Βέλγιο – Κατοικίες, εξοχικά και πολυτελή αυτοκίνητα που καλύπτονται από εταιρείες αντί να πληρώνονται προσωπικά από τα στελέχη τους βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας φορολογικής διαμάχης στο Βέλγιο.
Φορολογικοί ελεγκτές του υπουργείου Οικονομικών επισημαίνουν ότι η αυξανόμενη αξιοποίηση παροχών σε είδος από αυτοαπασχολούμενους με υψηλά εισοδήματα μπορεί να μειώνει σημαντικά τους φόρους τους, αναδεικνύοντας ερωτήματα για την ισότιμη μεταχείριση των εργαζομένων.
Πρόκειται για τις λεγόμενες management companies, εταιρικά σχήματα μέσω των οποίων επαγγελματίες παρέχουν υπηρεσίες και λαμβάνουν μέρος της αμοιβής τους με τη μορφή εταιρικών παροχών. Η πρακτική επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις, ωστόσο ελεγκτές που μίλησαν ανώνυμα στην εφημερίδα Het Laatste Nieuws υποστηρίζουν ότι η έκτασή της στερεί σημαντικά δημόσια έσοδα.
Από τις 7.000 στις περισσότερες από 56.000 εταιρείες
Ο αριθμός των management companies αυξήθηκε από περίπου 7.000 το 2015 σε περισσότερες από 56.000 την περασμένη χρονιά, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα. Ένας φορολογικός ελεγκτής εκτιμά ότι, σε συνδυασμό με τις παροχές σε είδος, η εξάπλωση αυτών των σχημάτων αφήνει εκατομμύρια ευρώ εκτός δημοσίων ταμείων.
Η επίπτωση, όπως περιγράφεται, δεν περιορίζεται στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων. Αγγίζει επίσης τις κοινωνικές εισφορές, τον εταιρικό φόρο και τις εργοδοτικές επιβαρύνσεις. Οι ελεγκτές επισημαίνουν ακόμη ότι το ποσοστό των ελέγχων στις εκπιπτόμενες επιχειρηματικές δαπάνες έχει μειωθεί, επικαλούμενοι στοιχεία του υπουργείου που τέθηκαν υπόψη της εφημερίδας.
Το θέμα συνδέεται με τις διαπραγματεύσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για την κάλυψη δημοσιονομικού κενού 10 δισ. ευρώ έως το 2029. Ανάμεσα στις προτάσεις που είχαν τεθεί προς συζήτηση περιλαμβανόταν ο περιορισμός ορισμένων φορολογικών πλεονεκτημάτων, με στόχο πρόσθετα έσοδα 300 εκατ. ευρώ την επόμενη χρονιά. Πρόκειται για σχεδιαζόμενη παρέμβαση και όχι για ήδη εφαρμοσμένη αλλαγή.
Πώς μειώνεται ο φόρος όταν η εταιρεία καλύπτει προσωπικές ανάγκες
Οι παροχές σε είδος μπορούν, υπό τις συγκεκριμένες φορολογικές προϋποθέσεις, να προσφέρουν περισσότερα από ένα οικονομικά πλεονεκτήματα. Ο διευθυντής φορολογείται για την παροχή με τρόπο που μπορεί να είναι ευνοϊκότερος από την ισόποση καταβολή μισθού, ενώ η εταιρεία καταχωρίζει την αντίστοιχη δαπάνη, μειώνοντας τα φορολογητέα κέρδη της.
Στην περίπτωση μιας κατοικίας, υπάρχει και τρίτο όφελος: το στέλεχος περιορίζει τις προσωπικές του δαπάνες διαμονής, παρότι το ακίνητο εξακολουθεί να ανήκει στην εταιρεία. Στο ίδιο πλαίσιο μπορούν να προστεθούν εταιρικές δαπάνες για ανακαινίσεις και τόκους στεγαστικών δανείων, με περαιτέρω επίδραση στον εταιρικό φόρο, εφόσον αναγνωρίζονται φορολογικά.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, επαγγελματίας με εισόδημα 100.000 ευρώ μέσω management company μπορεί να πετύχει με τέτοιες ρυθμίσεις μείωση φόρου περίπου 14.000 ευρώ. Το ποσό παρουσιάζεται ως παράδειγμα και όχι ως εξασφαλισμένο όφελος για κάθε φορολογούμενο.
