Αυστρία – Σοβαρές αντιδράσεις προκαλεί το σχέδιο της αυστριακής κυβέρνησης για τη νέα κοινωνική βοήθεια (Sozialhilfe NEU), καθώς δημόσιες υπηρεσίες, κρατίδια και κοινωνικές οργανώσεις αμφισβητούν τόσο τις προβλεπόμενες παροχές όσο και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.
Η Υπηρεσία Απασχόλησης (AMS) χαρακτηρίζει ανέφικτη την έναρξη της μεταρρύθμισης τον Ιανουάριο του 2027 και ζητά μετάθεση κατά έναν χρόνο.
Περισσότερες από 35 γραπτές τοποθετήσεις είχαν υποβληθεί έως το βράδυ της Πέμπτης στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης. Η κριτική αφορά τις προθεσμίες, τα δικαιώματα ατόμων με αναπηρία, το ύψος των ενισχύσεων, την προστασία των παιδιών και την αντιμετώπιση προσφύγων. Ταυτόχρονα, ορισμένα κρατίδια αμφισβητούν την κατανομή των αρμοδιοτήτων και του οικονομικού κόστους.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Η διαβούλευση διαρκεί μόλις τρεις εβδομάδες, ενώ η συνήθης προθεσμία είναι έξι, σύμφωνα με τη συνταγματική υπηρεσία.
- Το AMS θεωρεί μη εφικτή την εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027 και προτείνει την 1η Ιανουαρίου 2028.
- Οργανώσεις αμφισβητούν αν η προβλεπόμενη ενίσχυση της φάσης ένταξης επαρκεί για βασικές ανάγκες.
- Παραμένουν ενστάσεις για την οικονομική εξάρτηση ενηλίκων με αναπηρία που ζουν με συγγενείς.
Το AMS ζητά έναν επιπλέον χρόνο – Ασαφείς όροι στο νομοσχέδιο
Το AMS κρίνει ότι το διάστημα των τριών εβδομάδων δεν επαρκεί για ουσιαστικό νομικό, τεχνικό και οργανωτικό έλεγχο. Η αρμόδια συνταγματική υπηρεσία της Ομοσπονδιακής Καγκελαρίας υπενθυμίζει ότι η διαβούλευση πρέπει κατά κανόνα να διαρκεί έξι εβδομάδες.
Ακόμη σοβαρότερο είναι, σύμφωνα με το AMS, το πρόβλημα της εφαρμογής: η μεταρρύθμιση απαιτεί σημαντικές αλλαγές στις εσωτερικές διαδικασίες και στα πληροφοριακά συστήματα, καθώς και ανάπτυξη νέων εργαλείων στήριξης. Γι’ αυτό προτείνει ως γενική ημερομηνία επιχειρησιακής έναρξης την 1η Ιανουαρίου 2028, αντί της 1ης Ιανουαρίου 2027 που προβλέπει ο κυβερνητικός σχεδιασμός.
Η υπηρεσία εντοπίζει και ασάφειες στους ορισμούς. Δεν είναι, κατά την άποψή της, σαφές τι σημαίνει ο όρος «Grundbetrag-Integration», ποιες παροχές καλύπτει η «Integrationsbeihilfe» και ποια μέτρα της προβλεπόμενης φάσης ένταξης στην αγορά εργασίας θα οδηγούν σε πρόσθετο επίδομα εργασιακής ένταξης («Erwerbs-Integration»). Ζητά επίσης συγκεκριμενοποίηση εκφράσεων όπως «διαρκής προθυμία», «αποτελεσματική συμμετοχή» και «εύλογη προσπάθεια».
Η συνταγματική υπηρεσία επισημαίνει, από την πλευρά της, ότι το σχέδιο δεν ορίζει με επαρκή σαφήνεια ποιος θεωρείται ότι δεν έχει ακόμη ενταχθεί μόνιμα στην κοινωνία.
Οι αντιδράσεις των κρατιδίων και οι διαφορετικές παροχές
Η μεταρρύθμιση δεν εξασφαλίζει πλήρη εναρμόνιση των κοινωνικών παροχών σε όλη την Αυστρία. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αξιολογεί θετικά την πρόβλεψη σταθερών ποσών για ενήλικες και την προσπάθεια κοινών προϋποθέσεων, αλλά σημειώνει ότι τα κρατίδια διατηρούν σημαντική ευχέρεια καθορισμού ποσών για τη στέγαση και για τα παιδιά από το δεύτερο έως το τέταρτο.
