Γερμανία – Οι προωθούμενες αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο της δημόσιας υγείας έρχονται να ανατρέψουν τα δεδομένα για χιλιάδες οικογένειες, καθώς ο σχεδιασμός του ομοσπονδιακού υπουργείου καταργεί την οικονομική ασπίδα που προστάτευε τα ενήλικα τέκνα από τα υπέρογκα έξοδα των οίκων ευγηρίας. Η προστασία, η οποία διασφάλιζε ότι κανείς δεν συμμετέχει στο κόστος περίθαλψης των γονέων του εφόσον το μικτό ετήσιο εισόδημά του υπολείπεται των 100.000 ευρώ, πρόκειται να καταργηθεί, μεταφέροντας το βάρος της κοινωνικής πρόνοιας πίσω στους ιδιώτες και δημιουργώντας νέες οικονομικές πιέσεις για τη μεσαία τάξη.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Καταργείται το αφορολόγητο όριο των 100.000 ευρώ για τη συμμετοχή στα έξοδα περίθαλψης.
- Επτά δήμοι έχουν ήδη προσφύγει στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο (Bundesverfassungsgericht).
- Τα τέκνα επιβαρύνονται μόνο εφόσον εξαντληθεί πλήρως η προσωπική περιουσία των γονέων.
Η εξέλιξη αυτή δρομολογείται μέσω του νέου νομοσχεδίου για την αναδιάρθρωση της περίθαλψης, πυροδοτώντας έντονες συζητήσεις γύρω από τις αντοχές των δημοτικών ταμείων που αδυνατούν πλέον να σηκώσουν αποκλειστικά το κόστος της αυξημένης γήρανσης του πληθυσμού. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν το προσεχές διάστημα αναμένεται να επανακαθορίσουν τον χάρτη των οικογενειακών υποχρεώσεων σε ολόκληρη τη χώρα.
Η οικονομική επιβάρυνση των δήμων και η αναμενόμενη δικαστική απόφαση
Η ρίζα της επικείμενης ανατροπής εντοπίζεται στην ασφυκτική πίεση που δέχονται οι τοπικές αυτοδιοικήσεις, οι οποίες από το 2020 κλήθηκαν να επωμιστούν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους για την κοινωνική παροχή της βοήθειας προς την περίθαλψη. Σύμφωνα με τον γερμανικό τύπο, η κατάσταση αυτή οδήγησε επτά δήμους στην κατάθεση προσφυγών ενώπιον του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου, αναζητώντας νομική διέξοδο από τη δυσβάσταχτη οικονομική αιμορραγία που προκάλεσε ο αρχικός νόμος περί ελάφρυνσης των συγγενών, με την τελική ετυμηγορία των δικαστών να αναμένεται εντός του τρέχοντος έτους. Σε αυτό το κλίμα αυξημένης δυσαρέσκειας από την πλευρά των τοπικών αρχόντων, το νομοσχέδιο της υπουργού Υγείας Nina Warken σχεδιάστηκε ακριβώς για να μετακυλίσει εκ νέου το κόστος από τον δημόσιο κορβανά στα φυσικά πρόσωπα, επιχειρώντας να ισοσκελίσει τους προϋπολογισμούς των δήμων.
Αυτή η πολιτική μεταστροφή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις αρχικές εξαγγελίες του 2019, όταν η νομοθετική παρέμβαση του τότε υπουργού Εργασίας Hubertus Heil είχε ως κύριο στόχο τη διασφάλιση της κοινωνικής ειρήνης και την αποτροπή της διάρρηξης των οικογενειακών δεσμών εξαιτίας των χρεών. Τότε, ο στόχος ήταν να μην αποτελέσει η φροντίδα των ηλικιωμένων παράγοντα ταξικού διχασμού, διασφαλίζοντας ότι το βάρος ενός έκτακτου περιστατικού υγείας δεν θα συμπαρασύρει ολόκληρες γενιές στην ανέχεια. Ωστόσο, τα σημερινά δημοσιονομικά δεδομένα αναγκάζουν τον κυβερνητικό συνασπισμό να αναθεωρήσει εκείνη τη στρατηγική, διαγράφοντας τις πρόνοιες που χαρακτήριζαν τον νόμο της προηγούμενης περιόδου. Η στροφή αυτή καταδεικνύει την αδυναμία του συστήματος να χρηματοδοτήσει αυτόνομα το διαρκώς αυξανόμενο προσδόκιμο ζωής.
