Γερμανία – Συμπτώματα άγχους εμφανίζει περίπου το 25% των παιδιών και νέων, έναντι 15% πριν από την πανδημία, σύμφωνα με τη νεότερη έρευνα COPSY του Πανεπιστημιακού Ιατρικού Κέντρου Αμβούργου-Eppendorf (UKE). Πόλεμοι, οικονομική ανασφάλεια, δυσκολία εύρεσης προσιτής κατοικίας και κλιματική κρίση συγκαταλέγονται στις ανησυχίες τους, όμως το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον συνδέεται ιδιαίτερα με τη μακροχρόνια ψυχική τους κατάσταση.
Στην ένατη φάση της έρευνας, το φθινόπωρο του 2026, συμμετείχαν περίπου 1.500 οικογένειες με παιδιά και νέους ηλικίας 7 έως 21 ετών. Η COPSY παρακολουθεί πολλές από τις ίδιες οικογένειες από το 2020, επιτρέποντας στους ερευνητές να εξετάζουν τις μεταβολές στην ψυχική υγεία τους σε βάθος χρόνου.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Το 25% εμφανίζει συμπτώματα άγχους και το 21% αναφέρει περιορισμένη ποιότητα ζωής, έναντι 15% πριν από την πανδημία και για τους δύο δείκτες.
- Επτά στους δέκα παραμένουν ψυχικά σταθεροί, ενώ περίπου το 6% της ομάδας μακροχρόνιας παρακολούθησης αντιμετωπίζει επίμονες δυσκολίες.
- Το 42% των ερωτηθέντων δηλώνει ανησυχία για την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή κατοικία.
Οι φόβοι μετατοπίζονται από την πανδημία στις σημερινές κρίσεις
Έξι χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας, οι δύο βασικοί δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης παραμένουν υψηλότεροι από τα προπανδημικά επίπεδα. Εκτός από το 25% που παρουσιάζει συμπτώματα άγχους, το 21% αναφέρει μειωμένη ποιότητα ζωής, ενώ πριν από το 2020 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 15%.
Ταυτόχρονα, η συνολική εικόνα δεν είναι ομοιόμορφα αρνητική: επτά στα δέκα παιδιά και νέους χαρακτηρίζονται ψυχικά σταθερά. Η καθηγήτρια Ψυχολογίας Υγείας και Υπηρεσιών Φροντίδας Παιδιών και Εφήβων του UKE, Ulrike Ravens-Sieberer, η οποία συμμετέχει στη μελέτη, τονίζει ότι τα μακροχρόνια δεδομένα δεν δείχνουν μια ολόκληρη γενιά με μόνιμες ψυχικές συνέπειες από την πανδημία.
Ωστόσο, περίπου ένας στους έξι εφήβους έχει γίνει πιο αγχώδης τα τελευταία χρόνια. Οι ανησυχίες δεν επικεντρώνονται πλέον στον κορωνοϊό, αλλά σε ζητήματα που αφορούν το μέλλον, όπως οι ένοπλες συγκρούσεις, η οικονομική αβεβαιότητα, το κλίμα και η στέγαση. Στην ερώτηση για την οικονομικά προσιτή κατοικία, 42% απάντησε ότι ανησυχεί.
Κατά τη Ravens-Sieberer, διαφορετικοί φόβοι για το μέλλον συχνά συσσωρεύονται στο ίδιο άτομο και συνοδεύονται από υψηλότερη ψυχική επιβάρυνση. Η παρατήρηση αυτή αποτυπώνει σχέση μεταξύ των ανησυχιών και της ψυχικής κατάστασης, χωρίς να σημαίνει ότι κάθε επιμέρους κρίση προκαλεί από μόνη της συγκεκριμένα συμπτώματα.
Η οικογένεια και το κοινωνικό στήριγμα κάνουν τη διαφορά
Η COPSY εντοπίζει μια μικρότερη ομάδα παιδιών και νέων που αντιμετωπίζουν επίμονες δυσκολίες. Περίπου το 6% όσων παρακολουθούνται μακροχρόνια βρίσκεται σε κακή ψυχική κατάσταση σταθερά από το 2020, συχνά με περισσότερα από ένα προβλήματα, όπως άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, αυτά τα παιδιά διέθεταν ήδη από την αρχή της πανδημίας λιγότερους προσωπικούς, οικογενειακούς και κοινωνικούς πόρους. Βίωσαν την περίοδο της πανδημίας ως περισσότερο επιβαρυντική και είχαν συχνότερα γονείς που αντιμετώπιζαν οι ίδιοι ψυχικές δυσκολίες.
Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή την ομάδα ως ιδιαίτερα ευάλωτη. Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι όλοι οι νέοι επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά ότι η ύπαρξη σταθερής υποστήριξης από την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μακροχρόνια ψυχική τους υγεία.
Πιο συχνά αναφέρουν άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα τα κορίτσια
Οι απαντήσεις των ίδιων των παιδιών και εφήβων αποκαλύπτουν έντονες διαφορές μεταξύ των φύλων. Συμπτώματα άγχους αναφέρει το 33% των κοριτσιών και το 17% των αγοριών, ενώ καταθλιπτικά συμπτώματα καταγράφονται στο 17% των κοριτσιών και στο 9% των αγοριών. Η απόσταση στους συγκεκριμένους δείκτες μεγαλώνει ξανά από το 2023.
Όταν όμως ερωτώνται οι γονείς για ψυχικές δυσκολίες που παρατηρούν στα παιδιά τους, η διαφορά είναι πολύ μικρότερη και εμφανίζεται με αντίστροφη σειρά: περίπου 25% των γονέων αγοριών αναφέρει αντίστοιχες ενδείξεις, έναντι 22% των γονέων κοριτσιών. Πρόκειται για διαφορετική μέτρηση, που βασίζεται στην παρατήρηση των γονέων και όχι στις προσωπικές αναφορές άγχους ή κατάθλιψης.
Στοχευμένη υποστήριξη αντί για γενικεύσεις
Οι συντάκτες της μελέτης ζητούν συνεχή παρακολούθηση της ψυχικής υγείας των νέων και μεγαλύτερη προσοχή σε εκείνους που παρουσιάζουν νέες ή επίμονες δυσκολίες. Θεωρούν σημαντικό οι παρεμβάσεις να περιλαμβάνουν, όπου χρειάζεται, ολόκληρη την οικογένεια, λαμβάνοντας υπόψη και την ψυχική υγεία των γονέων.
Προγράμματα σε σχολεία και δήμους θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους ερευνητές, να ενισχύουν την αισιοδοξία και το δίκτυο κοινωνικής υποστήριξης των παιδιών. Η έρευνα καταγράφει επίσης ότι οι νέοι που κινούνται και ασκούνται συχνότερα αναφέρουν καλύτερη ποιότητα ζωής, ένα ακόμη στοιχείο που υπογραμμίζει τη σημασία της καθημερινής τους υποστήριξης.
Πηγές πληροφοριών: Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο Αμβούργου-Eppendorf (UKE), μελέτη COPSY.