Ελβετία – Αντιμέτωποι με ένα ριζικά αναθεωρημένο και αυστηρότερο πλαίσιο αξιολόγησης της ικανότητας οδήγησης αναμένεται να βρεθούν οι πολίτες προχωρημένης ηλικίας, καθώς μια νέα εκτενής μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό του ομοσπονδιακού κράτους αποκαλύπτει σοβαρά κενά στο υφιστάμενο σύστημα.
Η έρευνα, η οποία διεξήχθη από ακαδημαϊκά ιδρύματα της Lausanne και της ZHAW, προτείνει την άμεση εγκατάλειψη των απλών ιατρικών βεβαιώσεων υπέρ ενός πολυεπίπεδου μηχανισμού ελέγχου τεσσάρων σταδίων. Οι προτεινόμενες αλλαγές στοχεύουν στον άμεσο εντοπισμό της μειωμένης οδηγικής επάρκειας, επιβάλλοντας πρακτικές δοκιμασίες στον δρόμο για όσους ξεπερνούν το 75ο έτος της ηλικίας τους, προκειμένου να θωρακιστεί η οδική ασφάλεια. Το τοπίο αλλάζει δραματικά.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Οι οδηγοί άνω των 75 ετών ελέγχονται πλέον μέσα από ένα σύστημα τεσσάρων σταδίων.
- Η αξιολόγηση μεταφέρεται από το ιατρείο σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας με ειδικούς.
- Το κόστος των νέων, εξειδικευμένων εξετάσεων θα βαρύνει αποκλειστικά τους ίδιους τους πολίτες.
- Προβλέπονται προγράμματα ομαλής μετάβασης στα μέσα μαζικής μεταφοράς για όσους χάνουν το δίπλωμα.
Το νέο σύστημα τεσσάρων σταδίων: Πώς θα αξιολογούνται οι οδηγοί
Το επιστημονικό πόρισμα θέτει στο επίκεντρο τη μεταφορά του βάρους της αξιολόγησης από τη θεωρία στην πράξη, εισάγοντας μια κλιμακωτή διαδικασία ελέγχου που περιορίζει τα περιθώρια λάθους ή υποκειμενικής κρίσης. Σύμφωνα με την Brigitte Gantschnig, καθηγήτρια εργοθεραπείας στο ZHAW, η πλέον αξιόπιστη μέθοδος διάγνωσης της οδηγικής ικανότητας παραμένει η αξιολόγηση σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας. Βάσει του νέου σχεδιασμού, οι πολίτες που κατατάσσονται στο πρώτο στάδιο μετά τον αρχικό ιατρικό έλεγχο υποχρεούνται να παραδώσουν άμεσα την άδεια οδήγησης, χωρίς δικαίωμα περαιτέρω δοκιμών. Η προσέγγιση αυτή εξαλείφει την ανοχή απέναντι σε καταφανώς επικίνδυνες περιπτώσεις που θέτουν σε κίνδυνο το κοινωνικό σύνολο. Η απόφαση εκτελείται άμεσα.
Για όσους εντάσσονται στο δεύτερο στάδιο της κλίμακας, προβλέπεται η χορήγηση μιας προσωρινής περιόδου χάριτος, η οποία τελεί υπό την αυστηρή προϋπόθεση της συμμετοχής τους σε μια εξειδικευμένη πρακτική δοκιμασία οδήγησης. Η αξιολόγηση αυτή διενεργείται ιδανικά από ένα μεικτό κλιμάκιο αποτελούμενο από εκπαιδευτή οδήγησης και εργοθεραπευτή, εξασφαλίζοντας μια πολυθεματική προσέγγιση που κατανέμει την ευθύνη της απόφασης σε περισσότερους ειδικούς. Στο τρίτο στάδιο, η πρακτική δοκιμασία συνιστάται αλλά δεν επιβάλλεται, ενώ μόνο οι εξεταζόμενοι που κατατάσσονται επιτυχώς στο τέταρτο στάδιο διατηρούν το δικαίωμα της ελεύθερης μετακίνησης χωρίς πρόσθετους ελέγχους. Η διαστρωμάτωση αυτή προσφέρει δικλείδες ασφαλείας.
