Ελβετία – Ένα φαινομενικά ασήμαντο στοιχείο στα σπίτια εκατομμυρίων κατοίκων φαίνεται να αποτελεί αντικείμενο σιωπηρής διαφωνίας μεταξύ επαγγελματιών και καταναλωτών.
Η ελβετική αγορά ηλεκτρολογικού υλικού κυριαρχείται ιστορικά από την εταιρεία Feller, η οποία εδρεύει στο Horgen. Η συγκεκριμένη βιομηχανία δεν προμηθεύει απλώς τα περισσότερα νοικοκυριά, αλλά έχει διαμορφώσει την αισθητική και λειτουργική ταυτότητα των εσωτερικών χώρων στη χώρα. Οι επιλογές περιορίζονται ουσιαστικά σε δύο βασικά μοντέλα, τα οποία αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές σχολές σκέψης, τόσο σε επίπεδο αρχιτεκτονικής όσο και πρακτικότητας.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η αγορά διακοπτών κυριαρχείται από την εταιρεία Feller, με τα μοντέλα Standard και Edizio να πρωταγωνιστούν.
- Οι αρχιτέκτονες τείνουν να προτιμούν το μοντέλο Standard για τη διαχρονικότητά του, σε αντίθεση με πολλούς ιδιώτες και ηλεκτρολόγους.
- Το μοντέλο Edizio εισήχθη το 1991 και συνδέεται με την αισθητική της δεκαετίας του ’90, ενώ το Standard χρονολογείται από το 1969.
- Το υλικό κατασκευής διαφοροποιεί τα δύο μοντέλα, με το Standard να κατασκευάζεται από συμπαγές Duroplast.
- Η εταιρεία παράγει σήμερα 80% Edizio και 20% Standard, ενδεικτικό της τάσης της αγοράς.
Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο σχεδίων, του κλασικού Standard και του πιο σύγχρονου Edizio, αντανακλά βαθύτερες αντιλήψεις για την έννοια της αντοχής, της απλότητας και της λειτουργικότητας. Σύμφωνα με την έμπειρη αρχιτέκτονα Rabea Kalbermatten, η επιλογή διακόπτη δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια στο φινίρισμα, αλλά μια δήλωση για τη συνολική αισθητική του χώρου. Ο παραδοσιακός σχεδιασμός συγκρούεται συχνά με την επιθυμία για κάτι «μοντέρνο», μια αντίληψη που προκαλεί διχογνωμίες ακόμα και σε ενδοοικογενειακό επίπεδο κατά τη διάρκεια ανακαινίσεων.
Η ιστορική εξέλιξη της εταιρείας Feller
Η ιστορία του ελβετικού διακόπτη ξεκινά το 1909, όταν ο Adolf Feller εξαγόρασε την επιχείρηση. Στην εποχή του κυριαρχούσε ο περιστροφικός διακόπτης, αλλά οι περιορισμοί στις εισαγωγές λόγω του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ανάγκασαν την εταιρεία να αναπτύξει τη δική της παραγωγή. Ο θάνατος του ιδρυτή το 1931 έφερε στο προσκήνιο την κόρη του, Elisabeth Feller, η οποία καθόρισε την πορεία της βιομηχανίας. Ήδη από την επόμενη χρονιά, η εταιρεία λάνσαρε τον διακόπτη με μοχλό (Kippschalter), κάνοντας το πρώτο βήμα προς τον εκσυγχρονισμό της.
Η επιρροή της Elisabeth Feller υπήρξε καθοριστική για τη σύνδεση της εταιρείας με το ελβετικό design. Η συνεργασία της με τη Σχολή Σχεδιασμού της Ζυρίχης και με καταξιωμένους αρχιτέκτονες και σχεδιαστές, όπως ο Hans Fischli και ο Josef Müller-Brockmann, εδραίωσε την αισθητική υπεροχή των προϊόντων. Αυτή η προσέγγιση δημιούργησε ένα ισχυρό εταιρικό προφίλ, σε μια εποχή που η έννοια της εταιρικής ταυτότητας ήταν ακόμα στα σπάργανα, διασφαλίζοντας παράλληλα τη λειτουργικότητα των συσκευών.
