Μόναχο – Ένας άνδρας χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο κατάφερε να εμφανίζεται ως διακεκριμένος καθηγητής και πυρηνικός επιστήμονας, προσελκύοντας ακόμη και το ενδιαφέρον μυστικών υπηρεσιών όπως η ισραηλινή Μοσάντ. Η ιστορία του Otto Joklik, που συνδέθηκε με το αιγυπτιακό πυραυλικό πρόγραμμα και μια σκοτεινή υπόθεση εξαφάνισης στο Μόναχο, ανασυντίθεται μέσα από χιλιάδες μέχρι πρότινος άγνωστα αρχειακά έγγραφα.
Η έρευνα των δημοσιογράφων του τηλεοπτικού περιοδικού report München του ARD και της εφημερίδας Salzburger Nachrichten φέρνει στο φως τη διαδρομή ενός ανθρώπου που χρησιμοποιούσε διαφορετικές ιδιότητες και ταυτότητες, πείθοντας συνομιλητές του ότι διέθετε εξειδικευμένη γνώση την οποία δεν είχε αποκτήσει με πανεπιστημιακές σπουδές.
Από πρώην αξιωματικός σε υποτιθέμενο πυρηνικό ειδικό
Ο Otto Joklik γεννήθηκε το 1921 στο Mährisch-Ostrau της τότε Τσεχοσλοβακίας, σε αστική οικογένεια. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός της Βέρμαχτ, βρέθηκε στον κόσμο των μυστικών υπηρεσιών. Κατά καιρούς παρουσιαζόταν ως γνώστης αλόγων, επιχειρηματίας, ευγενής ή γερουσιαστής. Η πιο κρίσιμη μεταμφίεσή του, ωστόσο, ήταν αυτή του επιστήμονα της ατομικής ενέργειας.
Παρότι δεν είχε αποκτήσει πτυχίο από αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο, υποδυόταν με τέτοια πειστικότητα τον πυρηνικό επιστήμονα ώστε, αρχικά, να παραπλανήσει ακόμη και πραγματικούς ειδικούς. Υποστήριζε ότι μπορούσε να συμβάλει στην κατασκευή ατομικής βόμβας, ισχυρισμός που τον έφερε κοντά σε επικίνδυνα δίκτυα συμφερόντων την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Ο Shlomo Shpiro, από το ισραηλινό Πανεπιστήμιο Bar-Ilan, τον περιγράφει ως μία από τις πιο παράξενες και ενδιαφέρουσες προσωπικότητες της εποχής, εκτιμώντας ότι οι δραστηριότητές του παραλίγο να οδηγήσουν ακόμη και σε πόλεμο.
Η Αίγυπτος, οι Γερμανοί ειδικοί και η εξαφάνιση στο Μόναχο
Το 1962 ο Joklik ταξίδεψε στην Αίγυπτο, η οποία εκείνη την περίοδο επένδυε σημαντικά ποσά σε πυραυλικό πρόγραμμα. Το Ισραήλ αντιμετώπιζε το πρόγραμμα ως σοβαρή απειλή, ανησυχώντας και για το ενδεχόμενο ανάπτυξης ατομικού όπλου. Οι προσπάθειες ανακοπής του είχαν συνδεθεί με απαγωγές, επιθέσεις και θανατηφόρες παγιδευμένες επιστολές.
Πολλοί από τους ειδικούς πυραύλων που εργάζονταν στην Αίγυπτο ήταν Γερμανοί. Κεντρικό σημείο για την οργάνωση του προγράμματος αποτελούσε η εταιρεία INTRA στο Μόναχο, της οποίας ο επικεφαλής Heinz Krug εξαφανίστηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 1962. Κατά τα στοιχεία της έρευνας, ομάδα της Μοσάντ είχε στήσει παγίδα στον Γερμανό επιχειρηματία.
Ο Krug συνεργαζόταν με τον Joklik, ο οποίος πραγματοποιούσε επανειλημμένα μυστικά ταξίδια στην Αίγυπτο. Φοβούμενος, όπως φαίνεται, ότι θα μπορούσε να αποτελέσει ο ίδιος επόμενο στόχο, ο Joklik προσέγγισε το Ισραήλ. Ισχυρίστηκε ότι ήταν επικεφαλής του μυστικού αιγυπτιακού προγράμματος πυρηνικών όπλων και έδωσε πληροφορίες για Γερμανούς ειδικούς που δραστηριοποιούνταν στην Αίγυπτο.
Η πορεία του ανακόπηκε όταν συνελήφθη από την αστυνομία, αφού είχε ασκήσει πίεση στην κόρη Γερμανού ειδικού πυραύλων που εργαζόταν στην Αίγυπτο. Πέρασε μερικές εβδομάδες στη φυλακή και στη συνέχεια αποσύρθηκε από το προσκήνιο.
Τα αρχεία και η αναπαράσταση με τεχνητή νοημοσύνη
Η υπόθεση παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ «Phantom der Geheimdienste» («Το φάντασμα των μυστικών υπηρεσιών»). Επειδή έχουν διασωθεί ελάχιστες φωτογραφίες του Joklik και μόνο σύντομα βίντεο από τη δεκαετία του 1990, οι δημιουργοί χρησιμοποίησαν σκηνές παραγόμενες με τεχνητή νοημοσύνη για να ανασυνθέσουν οπτικά την ιστορία του.
Η φωνή που ακούγεται στις αναπαραστάσεις βασίζεται σε αυθεντικές ηχογραφήσεις οι οποίες είχαν διατηρηθεί σε παλιά βιντεοκασέτα VHS. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης γνωστοποιείται ρητά στον θεατή, ενώ, σύμφωνα με τους δημιουργούς, όσα αποδίδονται στον Joklik στηρίζονται σε αρχειακά τεκμήρια.
Ο Joklik έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του σε ένα λιτό διαμέρισμα στη Βιέννη, όπου και πέθανε το 2005. Για τον Shpiro, η περίπτωσή του δείχνει πόσα μπορεί να πετύχει κάποιος μόνο με την πειστικότητα των ισχυρισμών του, ακόμη και χωρίς να προσκομίζει ισχυρές αποδείξεις.
