Βαυαρία – Περισσότεροι από 50 δρόμοι και πλατείες στη Βαυαρία εξακολουθούν να φέρουν το όνομα του Paul von Hindenburg, του προέδρου της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης που διόρισε τον Αδόλφο Χίτλερ καγκελάριο το 1933. Η διατήρηση αυτών των ονομασιών προκαλεί πολιτική αντιπαράθεση, καθώς η κυβέρνηση του κρατιδίου αφήνει στους δήμους την απόφαση για ενδεχόμενη μετονομασία ή ιστορική επεξήγηση.
Ο αριθμός προκύπτει από απάντηση του βαυαρικού υπουργείου Εσωτερικών σε κοινοβουλευτική ερώτηση του SPD. Οι ονομασίες εντοπίζονται σε πολλές περιοχές του κρατιδίου, από το Neustadt bei Coburg έως το Berchtesgaden και από το Zwiesel έως το Neu-Ulm. Περίπου δώδεκα τέτοιοι δρόμοι ή πλατείες βρίσκονται σε καθεμία από τις περιοχές Κάτω Φραγκονία, Μέση Φραγκονία και Άνω Βαυαρία.
Το όνομα που παρέμεινε μετά το 1945
Ο Hindenburg είχε τιμηθεί ως στρατάρχης ήδη κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρά την ευθύνη του για εγκλήματα πολέμου. Ορισμένες οδοί έλαβαν τότε το όνομά του: στο Μόναχο, για παράδειγμα, η σημερινή Landshuter Allee ονομαζόταν Hindenburgstraße από το 1917 έως το 1946.
Οι περισσότερες μετονομασίες έγιναν όμως το 1933, συχνά την ίδια περίοδο που οδοί αποκτούσαν το όνομα του Χίτλερ, όπως επισήμανε σε ομιλία του ο ιστορικός Wolfgang Niess. Ο Hindenburg όχι μόνο είχε διορίσει τον Χίτλερ καγκελάριο, αλλά συνέβαλε στη θεσμική εδραίωση της ναζιστικής δικτατορίας μέσω έκτακτων διαταγμάτων και της υπογραφής του νόμου περί εξουσιοδότησης. Μετά τον πόλεμο οι ονομασίες που τιμούσαν τον Χίτλερ καταργήθηκαν, ενώ πολλές από εκείνες του Hindenburg διατηρήθηκαν.
Στο Feldkirchen της Άνω Βαυαρίας, η πρώην Hindenburgplatz μετονομάστηκε το 2019 σε «Am Maibaum». Στο Ebersberg, η Hindenburgallee είχε ήδη γίνει «Pfarrer-Grabmeier-Allee» το 2005. Και οι δύο ονομασίες είχαν αποδοθεί το 1933.
Δήμοι που άλλαξαν πινακίδες και άλλοι που αρνήθηκαν
Η αντιμετώπιση της ιστορικής κληρονομιάς διαφέρει σημαντικά από δήμο σε δήμο. Σε τοπικό δημοψήφισμα το 2013 στο Garmisch-Partenkirchen, σχεδόν το 90% των ψηφοφόρων τάχθηκε κατά της μετονομασίας της Hindenburgstraße. Στο Bad Tölz, το δημοτικό συμβούλιο επέλεξε να διατηρήσει την ονομασία, αλλά να μετατρέψει τον δρόμο σε ένα είδος υπαίθριου μνημείου ιστορικής μνήμης.
Στο Bayreuth και στο Fürstenfeldbruck έχουν τοποθετηθεί συμπληρωματικές πινακίδες που ενημερώνουν για τον ρόλο του Hindenburg στην άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού. Στο Berchtesgaden, όπου τμήμα της Maximilianstraße μετονομάστηκε το 1933 σε Von-Hindenburg-Allee προς τιμήν του διορισμού του Χίτλερ, η δημόσια συζήτηση συνεχίζεται εδώ και χρόνια.
Ο ιστορικός Wolfgang Niess χαρακτηρίζει τον Hindenburg «νεκροθάφτη» της δημοκρατίας της Βαϊμάρης και υποστηρίζει ότι μια δημοκρατική κοινωνία δεν μπορεί να εξακολουθεί να τον τιμά με ονομασίες δρόμων, καθώς, κατά την εκτίμησή του, υποστήριξε ενεργά τη συγκρότηση της ναζιστικής δικτατορίας έως τον θάνατό του το 1934. Άλλοι ιστορικοί αντιτείνουν ότι οι ονομασίες μπορούν να λειτουργήσουν ως αφορμή για κριτική ενασχόληση με το παρελθόν, αντί να διαγραφούν από τον δημόσιο χώρο.
Η κυβέρνηση παραπέμπει στους δήμους – Το SPD ζητά παρέμβαση
Ο υφυπουργός Εσωτερικών της Βαυαρίας Sandro Kirchner, της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU), απέφυγε να τοποθετηθεί αξιολογικά για τον Hindenburg στην απάντηση προς το SPD. Υποστήριξε ότι η αποτίμηση του ιστορικού του ρόλου αποτελεί πρωτίστως έργο της ιστορικής επιστήμης και ότι στη σχετική ιστοριογραφία υπάρχουν αμφίσημες αξιολογήσεις.
Κατά τον Kirchner, οι δήμοι αποφασίζουν αν θα προχωρήσουν σε ενέργειες ιστορικής ερμηνείας των ονομασιών. Δεν προβλέπεται οικονομική ή επιστημονική υποστήριξη από το κρατίδιο για μετονομασίες ή πρόσθετες ενημερωτικές πινακίδες, ενώ η κυβέρνηση επικαλείται τη δημοτική αυτοδιοίκηση για να μην εισηγηθεί την κατάργηση των σχετικών τιμών. Ο ίδιος σημείωσε ότι η κυβέρνηση λαμβάνει σειρά άλλων μέτρων καταδίκης των εγκλημάτων του ναζιστικού καθεστώτος και συνδεδεμένων με αυτό προσώπων.
Ο βουλευτής του SPD στο τοπικό κοινοβούλιο Florian von Brunn κατήγγειλε τη στάση αυτή ως «ντροπιαστική», αποκαλώντας τον Hindenburg άνθρωπο που άνοιξε τον δρόμο στον Χίτλερ. Ζήτησε από την κυβέρνηση να διατυπώσει σαφή θέση, να συμβουλεύσει τους δήμους και να προτείνει είτε μετονομασίες είτε ιστορικές επεξηγήσεις, συνδέοντας τη συζήτηση με τη σημερινή ανάγκη υπεράσπισης της δημοκρατίας.
Απευθυνόμενος στον πρωθυπουργό της Βαυαρίας Markus Söder, ο von Brunn υποστήριξε ότι όποιος επιθυμεί να υπερασπιστεί τη δημοκρατία σήμερα οφείλει να μιλήσει ξεκάθαρα και για εκείνους που συνέβαλαν στην καταστροφή της πρώτης γερμανικής δημοκρατίας.
Πηγές πληροφοριών: Υπουργείο Εσωτερικών της Βαυαρίας.
