Γερμανία – Η καταβολή 5.000 ευρώ σε έναν άνδρα από τη Σομαλία προκειμένου να εγκαταλείψει οικειοθελώς τη χώρα πυροδότησε αντιδράσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Πίσω από τη συγκεκριμένη υπόθεση στη Βρέμη, όμως, βρίσκεται ένα σύστημα διαφορετικών πληρωμών: άλλα χρήματα δίνονται σε ανθρώπους που απελαύνονται και άλλα σε όσους συμφωνούν να φύγουν μόνοι τους, με τις αρχές να επικαλούνται τόσο νομικούς όσο και οικονομικούς λόγους.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Το συνηθισμένο χρηματικό ποσό κατά την αναγκαστική απέλαση είναι περίπου 50 ευρώ ανά ενήλικο, με εξαιρέσεις και διαφορετικούς κανόνες ανά κρατίδιο.
- Τα χρήματα μπορεί να είναι αναγκαία για τη νομιμότητα της απέλασης, ώστε ο άνθρωπος που επιστρέφει να μην αντιμετωπίσει άμεση εξαθλίωση.
- Η οικονομική βοήθεια για οικειοθελή αναχώρηση είναι διαφορετικό μέτρο και μπορεί να περιορίσει έξοδα συνοδείας, κράτησης ή επιτήρησης.
Η AfD παρουσίασε στα μέσα Οκτωβρίου τη μετακίνηση του Σομαλού ως ανταμοιβή από τα χρήματα των φορολογουμένων, αντί για αυστηρή απέλαση. Ο άνδρας είχε απασχολήσει τις αρχές για υπόθεση σωματικής βλάβης και ισλαμισμό. Το γραφείο της υπουργού Εσωτερικών της Βρέμης διευκρίνισε, ωστόσο, ότι επέλεξε ο ίδιος να επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του. Το ZDFheute απευθύνθηκε στις αρμόδιες υπηρεσίες Εσωτερικών όλων των γερμανικών κρατιδίων, αναδεικνύοντας πόσο διαφορετικά εφαρμόζονται οι πληρωμές.
Τι είναι το Handgeld που συνοδεύει μια απέλαση
Το λεγόμενο Handgeld είναι ένα μικρό ποσό μετρητών που μπορεί να δοθεί σε άνθρωπο ο οποίος απελαύνεται, ώστε αμέσως μετά την άφιξή του να έχει χρήματα για φαγητό, τοπικές μετακινήσεις και άλλες στοιχειώδεις ανάγκες. Συνήθως πρόκειται για περίπου 50 ευρώ ανά ενήλικο, με μικρότερο ποσό για παιδιά. Αρκετά κρατίδια εφαρμόζουν ανώτατο όριο 150 ευρώ ανά οικογένεια.
Η χορήγηση δεν είναι αυτόματη σε κάθε περίπτωση. Δεν προβλέπεται, για παράδειγμα, όταν η απέλαση γίνεται προς άλλο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή όταν ο ενδιαφερόμενος διαθέτει δικούς του οικονομικούς πόρους. Από την άλλη, προηγούμενη παραβατικότητα ή εξτρεμιστική δράση δεν αποτελούν από μόνες τους λόγο αποκλεισμού από το Handgeld.
Το υπουργείο Εσωτερικών του Σάαρλαντ εξηγεί ότι σκοπός είναι ο άνθρωπος που φτάνει απροετοίμαστος στη χώρα προορισμού να μπορέσει να καλύψει τις πρώτες άμεσες δαπάνες του. Οι υπηρεσίες της Κάτω Σαξονίας επισημαίνουν ότι η καταβολή εξυπηρετεί την ίδια την εκτέλεση της απέλασης.
Γιατί τα μετρητά μπορεί να είναι όρος νομιμότητας
Η εξήγηση βρίσκεται στις δικαστικές απαιτήσεις που διέπουν τις επιστροφές. Όπως διευκρίνισε στο ZDFheute το υπουργείο Ένταξης της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, σύμφωνα με τη νομολογία του Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου μπορεί να επιβληθεί απαγόρευση απέλασης όταν ο άνθρωπος που επιστρέφει κινδυνεύει να βρεθεί αμέσως σε συνθήκες εξαθλίωσης.
Εάν οι αρχές αγνοήσουν έναν τέτοιο κίνδυνο, η απέλαση μπορεί να κριθεί παράνομη και, σε ακραία περίπτωση, να χρειαστεί να οργανωθεί η επιστροφή του ανθρώπου στη Γερμανία. Τα μετρητά δεν δίνονται συνεπώς κατ’ ανάγκη ως οικονομικό κίνητρο αλλά και για να μειωθεί ο κίνδυνος ακύρωσης μιας αναγκαστικής επιστροφής.
Από λίγα ευρώ έως χιλιάδες: Τι δείχνουν τα κρατίδια
Δεν υπάρχει ενιαίος κανόνας για όλη τη χώρα ούτε πλήρης κεντρική καταγραφή των σχετικών πληρωμών. Πολλές υπηρεσίες δεν συγκεντρώνουν συνολικά τα στοιχεία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσό καθορίζεται ξεχωριστά, ανάλογα με τις περιστάσεις ή απαιτήσεις του κράτους προορισμού. Γι’ αυτό δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το συνολικό ποσό που καταβάλλεται πανεθνικά.
