Γερμανία – Το 37,8% των φοιτητών στη Γερμανία βρίσκεται κάτω από το όριο κινδύνου φτώχειας, σύμφωνα με νέα μελέτη για τις συνθήκες διαβίωσης στα πανεπιστήμια. Για εκατοντάδες χιλιάδες νέους, το ενοίκιο απορροφά μεγάλο μέρος των διαθέσιμων χρημάτων, ενώ ακόμη και η κρατική φοιτητική ενίσχυση BAföG δεν επαρκεί πάντοτε για την κάλυψη των βασικών εξόδων.
Η μελέτη της ερευνητικής υπηρεσίας του κοινωνικού φορέα Paritätischer Wohlfahrtsverband και φορέα φοιτητικής μέριμνας εξετάζει την οικονομική κατάσταση σχεδόν τριών εκατομμυρίων φοιτητών. Ως όριο κινδύνου φτώχειας χρησιμοποιείται το 60% του διάμεσου εισοδήματος, που στην έρευνα αντιστοιχεί σε 1.445 ευρώ τον μήνα. Στον συνολικό πληθυσμό της Γερμανίας, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 16,1%.
Το ενοίκιο καταναλώνει σχεδόν το μισό εισόδημα
Οι φοιτητές που ζουν σε κοινόχρηστα διαμερίσματα αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα μεγάλες οικονομικές πιέσεις: το 70,4% βρίσκεται κάτω από το όριο φτώχειας. Μεταξύ όσων κατοικούν μόνοι τους, το ποσοστό ανεβαίνει στο 82,4%. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, σχεδόν το μισό διαθέσιμο εισόδημά τους κατευθύνεται στην πληρωμή ενοικίου.
Η πραγματικότητα αυτή αποτυπώνεται στην καθημερινότητα του 26χρονου Eric Germersdorf στο Βερολίνο. Σπουδάζει Data Science στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου (Freie Universität Berlin) και εργάζεται ως φοιτητικός βοηθός στο Ινστιτούτο Εμπειρικής Έρευνας Ένταξης και Μετανάστευσης (BIM) του Πανεπιστημίου Humboldt.
Λαμβάνει περίπου 900 ευρώ BAföG κάθε μήνα, αλλά πληρώνει περίπου 650 ευρώ για ενοίκιο και άλλα 150 ευρώ για ασφάλιση υγείας. Έτσι, πριν υπολογιστούν τρόφιμα και υπόλοιπες ανάγκες, απομένουν περίπου 100 ευρώ. Η στεγαστική προσαύξηση του BAföG ανέρχεται σε 380 ευρώ, πολύ κάτω από το πραγματικό ενοίκιό του.
Ο φοιτητής εξηγεί ότι χωρίς την εργασία του δεν θα μπορούσε να συνεχίσει τις σπουδές του. Οι γονείς του έχουν περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες και, όπως λέει, δεν θα μπορούσαν να καλύψουν το ενοίκιο αν ο ίδιος αδυνατούσε να πληρώσει. Η αίσθηση ότι πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά στις δυνάμεις του, αλλά και να μην επιβαρύνει την οικογένειά του, επηρεάζει την ψυχική του κατάσταση.
Λιγότεροι δικαιούχοι αξιοποιούν το BAföG
Η Katja Kipping, διευθύνουσα σύμβουλος του Paritätischer Wohlfahrtsverband και συνυπεύθυνη της μελέτης «Arm im Studium», επισημαίνει ότι η φοιτητική φτώχεια δεν αποτελεί περιθωριακό φαινόμενο. Ζητά ποσά ενίσχυσης που να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες και τακτική αναπροσαρμογή της στεγαστικής επιδότησης σύμφωνα με την πορεία των ενοικίων.
Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των φοιτητών που λαμβάνουν BAföG έχει μειωθεί κατά ένα τρίτο από το 2012, σύμφωνα με τη μελέτη. Μόνο ένας στους έξι από όσους έχουν δικαίωμα στην ενίσχυση την αξιοποιεί. Στα εμπόδια καταγράφονται η άγνοια για το δικαίωμα, ο φόβος συσσώρευσης χρέους, οι πολύπλοκες αιτήσεις και οι μεγάλες καθυστερήσεις διεκπεραίωσης.
Όταν ούτε η εργασία εξασφαλίζει οικονομική ανεξαρτησία
Η Shayenne Abdullah φοιτά σε πρόγραμμα διττών σπουδών, που συνδυάζει εκπαίδευση και εργασία, στο Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin. Δεν λαμβάνει BAföG, επειδή το εισόδημά της από την επιχείρηση όπου εργάζεται υπερβαίνει τα σχετικά όρια. Ωστόσο, δεν μπορεί να πληρώσει μόνη της το ενοίκιο του διαμερίσματος όπου ζει με τον σύντροφό της στο Spandau· εκείνος αναλαμβάνει τη συγκεκριμένη δαπάνη.
Η Abdullah, που ήρθε στη Γερμανία από το Ιράκ σε ηλικία τεσσάρων ετών και συμμετέχει στο φοιτητικό κοινοβούλιο της σχολής της, δεν έχει τη δυνατότητα να προσθέσει εύκολα μια δεύτερη εργασία. Όπως περιγράφει, η παράταση του προγράμματος πέρα από τα έξι εξάμηνα μπορεί να έχει σοβαρές μισθολογικές συνέπειες ή να δυσκολέψει τη μελλοντική πρόσληψη από την εταιρεία.
Ζητά να προσαρμοστεί το BAföG στο πραγματικό κόστος ζωής και το Βερολίνο να ενισχύσει την προσφορά προσιτής στέγασης για φοιτητές, πέρα από τις περιορισμένες θέσεις στις εστίες και τις υφιστάμενες επιλογές κοινωνικής κατοικίας. Από την πλευρά του, ο Germersdorf, που μεγάλωσε με μία μητέρα η οποία λάμβανε κοινωνική υποστήριξη, στηρίζεται σε συνήθειες οικονομίας, όπως τα μεταχειρισμένα ρούχα και το μαγείρεμα στο σπίτι, για να περιορίζει τα έξοδά του.
Πηγές πληροφοριών: Paritätischer Wohlfahrtsverband, ερευνητική υπηρεσία Paritätische Forschungsstelle.
