Βέλγιο – Είκοσι πέντε χρόνια μετά τη χρεοκοπία της Sabena, η κατάρρευση του άλλοτε εθνικού αερομεταφορέα εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα βιομηχανικά πλήγματα για το Βέλγιο.
Η απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας και η απότομη συρρίκνωση της κίνησης στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών άλλαξαν το τοπίο των αερομεταφορών, σύμφωνα με τον Wouter Dewulf, καθηγητή οικονομικών των αερομεταφορών στο Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας.
Η Sabena απασχολούσε 7.800 εργαζομένους, ενώ ο ευρύτερος όμιλος αντιστοιχούσε σε περίπου 12.000 θέσεις εργασίας. Ως βασικός αερομεταφορέας του Brussels Airport, τροφοδοτούσε σημαντικό μέρος των πτήσεων και της επιβατικής κίνησης με ανταποκρίσεις. Η εξαφάνισή της επηρέασε έτσι όχι μόνο το προσωπικό της εταιρείας, αλλά και τη λειτουργία του αεροδρομίου.
Η απότομη πτώση της κίνησης και η νέα πορεία του αεροδρομίου
Από το 2000 έως το 2002, οι επιβάτες στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών μειώθηκαν από 21,6 εκατομμύρια σε 14,4 εκατομμύρια, δηλαδή περίπου κατά ένα τρίτο. Ο Dewulf επισημαίνει ότι στην πτώση συνέβαλαν και οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, επομένως δεν την αποδίδει αποκλειστικά στην πτώχευση της Sabena.
Η κρίση ανάγκασε το Brussels Airport να γίνει λιγότερο εξαρτημένο από μία αεροπορική εταιρεία και περισσότερο προσανατολισμένο στην εμπορική ανάπτυξη. Κατά τον καθηγητή, ωστόσο, ακόμη καθοριστικότερη για αυτή τη μεταμόρφωση ήταν η ιδιωτικοποίηση του 2004. Η δημιουργία νέου εθνικού αερομεταφορέα μέσω της SN Brussels Airlines θεωρήθηκε σχεδόν απαραίτητη για να αποκατασταθεί η εμπορική αξιοπιστία του αεροδρομίου και να προστατευθεί η οικονομική αξία του ενόψει της προσέλκυσης επενδυτών.
Με τους νέους μετόχους ενισχύθηκαν οι επενδύσεις σε τερματικούς σταθμούς, καταστήματα, ακίνητα, γραφεία, χώρους στάθμευσης και υποδομές εφοδιαστικής. Σύμφωνα με την εκτίμηση του Dewulf, η αποτίμηση των ιδίων κεφαλαίων του αεροδρομίου αυξήθηκε από περίπου 1 δισ. ευρώ κατά την ιδιωτικοποίηση σε περίπου 7 δισ. ευρώ το 2025.
Κερδοφορία, δημόσια συμμετοχή και χαμένη διεθνής συνδεσιμότητα
Η εντυπωσιακή άνοδος της αποτίμησης γεννά, κατά τον Dewulf, το ερώτημα αν η ιδιωτικοποίηση ήταν αναγκαία για μια τέτοια εξέλιξη. Ως παραδείγματα επικαλείται το αεροδρόμιο Schiphol του Άμστερνταμ, που παραμένει σχεδόν εξ ολοκλήρου υπό δημόσιο έλεγχο, και τον όμιλο Aéroports de Paris, στον οποίο το γαλλικό κράτος διατηρεί μερίδιο 50,6%.
Το Schiphol εξυπηρέτησε σχεδόν 69 εκατομμύρια επιβάτες το 2025, με έσοδα 2,76 δισ. ευρώ και υποκείμενα καθαρά κέρδη 550 εκατ. ευρώ. Ο όμιλος Aéroports de Paris ανακοίνωσε έσοδα 6,7 δισ. ευρώ την ίδια χρονιά, αναπτύσσοντας δραστηριότητες σε αερομεταφορές, ακίνητα, λιανικό εμπόριο και διεθνείς επενδύσεις. Ο καθηγητής διευκρινίζει ότι τα μεγέθη αυτά δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα με των Βρυξελλών, λόγω διαφορών στην κλίμακα, τα δίκτυα και το εύρος δραστηριοτήτων. Κατά την άποψή του, δείχνουν πάντως ότι η πλειοψηφική δημόσια ιδιοκτησία μπορεί να συνυπάρχει με επαγγελματική διοίκηση και ισχυρές εμπορικές επιδόσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει την απόφαση της Φλάνδρας να αποκτήσει το 2025 οικονομική συμμετοχή 39% στο Brussels Airport έναντι 2,77 δισ. ευρώ. Μαζί με το 25% που εξακολουθεί να κατέχει το ομοσπονδιακό κράτος, οι βελγικές δημόσιες αρχές έχουν πλέον, κατά τον Dewulf, έμμεσο πλειοψηφικό οικονομικό συμφέρον στο αεροδρόμιο.
Το Brussels Airport κατέγραψε το 2025 έσοδα-ρεκόρ 828 εκατ. ευρώ και καθαρά κέρδη 84 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, η ανάκαμψη του απόλυτου αριθμού των επιβατών δεν έχει αποκαταστήσει πλήρως τη διεθνή του θέση: σύμφωνα με τον καθηγητή, από περίπου τη 10η θέση μεταξύ ευρωπαϊκών αεροδρομίων έχει υποχωρήσει στην 26η, χάνοντας σημαντικό μέρος της διεθνούς συνδεσιμότητας που διέθετε επί Sabena.
Το μάθημα της Swissair και η σημερινή Brussels Airlines
Για τον Dewulf, η ιστορία της Sabena δείχνει ότι ένα εκτεταμένο δίκτυο, ένας διεθνής στόλος και ένα αναγνωρίσιμο όνομα δεν αρκούν για να εξασφαλίσουν κερδοφορία. Η ανάπτυξη, τονίζει, δεν αποτελεί βιώσιμη στρατηγική χωρίς επαρκή περιθώρια κέρδους.
Εξίσου σημαντικοί είναι οι κίνδυνοι μιας στρατηγικής συνεργασίας. Όπως εξηγεί, η Swissair ακολούθησε υπερβολικά γρήγορη επέκταση, αποδυναμώνοντας σταδιακά τα δικά της οικονομικά, ενώ επέβαλε στη Sabena δαπανηρή ανανέωση στόλου και συνεργασίες με εσωτερικούς προμηθευτές και υπηρεσίες υπό συχνά μη ανταγωνιστικούς όρους.
Σήμερα, κατά την εκτίμησή του, η Brussels Airlines στηρίζεται σε ισχυρότερο χρηματοοικονομικά και στρατηγικά εταίρο, τον όμιλο Lufthansa. Η πλήρης ιδιοκτησία της από τον γερμανικό όμιλο επιτρέπει στενότερη ενσωμάτωση και καλύτερη ευθυγράμμιση συμφερόντων.
Πηγή πληροφοριών: Wouter Dewulf, Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας.