Η Ρηνανία-Παλατινάτο κατέβαλε το 2025 περίπου 9.400 ευρώ σε 191 άτομα, δηλαδή λιγότερα από 50 ευρώ ανά δικαιούχο κατά μέσο όρο. Στο Σάαρλαντ την ίδια χρονιά δόθηκαν 8.400 ευρώ σε 66 ανθρώπους, περίπου 127 ευρώ ανά άτομο. Το 2026, στα διαθέσιμα στοιχεία του κρατιδίου, οι πληρωμές έφτασαν τα 21.408 ευρώ σε 43 ανθρώπους, δηλαδή σχεδόν 500 ευρώ κατά μέσο όρο.
Στο Βρανδεμβούργο καταγράφηκε μεμονωμένη πληρωμή 600 ευρώ, επειδή αυτό απαιτούσε συμφωνία με τη χώρα προέλευσης. Το υπουργείο Εσωτερικών της Σαξονίας αναφέρει περιπτώσεις από μόλις πέντε ευρώ έως και αρκετές χιλιάδες ευρώ. Η αρμόδια υπηρεσία της Καρλσρούης, στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, τονίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κατά περίπτωση και πως δεν μπορεί να δώσει συνολικό ποσό. Συχνά συνεκτιμώνται και δικαστικές αποφάσεις για παρόμοιες υποθέσεις.
Η οικειοθελής επιστροφή είναι διαφορετική διαδικασία
Οι Rückkehrhilfen, δηλαδή οι οικονομικές ενισχύσεις οικειοθελούς επιστροφής, έχουν διαφορετικό στόχο: να ενθαρρύνουν την αναχώρηση χωρίς αναγκαστική απομάκρυνση. Για ορισμένες χώρες, όπως η Συρία, υπάρχουν και ειδικά ομοσπονδιακά προγράμματα. Τα χρήματα προορίζονται να καλύψουν τα πρώτα έξοδα διαβίωσης στον τόπο επιστροφής, από μερικές εβδομάδες έως μήνες.
Κατά κανόνα, προϋπόθεση για αυτές τις ενισχύσεις είναι ο ενδιαφερόμενος να μην διαθέτει επαρκή δική του περιουσία. Σε αρκετές περιπτώσεις αναλαμβάνει επίσης τη δέσμευση να μην επιστρέψει στη Γερμανία για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και για δεκαετίες.
Το Βρανδεμβούργο δίνει ένα χαρακτηριστικό μέτρο σύγκρισης. Το 2025 κατέβαλε περίπου 6.350 ευρώ ως Handgeld για 104 απελάσεις. Την ίδια περίοδο διέθεσε 116.126 ευρώ για 620 οικειοθελείς αναχωρήσεις, δηλαδή κατά μέσο όρο 187 ευρώ ανά άτομο. Το κρατίδιο χαρακτηρίζει τη δεύτερη παροχή κίνητρο αναχώρησης και παρέχει συμβουλευτική για εθελοντική επιστροφή ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ισχύει απαγόρευση απέλασης προς συγκεκριμένη χώρα.
Γιατί η Βρέμη έφτασε τα 5.000 ευρώ
Η περίπτωση της Βρέμης είναι ασυνήθιστη, καθώς η αναγκαστική επιστροφή σε ορισμένες χώρες καταγωγής είναι εξαιρετικά δύσκολη ή πρακτικά αδύνατη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, η υψηλή οικονομική παροχή συνέβαλε ώστε ο άνδρας από τη Σομαλία να αποδεχτεί την εθελοντική αναχώρηση. Το 2025 η Βρέμη είχε καταβάλει άλλες 3.000 ευρώ σε πρόσωπο που οι αρχές θεωρούσαν επικίνδυνο, επίσης για οικειοθελή έξοδο από τη Γερμανία.
Σε τέτοιες συμφωνίες η πληρωμή συνδέεται με την αποδοχή της αναχώρησης χωρίς δικαστική προσφυγή εναντίον της. Έτσι μπορούν να αποφευχθούν δαπάνες, όπως η συνοδεία πτήσεων απέλασης από ομοσπονδιακούς αστυνομικούς. Παράλληλα, η συνεχής παρακολούθηση προσώπων που θεωρούνται επικίνδυνα απορροφά σημαντικό προσωπικό των υπηρεσιών ασφαλείας. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η εθελοντική αναχώρηση στη Βρέμη ενδέχεται να είχε τελικά μικρότερο συνολικό κόστος, χωρίς να υπάρχει διαθέσιμος ακριβής υπολογισμός της εξοικονόμησης.
Η υπηρεσία Εσωτερικών του Αμβούργου προσθέτει ότι εξετάζεται τακτικά η δυνατότητα πρόωρης απέλασης κρατουμένων, επειδή σε μια τέτοια περίπτωση μπορούν να εξοικονομηθούν έξοδα φυλάκισης και εκτέλεσης της ποινής.
