Sommarøy – Επτά χρόνια μετά την παγκόσμια προβολή του ως το νησί που θα ζούσε «χωρίς χρόνο», το μικρό ψαροχώρι της βόρειας Νορβηγίας εξακολουθεί να ακολουθεί κανονικά τα ρολόγια και τα ωράρια.
Η εκστρατεία του 2019 αποδείχθηκε τουριστική καμπάνια, όμως το αρκτικό καλοκαίρι εξακολουθεί να προσφέρει μια ασυνήθιστη εμπειρία: έναν ήλιο που δεν δύει για εβδομάδες.
- Η εκστρατεία του 2019 για μια «ζώνη χωρίς χρόνο» οργανώθηκε από την κρατική υπηρεσία Innovation Norway και ακολούθησε δημόσια συγγνώμη.
- Ο ήλιος παραμένει πάνω από τον ορίζοντα από τις 18 Μαΐου έως τις 26 Ιουλίου, για περίπου 69 ημέρες.
- Στο χωριό των περίπου 300 μόνιμων κατοίκων, τα ωράρια ισχύουν, αλλά οι καλοκαιρινές συνήθειες είναι πιο χαλαρές.
Πώς γεννήθηκε η ιστορία του νησιού χωρίς ρολόγια
Το 2019, το Sommarøy, περίπου 56 χιλιόμετρα δυτικά του Τρόμσο, παρουσιάστηκε στη διεθνή δημοσιότητα ως μια κοινότητα που ήθελε να εγκαταλείψει τη συμβατική μέτρηση του χρόνου. Η πρόταση αφορούσε κυρίως το καλοκαίρι, όταν το φως διαρκεί όλο το εικοσιτετράωρο και οι κάτοικοι δεν έχουν το συνηθισμένο φυσικό σημάδι που χωρίζει τη μέρα από τη νύχτα.
Ρολόγια κρεμάστηκαν σε κοντινή γέφυρα ως σύμβολο αυτής της ιδέας. Ένας ιδιοκτήτης ξενοδοχείου παρέδωσε σε μέλος του νορβηγικού κοινοβουλίου αίτημα με υπογραφές κατοίκων, ενώ η ιστορία ταξίδεψε γρήγορα πέρα από τα σύνορα της Νορβηγίας. Το ψαροχώρι εμφανίστηκε ως πιθανή πρώτη «ζώνη χωρίς χρόνο» στον κόσμο, παρότι δεν επρόκειτο για εφαρμοσμένη αλλαγή στην οργάνωση της καθημερινότητας.
Η απόσταση ανάμεσα στον εντυπωσιακό ισχυρισμό και στην πραγματική λειτουργία του τόπου ήταν εμφανής. Ένα ξενοδοχείο εξακολουθούσε να χρειάζεται ώρες άφιξης και αναχώρησης, τα καταστήματα δεν μπορούσαν να εξυπηρετούν αδιάκοπα και τα παιδιά έπρεπε να πηγαίνουν στο σχολείο. Για αρκετούς κατοίκους, η προοπτική να καταργηθούν ολοκληρωτικά τα ωράρια δεν ήταν πρακτικό σχέδιο.
Η καμπάνια που προκάλεσε αντιδράσεις
Πίσω από την πρωτοβουλία βρισκόταν η Innovation Norway, η κρατική υπηρεσία που προωθεί τον τουρισμό της χώρας. Μερικοί νησιώτες είχαν συμμετάσχει, άλλοι όμως φέρονταν να μην είχαν ενημερωθεί για την εκστρατεία. Όταν αποκαλύφθηκε ο ρόλος της υπηρεσίας, ο επικεφαλής της ζήτησε δημόσια συγγνώμη και η καμπάνια εγκαταλείφθηκε.
Τα ρολόγια απομακρύνθηκαν από τη γέφυρα, αλλά η τεράστια προβολή είχε ήδη αφήσει το αποτύπωμά της. Εργαζόμενος σε ξενοδοχείο, ο οποίος μίλησε ανώνυμα στο BBC, περιέγραψε τη ζωή χωρίς αυστηρή αίσθηση της ώρας ως παλιά, χαλαρή συζήτηση των ντόπιων και όχι ως οργανωμένο σχέδιο. Η διεθνής προσοχή, όπως εξήγησε, αρχικά ενόχλησε αρκετούς κατοίκους, επειδή οι επισκέπτες ήθελαν να μιλούν σχεδόν αποκλειστικά για την υποτιθέμενη κατάργηση του χρόνου.
Με τα χρόνια, αυτό το κλίμα υποχώρησε και το χωριό επέστρεψε σε μεγάλο βαθμό στους γνώριμους ρυθμούς του. Η δημοσιότητα, ωστόσο, συνέχισε να λειτουργεί ως αφορμή για να το γνωρίζουν ταξιδιώτες που διαφορετικά ίσως δεν θα είχαν ακούσει το όνομά του.
Όταν ο ήλιος δεν δύει ούτε τα μεσάνυχτα
Η φυσική ιδιαιτερότητα που αξιοποίησε η καμπάνια είναι απολύτως πραγματική. Στο Sommarøy, βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, ο ήλιος δεν δύει από τις 18 Μαΐου μέχρι τις 26 Ιουλίου. Το συνεχές φως διατηρεί την ίδια αίσθηση ημέρας ακόμη και σε ώρες που αλλού συνδέονται με τον ύπνο. Τον χειμώνα, αντίθετα, ο ήλιος δεν ανατέλλει και οι κάτοικοι μπορεί να τρώνε το μεσημεριανό τους μέσα στο σκοτάδι.