Κρατίδια στα οποία συγκυβερνούν FPÖ και ÖVP ζητούν αυστηρότερη ρύθμιση για το ύψος των χρηματικών παροχών, ενώ αρκετές τοπικές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι δεν συμμετείχαν ουσιαστικά στις διαπραγματεύσεις. Ο αρμόδιος σύμβουλος του κρατιδίου της Στυρίας, Hannes Amesbauer (FPÖ), έκανε λόγο για προσχηματική συμμετοχή και ανακοίνωσε ότι θα μποϊκοτάρει ενημερωτική συνάντηση που έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα το απόγευμα στη Βιέννη. Και άλλοι εκπρόσωποι δεν σκοπεύουν να παραστούν αυτοπροσώπως.
Τα 861 ευρώ και η κριτική για τη φτώχεια των παιδιών
Κοινωνικοί φορείς προειδοποιούν ότι οι σχεδιαζόμενες ενισχύσεις ενδέχεται να επιτείνουν την οικονομική πίεση στους δικαιούχους. Η Diakonie υποστηρίζει ότι το σχέδιο δεν ανταποκρίνεται στον στόχο της καταπολέμησης της φτώχειας και επικαλείται ελλείψεις στην πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγη, δυσλειτουργικούς κανόνες για ιδιαίτερα δύσκολες περιπτώσεις και ανεπαρκείς υπηρεσίες υποστήριξης.
Ιδιαίτερα προβληματικό θεωρεί η συμβουλευτική υπηρεσία υπερχρεωμένων νοικοκυριών το χαμηλό ύψος της ενίσχυσης κατά τη φάση ένταξης. Για την παροχή που αντιστοιχεί στο 70% του καθαρού ορίου αναφοράς του συμπληρωματικού επιδόματος για άτομα που ζουν μόνα τους, η οποία αναφέρεται στα 861 ευρώ μηνιαίως για το 2026, αμφισβητεί πώς μπορούν να καλυφθούν βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Ενστάσεις προκαλεί και η μη υλοποίηση της βασικής οικονομικής εγγύησης για τα παιδιά, παρότι είχε περιληφθεί στο κυβερνητικό πρόγραμμα. Οι αυστριακοί συνήγοροι του παιδιού και των νέων θεωρούν ότι η απόφαση αυτή, μαζί με τις προβλεπόμενες περικοπές, έρχεται σε αντίθεση με τον κυβερνητικό στόχο να μειωθεί κατά το ήμισυ η παιδική φτώχεια έως το 2030. Το Εργατικό Επιμελητήριο της Βιέννης εκτιμά επίσης ότι η μεταρρύθμιση υπονομεύει τον στόχο, ενώ η ομοσπονδιακή εκπροσώπηση των νέων συνεχίζει να ζητά τη θεσμοθέτηση της συγκεκριμένης παροχής.
Άτομα με αναπηρία: Η οικονομική εξάρτηση από την οικογένεια
Μία από τις βασικές διαφωνίες αφορά τους ενήλικες με αναπηρία που κατοικούν με τους γονείς ή άλλους συγγενείς τους. Με βάση την προβλεπόμενη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας στις κοινές κατοικίες, δεν αποκτούν αυτομάτως ανεξάρτητο δικαίωμα κοινωνικής βοήθειας, αλλά μπορεί να εξακολουθούν να εξαρτώνται από τη διατροφή των γονέων τους, ακόμη και σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Η Επιτροπή Παρακολούθησης της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία ζητά να εξαιρεθούν γενικά οι μορφές συγκατοίκησής τους από τον ορισμό του κοινού νοικοκυριού. Η συνήγορος των ατόμων με αναπηρία, Christine Steger, προτείνει να αντιμετωπίζεται κάθε ενήλικος με αναπηρία ως ανεξάρτητη μονάδα αναγκών. Η επιτροπή προειδοποιεί ακόμη ότι η εξαίρεση μόνο των ιδρυματικών δομών μπορεί να ωθεί ανθρώπους με αναπηρία προς τη διαμονή σε ιδρύματα.