Ο διακόπτης Wippenschalter και η καθιέρωση του Standard
Το 1946 σηματοδότησε την εμφάνιση του διακόπτη-πλήκτρου (Wippenschalter), ο οποίος αντικατέστησε το προηγούμενο μοντέλο. Ο αρχιτέκτονας Max Bill εξήρε τη φόρμα του, θεωρώντας την ως την απόλυτη μορφή ηλεκτρικού διακόπτη. Η κατασκευή του, η οποία βασιζόταν σε επαφές αργύρου, παρήγαγε έναν χαρακτηριστικό, διακριτικό ήχο κατά τη χρήση, προσδίδοντας μια αίσθηση στιβαρότητας και αξιοπιστίας που έλειπε από τα ανταγωνιστικά προϊόντα. Αυτή η μηχανική αρτιότητα έγινε σήμα κατατεθέν της μάρκας.
Η πραγματική επανάσταση, ωστόσο, ήρθε το 1969, όταν παρουσιάστηκε ο διακόπτης πίεσης (Druckschalter), αυτός που σήμερα είναι γνωστός ως μοντέλο Standard. Αντίθετα με τα διεθνή πρότυπα, όπου κυριαρχούσε ο διακόπτης ανατροπής, η Ελβετία υιοθέτησε τη λογική του πατήματος. Η χρήση βαρέος και ανθεκτικού Duroplast, σε αντίθεση με το συνηθισμένο πλαστικό, εξασφάλισε τη μακροβιότητα του προϊόντος. Η ιστορικός Elisabeth Joris επισημαίνει την υπεροχή αυτών των διακοπτών σε σχέση με αντίστοιχους στο εξωτερικό, υπογραμμίζοντας την ασφάλεια και την αντοχή τους στο χρόνο.
Η εμφάνιση του Edizio και η αντίδραση της αγοράς
Η δεκαετία του ’90 έφερε νέα δεδομένα στην αγορά με την κυκλοφορία του μοντέλου Edizio το 1991. Ο σχεδιασμός του, με τις ελαφρώς πιο έντονες γωνίες στις μεταγενέστερες εκδόσεις του (Edizio due) και την τραχιά επιφάνεια, προοριζόταν να καλύψει όλες τις σύγχρονες ηλεκτρολογικές ανάγκες, ενσωματώνοντας νέες τεχνολογίες και προσφέροντας ποικιλία χρωμάτων. Παρά την εμπορική του επιτυχία, η πολύπλοκη εμφάνισή του και η ενσωμάτωση στοιχείων όπως ο φωτισμός LED προκάλεσαν την αντίδραση όσων προτιμούσαν την αφαιρετική αισθητική.
Η εταιρεία Feller εξέτασε σοβαρά το ενδεχόμενο να διακόψει την παραγωγή του Standard λόγω της αυξανόμενης δημοτικότητας του Edizio. Η αντίδραση των αρχιτεκτόνων, όμως, υπήρξε άμεση. Ο αρχιτέκτονας Quintus Miller περιγράφει το μοντέλο Edizio ως υποδεέστερο ποιοτικά, τονίζοντας ότι η μορφή και το υλικό του δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της κλασικής αισθητικής. Η πίεση των επαγγελματιών του χώρου οδήγησε την εταιρεία στην ανάπτυξη του Standard due, το οποίο ενσωμάτωσε όλες τις σύγχρονες λειτουργίες διατηρώντας την παραδοσιακή εμφάνιση.
Η πρακτική διάσταση της επιλογής
Σήμερα, η κατανομή της παραγωγής φανερώνει τις προτιμήσεις της αγοράς. Σύμφωνα με την Cornelia Högger, υπεύθυνη σχεδιασμού της Feller, το 80% της παραγωγής αφορά το μοντέλο Edizio, ενώ μόλις το 20% αντιστοιχεί στο Standard. Αυτή η αναλογία οφείλεται εν πολλοίς στους ίδιους τους ηλεκτρολόγους, οι οποίοι βρίσκουν την εγκατάσταση του Edizio ευκολότερη και ταχύτερη. Σε κτίρια με ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, όπου η ταχύτητα και το κόστος αντικατάστασης αποτελούν προτεραιότητα, το Edizio επιλέγεται σχεδόν αντανακλαστικά.
Η διαφοροποίηση στα υλικά παίζει καθοριστικό ρόλο και στην καθημερινή συντήρηση. Ενώ το λείο Duroplast του Standard καθαρίζεται με μεγάλη ευκολία, η πορώδης, τραχιά επιφάνεια του Edizio καθιστά την αφαίρεση της βρωμιάς αρκετά πιο δύσκολη, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με έντονη χρήση. Τελικά, η επιλογή του διακόπτη, πέρα από λειτουργικό στοιχείο, αποτελεί μια σιωπηλή δήλωση: η παρουσία του Standard υποδηλώνει μια συνειδητή σχεδιαστική πρόθεση, σε αντίθεση με τη διεκπεραιωτική επιλογή που συχνά χαρακτηρίζει το Edizio.