Η νομική υποχρέωση συντήρησης συγγενών και η προτεραιότητα της περιουσίας
Η βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η αξίωση του κράτους απέναντι στα παιδιά βρίσκεται ριζωμένη στον γερμανικό Αστικό Κώδικα (Bürgerliches Gesetzbuch), ο οποίος ορίζει αυστηρά την αμοιβαία υποχρέωση διατροφής και συντήρησης μεταξύ συγγενών σε ευθεία γραμμή. Η συγκεκριμένη διάταξη διασφαλίζει ότι το κοινωνικό κράτος παρεμβαίνει ως έσχατο δίχτυ ασφαλείας, απαιτώντας πρώτα από τον στενό οικογενειακό πυρήνα να καλύψει τις βασικές ανάγκες διαβίωσης του ατόμου που περιέρχεται σε κατάσταση αδυναμίας. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι προτού τα αρμόδια γραφεία πρόνοιας στραφούν στα τέκνα για την είσπραξη οποιουδήποτε ποσού, οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι οφείλουν να έχουν εξαντλήσει απολύτως κάθε διαθέσιμο οικονομικό πόρο που βρίσκεται στην κατοχή τους. Τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα, οι πάσης φύσεως αποταμιεύσεις και τα περιουσιακά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των ακινήτων, πρέπει να ρευστοποιηθούν ή να διατεθούν πλήρως για την κάλυψη των μηνιαίων λογαριασμών του γηροκομείου.
Μόνο όταν αυτή η ατομική περιουσία στερέψει οριστικά και τα έξοδα συνεχίζουν να τρέχουν, ενεργοποιείται ο κρατικός μηχανισμός ελέγχου προκειμένου να διερευνήσει διεξοδικά την οικονομική επιφάνεια των παιδιών. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι κοινωνικές υπηρεσίες διενεργούν αυστηρούς ελέγχους στις φορολογικές δηλώσεις και τις τραπεζικές καταθέσεις των συγγενών, αξιολογώντας τη δυνατότητά τους να συνεισφέρουν χωρίς να κινδυνεύσει η δική τους ομαλή διαβίωση. Παρόλο που νομικά υφίστανται συγκεκριμένες μέθοδοι διασφάλισης της οικογενειακής περιουσίας μέσω έγκαιρων μεταβιβάσεων πριν την έλευση του γήρατος, ο νομοθέτης διατηρεί ισχυρά νομικά εργαλεία για την αναζήτηση κεφαλαίων. Η διαδικασία αυτή είναι εξαιρετικά λεπτομερής και δεν αφήνει περιθώρια ελιγμών, εγκλωβίζοντας συχνά οικογένειες σε μακροχρόνιους οικονομικούς διακανονισμούς.
Η μέθοδος υπολογισμού των εισοδημάτων και η αλλαγή του προστατευτικού ορίου
Βάσει της ισχύουσας μέχρι σήμερα νομοθεσίας, η θωράκιση των παιδιών ενεργοποιείται εφόσον το ετήσιο μικτό εισόδημά τους δεν υπερβαίνει το ορόσημο των 100.000 ευρώ, ποσό που μεταφράζεται χονδρικά σε 5.000 ευρώ καθαρά σε μηνιαία βάση. Όσοι βρίσκονται κάτω από αυτό το όριο έχουν πλήρη ασυλία από τις απαιτήσεις των δημοτικών ταμείων, ανεξάρτητα από το ύψος των οφειλών που συσσωρεύονται στο όνομα των γονέων τους. Με την προωθούμενη μεταρρύθμιση, αυτό το όριο αναμένεται να συμπιεστεί σημαντικά προς τα κάτω, επιτρέποντας στο κράτος να αποσπάσει αναλογικές εισφορές από νοικοκυριά με σαφώς μικρότερη αγοραστική δύναμη. Ο ακριβής καθορισμός του νέου πλαφόν παραμένει ωστόσο ένα περίπλοκο στοίχημα, η οριστικοποίηση του οποίου έχει ανατεθεί στο υπουργείο Εργασίας υπό την ηγεσία της Bärbel Bas, μέσα από μια ξεχωριστή και εξαιρετικά ευαίσθητη νομοθετική διαδικασία.
Όσον αφορά την τεχνική πλευρά του υπολογισμού για τον προσδιορισμό του καταβλητέου ποσού, οι αρχές βασίζονται αυστηρά στο εισόδημα που θεωρείται σχετικό για την επιβολή διατροφής. Για τους μισθωτούς, η αρμόδια υπηρεσία εξάγει τον μέσο όρο του καθαρού μισθού εστιάζοντας αποκλειστικά στους δώδεκα συνεχόμενους μήνες που προηγούνται της στιγμής που δημιουργείται η ανάγκη συντήρησης, διασφαλίζοντας ότι όλοι οι φόροι και οι ασφαλιστικές εισφορές έχουν ήδη αφαιρεθεί. Στον αντίποδα, για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το πλαίσιο είναι διαφορετικό, καθώς το καθαρό εισόδημα υπολογίζεται με βάση έναν ευρύτερο μέσο όρο που καλύπτει τα τελευταία τρία έως πέντε χρόνια δραστηριότητας, ώστε να εξομαλυνθούν οι πιθανές διακυμάνσεις των κερδών. Αυτή η διαφοροποίηση διασφαλίζει τον αναλογικό καταμερισμό του βάρους ανάλογα με την πραγματική αντοχή του κάθε φορολογούμενου.