Οι ελεγκτές αναφέρουν επίσης την περίπτωση νευροχειρουργού στην Αμβέρσα, ο οποίος μείωσε, σύμφωνα με την περιγραφή τους, τη φορολογική του επιβάρυνση κατά περισσότερα από 43.000 ευρώ σε δύο χρόνια, καταχωρίζοντας έξοδα εσωτερικής αναδιαμόρφωσης κατοικίας που χρησιμοποιούσε ως παροχή σε είδος. Η φορολογική διοίκηση προσέφυγε στη δικαιοσύνη αλλά έχασε την υπόθεση, καθώς η συγκεκριμένη αξιοποίηση των κανόνων δεν κρίθηκε παράνομη.
Αυτός είναι και ένας βασικός λόγος που οι φορολογικοί έλεγχοι χαρακτηρίζονται δύσκολοι: οι αρμόδιες υπηρεσίες πρέπει να αποδεικνύουν ξεχωριστά σε κάθε υπόθεση πότε μια φορολογική διευθέτηση δεν είναι αποδεκτή.
Η πολιτική αντιπαράθεση και τα όρια της μεταρρύθμισης
Οι Φλαμανδοί σοσιαλδημοκράτες του Vooruit ζήτησαν την Τετάρτη επανεξέταση του μηχανισμού φορολογικής αναγνώρισης δαπανών. Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής τους ομάδας, Oskar Seuntjens, αναγνώρισε ότι οι πρακτικές αυτές είναι νόμιμες και απέδωσε την ευθύνη στους πολιτικούς που, κατά την άποψή του, δεν αλλάζουν το σύστημα. Υποστήριξε ακόμη ότι αντίστοιχη υπόθεση σχετική με καταχρήσεις κοινωνικών επιδομάτων θα προκαλούσε πολύ ταχύτερη αντίδραση.
Ο ομοσπονδιακός υπουργός Οικονομικών Jan Jambon του N-VA απάντησε ότι στις δημοσιονομικές διαπραγματεύσεις υπάρχουν συγκεκριμένες προτάσεις, μεταξύ άλλων για σαφέστερο διαχωρισμό των δαπανών που εκπίπτουν από εκείνες που δεν εκπίπτουν. Εξέφρασε την ελπίδα ότι η κυβέρνηση θα καταλήξει σύντομα σε συμφωνία.
Η έννοια «management company» δεν αποτελεί ιδιαίτερη νομική μορφή εταιρείας. Συνήθως αφορά εταιρεία τύπου SRL με ένα μόνο πρόσωπο που είναι ταυτόχρονα εργαζόμενος και διευθυντής. Αυτή η δομή επιτρέπει συνδυασμούς φορολογικών κανόνων που αφορούν εταιρείες, στελέχη και εργαζομένους, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε σχετική διευθέτηση είναι καταχρηστική.
Ο καθηγητής φορολογικού δικαίου στο KU Leuven Luc De Broe επισημαίνει ότι η επιλογή λειτουργίας μέσω εταιρείας έχει και μειονεκτήματα. Τα στελέχη μπορεί να στερούνται εργασιακές εγγυήσεις, όπως προθεσμίες προειδοποίησης ή αποζημίωση απόλυσης, και να έχουν χαμηλότερες κοινωνικές παροχές ή συντάξεις.
Παρόμοια εταιρικά σχήματα υπάρχουν και σε άλλες χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το καθεστώς IR35 δημιουργήθηκε για να εξετάζει κατά πόσον πίσω από μια εταιρική σύμβαση κρύβεται στην πραγματικότητα σχέση εξαρτημένης εργασίας. Το Βέλγιο διαθέτει δικούς του κανόνες για την αντιμετώπιση της συγκαλυμμένης μισθωτής απασχόλησης, γεγονός που διαφοροποιεί τη συζήτηση από μια απλή απαγόρευση των μονοπρόσωπων εταιρικών σχημάτων.