακή αστυνομία αντί να επιβαρύνει τις τοπικές υπηρεσίες.
Η Επιτροπή Εσωτερικών Υποθέσεων της Βουλής έχει ήδη εγκρίνει το σχέδιο, αλλά η ολομέλεια δεν έχει ακόμη αποφανθεί. Για τον Willekens, ακόμη και αν τα δημοτικά ψηφίσματα δεν έχουν δεσμευτική ισχύ, δείχνουν ότι δεν υπάρχει ομοφωνία γύρω από τη ρύθμιση. Ο ίδιος αμφισβητεί την αποτελεσματικότητα μιας τιμωρητικής προσέγγισης, εκφράζοντας τον φόβο ότι θα ωθήσει περισσότερους ανθρώπους σε ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική αφάνεια.
Πηγές πληροφοριών: Vluchtelingenwerk Vlaanderen, Vrije Universiteit Brussel (VUB), Université libre de Bruxelles (ULB).