Το χωριό έχει περίπου 300 μόνιμους κατοίκους. Ο αριθμός των ανθρώπων που βρίσκονται εκεί μεγαλώνει το καλοκαίρι και τα Σαββατοκύριακα, όταν Νορβηγοί επιστρέφουν στις εξοχικές κατοικίες τους. Για όσους έχουν διακοπές, το φως ευνοεί έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της ημέρας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν πάψει να υπάρχουν υποχρεώσεις.
Ο εργαζόμενος του ξενοδοχείου έδωσε χαρακτηριστικά παραδείγματα: ένας καταστηματάρχης μπορεί, όταν δεν έχει πελάτες, να κλείσει για να πάει για ψάρεμα, ενώ τα παιδιά μένουν ξύπνια μέχρι αργά επειδή την επόμενη ημέρα δεν έχουν σχολείο. Πρόκειται για την καθημερινή χαλαρότητα του αρκτικού καλοκαιριού, όχι για επίσημη εγκατάλειψη της ώρας.
Το λεωφορείο στις 11:30 και το χωριό με τα πολύχρωμα σπίτια
Η επίσκεψη του δημοσιογράφου στο νησί έδωσε μια απλή απάντηση στο αν τα ωράρια εξακολουθούν να μετρούν. Το λεωφορείο από το Τρόμσο αναχωρούσε στις 11:30 και, αν το έχανε, θα έπρεπε να περιμένει μέχρι την επόμενη ημέρα. Η διαδρομή διαρκεί μία ώρα και 40 λεπτά, διασχίζοντας γέφυρες και περνώντας από φιόρδ, μικρούς οικισμούς και δρόμους με ολοένα λιγότερη κίνηση.
Στον προορισμό, το σκηνικό διαμορφώνουν πολύχρωμα σπίτια σκορπισμένα στα νησάκια, μικρά λιμάνια με κτίσματα πάνω σε πασσάλους και βουνά που διατηρούν χιόνι ακόμη και στα μέσα του καλοκαιριού. Η ησυχία των δρόμων δημιουργεί μια αίσθηση απομάκρυνσης από τους ρυθμούς της πόλης, αν και η λειτουργία των τοπικών επιχειρήσεων παραμένει συνδεδεμένη με συγκεκριμένες ώρες.
Οι τουρίστες που δοκίμασαν να ξεχάσουν την ώρα
Η Εύα Κατσίνσκι, τουρίστρια από την Πολωνία, αποφάσισε να επισκεφθεί το Sommarøy επειδή είχε ακούσει για τη φημισμένη πρωτοβουλία του 2019 και ήθελε από καιρό να δει τον ήλιο του μεσονυχτίου. Αναζητούσε λίγες ημέρες μακριά από την πιεστική καθημερινότητα της πατρίδας της, με λιγότερη έγνοια για το ρολόι.
Η πρώτη επαφή με το νησί δεν ανταποκρίθηκε ακριβώς στις προσδοκίες της. Τα εστιατόρια και τα καταστήματα έκλειναν σε προκαθορισμένες ώρες και η υποδοχή του ξενοδοχείου δεν λειτουργούσε ολόκληρη τη νύχτα. Η ίδια παραδέχθηκε ότι απογοητεύτηκε αρχικά, αφού διαπίστωσε πόσο αναγκαία παραμένει η ώρα για να λειτουργεί ένας οικισμός.
Αργότερα, όμως, έκλεισε το κινητό της και άρχισε να απολαμβάνει τον πιο ήρεμο ρυθμό. Εκτίμησε ότι ακόμη και η συζήτηση για τη ζωή χωρίς χρόνο μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται κανείς την καθημερινότητά του. Ο Ολλανδός επισκέπτης Βάουτερ Ντε Βιτ περιέγραψε μια διαφορετική εμπειρία: κολύμπησε τα μεσάνυχτα με τον ήλιο ακόμη στον ουρανό. Χωρίς ρολόι, είπε, δεν θα μπορούσε να υπολογίσει την ώρα, ενώ το μοναδικό δυσάρεστο στοιχείο της εξόρμησης ήταν το κρύο νερό.
Μια βόλτα στις 03:30 σε έναν τόπο που παραμένει φωτεινός
Ο δημοσιογράφος δοκίμασε και ο ίδιος να αντιληφθεί τη διαφορά ανάμεσα στην ώρα που δείχνει ένα ρολόι και σε εκείνη που υποδεικνύει το φυσικό φως. Έβαλε ξυπνητήρι για τις 03:30 και βγήκε από το ξενοδοχείο προσέχοντας να μην ξυπνήσει τους άλλους επισκέπτες. Οι δρόμοι ήταν άδειοι και τα σπίτια αθόρυβα, παρότι ο ουρανός παρέμενε φωτεινός.
Στην ακτή παρατήρησε γλάρους και αποδημητικά πουλιά στα ρηχά νερά. Χωρίς την κίνηση και τον θόρυβο που συνήθως σηματοδοτούν διαφορετικές ώρες της ημέρας, η ατμόσφαιρα τού προκάλεσε μια απρόσμενη ευφορία. Δεν ήταν βέβαιος αν αυτή προερχόταν από το ιδιαίτερο τοπίο ή από την προσωρινή αίσθηση ότι είχε ξεφύγει από τον συνηθισμένο ρυθμό του χρόνου.