Το σχέδιο περιλαμβάνει πάντως ορισμένες αλλαγές υπέρ αυτής της ομάδας. Προβλέπεται διπλασιασμός του ποσού περιουσίας που εξαιρείται από τον έλεγχο οικονομικών πόρων, το οποίο σήμερα ανέρχεται σε 7.379 ευρώ. Προτείνεται επίσης η κατάργηση, μετά το 25ο έτος ηλικίας, της υποχρέωσης δικαστικής διεκδίκησης διατροφής από τους γονείς, η οποία χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχετικής οικογενειακής υποχρέωσης.
Η κυβέρνηση της Άνω Αυστρίας αντιτίθεται στις δύο αυτές αλλαγές, επικαλούμενη υπέρμετρο κόστος για τα κρατίδια. Υποστηρίζει ότι η κοινωνική πρόνοια πρέπει να ενεργοποιείται αφού εξαντληθούν άλλες πηγές βιοπορισμού, ενώ αμφισβητεί και τη συνταγματική αρμοδιότητα της ομοσπονδίας να καθορίσει ειδικό όριο προστατευόμενης περιουσίας για τα άτομα με αναπηρία. Εάν δεν τροποποιηθούν οι διατάξεις, δηλώνει ότι διατηρεί το δικαίωμα να ενεργοποιήσει τον προβλεπόμενο μηχανισμό διαβούλευσης μεταξύ ομοσπονδίας και κρατιδίων.
Πρόσφυγες, κυρώσεις και φόβοι ότι η μεταρρύθμιση δεν θα εφαρμοστεί
Η Amnesty International Αυστρίας και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) εκφράζουν ανησυχία για δυσμενέστερη μεταχείριση προσφύγων σε σχέση με Αυστριακούς πολίτες. Η Amnesty υποστηρίζει ότι η σχεδιαζόμενη βασική παροχή ένταξης («Grundleistung – Integration») συνιστά διακριτική μεταχείριση και υπενθυμίζει την υποχρέωση προστασίας ανθρώπων που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκώς τα αναγκαία προς το ζην. Η Diakonie απορρίπτει επίσης τη στοχευμένη υποβάθμιση των παροχών προς όσους δικαιούνται προστασία, ενώ νομικές επιφυλάξεις διατυπώνει και η συνταγματική υπηρεσία.
Οι επικριτές στέκονται ιδιαίτερα και στο ενδεχόμενο πολλαπλών κυρώσεων για την ίδια παράλειψη. Όπως επισημαίνει η Diakonie, η μη παρακολούθηση ενός γλωσσικού μαθήματος μπορεί να επιφέρει απώλεια προσαύξησης ή μείωση της κοινωνικής βοήθειας, ενώ παράλληλα προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα 1.500 έως 5.000 ευρώ βάσει της νομοθεσίας για την ένταξη. Το Εργατικό Επιμελητήριο της Βιέννης τονίζει ότι τα προβλεπόμενα μέτρα ένταξης και εργασιακής στήριξης πρέπει πράγματι να είναι διαθέσιμα στους ενδιαφερομένους.
Το Οικονομικό Επιμελητήριο θέτει ένα επιπλέον ζήτημα: ακόμη και εάν ψηφιστεί ο ομοσπονδιακός νόμος, η πρακτική εφαρμογή θα εξαρτηθεί από το αν τα κρατίδια θεσπίσουν εγκαίρως τους αναγκαίους εκτελεστικούς νόμους και τους εφαρμόσουν. Επισημαίνει ότι το άρθρο 15 παράγραφος 6 του αυστριακού Συντάγματος επιτρέπει στην ομοσπονδία να νομοθετήσει στη θέση ενός κρατιδίου που καθυστερεί, δυνατότητα που, σύμφωνα με το επιμελητήριο, δεν έχει χρησιμοποιηθεί έως τώρα. Ζητά από την κυβέρνηση να συμφωνήσει εκ των προτέρων ότι θα προσφύγει σε αυτή τη λύση όπου χρειαστεί.
Πηγές πληροφοριών: Arbeitsmarktservice (AMS), Συνταγματική Υπηρεσία της Ομοσπονδιακής Καγκελαρίας, Ελεγκτικό Συνέδριο Αυστρίας, Diakonie, Εργατικό Επιμελητήριο Βιέννης, Επιτροπή Παρακολούθησης της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, Amnesty International Αυστρίας, UNHCR, Οικονομικό Επιμελητήριο Αυστρίας.