Γιατί καταργούνται τα τρέχοντα ιατρικά τεστ: Η παγίδα των γενικών ελέγχων
Η ανάγκη για τη ριζική αναμόρφωση του συστήματος προέκυψε ύστερα από τη διαπίστωση ότι οι ισχύοντες κανονισμοί, οι οποίοι υποχρεώνουν τα άτομα άνω των 75 ετών να προσέρχονται ανά διετία για εξέταση, παρουσιάζουν σημαντικές δομικές αδυναμίες. Σε ένα τυπικό ραντεβού, ο γενικός ιατρός αξιολογεί κυρίως την όραση, την ακοή και τις βασικές γνωστικές λειτουργίες, χρησιμοποιώντας συχνά το σύντομο τεστ Mini-Mental, μια διαδικασία διάρκειας μόλις δέκα έως δεκαπέντε λεπτών που προορίζεται πρωτίστως για την πρώιμη ανίχνευση της άνοιας. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, τα αποτελέσματα τέτοιου είδους δοκιμασιών δεν επαρκούν για την ασφαλή πρόβλεψη της πραγματικής συμπεριφοράς ενός ατόμου πίσω από το τιμόνι. Το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης είναι τεράστιο.
Παράλληλα, καταγράφονται τεράστιες αποκλίσεις στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η νομοθεσία ανάμεσα στα διάφορα καντόνια της χώρας, δημιουργώντας ένα καθεστώς ανισότητας και νομικής αβεβαιότητας. Σε ορισμένες περιοχές, οι ηλικιωμένοι καλούνται απλώς να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης, ενώ συχνά οι ίδιοι οι οικογενειακοί γιατροί βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα τεράστιο ηθικό δίλημμα, προσπαθώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα στην προστασία της δημόσιας ασφάλειας και στην επιθυμία τους να μην στερήσουν την ανεξαρτησία από τους μακροχρόνιους ασθενείς τους. Η μελέτη αναγνωρίζει ανοιχτά αυτή τη συναισθηματική φόρτιση, η οποία συχνά οδηγεί σε ελαστικότερες κρίσεις. Το ιατρικό απόρρητο συγκρούεται με την οδική ασφάλεια.
Οικονομικό βάρος και εναλλακτικές λύσεις: Τι πληρώνουν οι οδηγοί
Η μετάβαση στο νέο καθεστώς αξιολόγησης αναμένεται να επιφέρει σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις για τους άμεσα ενδιαφερόμενους, καθώς οι εκτιμήσεις της Brigitte Gantschnig δείχνουν ότι έως το 2030, περίπου 100.000 άτομα ετησίως θα εμπίπτουν στις κατηγορίες που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση. Λόγω της αυξημένης διάρκειας των εξετάσεων και της εμπλοκής πολλαπλών επαγγελματιών, το συνολικό κόστος θα είναι αισθητά υψηλότερο σε σύγκριση με το σημερινό σύστημα, το οποίο θα κληθούν να καλύψουν αποκλειστικά οι ίδιοι οι εξεταζόμενοι, όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα με τις ιατρικές γνωματεύσεις. Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το μακροπρόθεσμο όφελος για το κράτος και την κοινωνία θα είναι ανυπολόγιστο, μέσω της δραστικής μείωσης των τροχαίων ατυχημάτων. Η πρόληψη εξοικονομεί πόρους.
Η κοινωνική διάσταση του προβλήματος ήρθε στο προσκήνιο με τραγικό τρόπο τον περασμένο Μάρτιο, όταν ένα θανατηφόρο περιστατικό στην περιοχή Sedrun, όπου ένας 87χρονος οδηγός φέρεται να μπέρδεψε τα πεντάλ του οχήματος οδηγώντας πάνω σε σχολική τάξη, άνοιξε ξανά τη δημόσια συζήτηση. Προκειμένου να αποτραπεί η κοινωνική απομόνωση όσων χάνουν το δικαίωμα οδήγησης, οι ερευνητές προτείνουν την άμεση και ευρεία υποστήριξή τους μέσα από στοχευμένα προγράμματα εκπαίδευσης. Η δημιουργία ειδικών σεμιναρίων για την εξοικείωση των ηλικιωμένων με τα μέσα μαζικής μεταφοράς κρίνεται επιβεβλημένη, ώστε η αφαίρεση του διπλώματος να μην ταυτίζεται με τον περιορισμό της ελευθερίας τους. Η υποστήριξη του κράτους πρέπει να είναι έμπρακτη.
