Λονδίνο – Η επιλογή της Αγκάθα Κρίστι να κάνει τον Ηρακλή Πουαρό Βέλγο και όχι Βρετανό ενδέχεται να συνδέεται με τους πρόσφυγες που έφτασαν στην Αγγλία από το Βέλγιο κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αυτή την πιθανή επιρροή εξετάζει νέα έκθεση στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο της διάσημης συγγραφέως αστυνομικών μυθιστορημάτων.
Η έκθεση άνοιξε στις 30 Οκτωβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 20 Ιουνίου 2027. Προσωπικά σημειωματάρια, επιστολές και άλλο υλικό αποκαλύπτουν πώς η Κρίστι συνέθετε τις ιστορίες της, ενώ φωτίζουν και τη σύνθετη σχέση της με τον πιο αναγνωρίσιμο ντετέκτιβ της.
Οι Βέλγοι πρόσφυγες και η ανάγκη για έναν «ξένο» ντετέκτιβ
Μετά τη γερμανική εισβολή στο Βέλγιο, τον Αύγουστο του 1914, χιλιάδες Βέλγοι κατέφυγαν στη Βρετανία. Η Κρίστι, που εκείνη την περίοδο εργαζόταν εθελοντικά ως νοσοκόμα στη γενέτειρά της, το Torquay, πιθανότατα συνάντησε ανθρώπους από αυτή την κοινότητα.
Ο δισέγγονός της, James Prichard, αναγνώρισε στα εγκαίνια της έκθεσης ότι κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πώς προέκυψε η εθνικότητα του Πουαρό. Θεωρεί, ωστόσο, ότι η παρουσία των Βέλγων προσφύγων έπαιξε κάποιον ρόλο και ότι η συγγραφέας αναζητούσε ενστικτωδώς έναν ήρωα που θα παρατηρούσε τη βρετανική κοινωνία από τη θέση του ξένου, αντί να ακολουθεί το καθιερωμένο πρότυπο του Βρετανού ντετέκτιβ.
Την εκτίμηση ότι οι πρόσφυγες αποτέλεσαν μία από περισσότερες επιρροές συμμερίζεται και η επιμελήτρια της έκθεσης Lucy Rowland. Όπως εξήγησε, η Κρίστι συνήθιζε να παρατηρεί πρόσωπα γύρω της και να καταγράφει χαρακτηριστικά τους στα σημειωματάρια που κουβαλούσε, για να τα αξιοποιήσει αργότερα στη δημιουργία μυθιστορηματικών χαρακτήρων.
Ο Πουαρό εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1920, στο βιβλίο «The Mysterious Affair at Styles», και στη συνέχεια πρωταγωνίστησε σε περισσότερα από 30 μυθιστορήματα και πολυάριθμα διηγήματα. Το προσεγμένο μουστάκι του, οι σχολαστικοί τρόποι του και η περίφημη επίκληση στα «μικρά φαιά κύτταρα» έγιναν αναπόσπαστα στοιχεία της ταυτότητάς του.
Τι αποκαλύπτουν οι χειρόγραφες σημειώσεις της Κρίστι
Η επιμελήτρια Sophie Defrance περιγράφει τα σημειωματάρια ως ένα μείγμα καθημερινών παρατηρήσεων, αποσπασμάτων διαλόγων, λιστών για ψώνια και ιδεών για μελλοντικά βιβλία. Σε σημειωματάριο για το «Death on the Nile», η συγγραφέας είχε σημειώσει τα ονόματα του Πουαρό και της Μις Μαρπλ με ερωτηματικό, εξετάζοντας ποιος από τους δύο θα μπορούσε να αναλάβει τη λύση του μυστηρίου.
Η σχέση της με τον Βέλγο ήρωα δεν ήταν πάντοτε τρυφερή. Σε επιστολή που εκτίθεται στο Λονδίνο, η Κρίστι τον χαρακτήριζε «μάλλον ανυπόφορο» και αναγνώριζε ότι δύσκολα θα τον αποχαιρετούσε όσο εκείνος αποτελούσε την κύρια πηγή εισοδήματός της.
Όταν τελικά ο ντετέκτιβ πέθανε στο «Curtain: Poirot’s Last Case», που κυκλοφόρησε το 1975, η απήχησή του ήταν τόσο μεγάλη ώστε οι «New York Times» δημοσίευσαν νεκρολογία για τον φανταστικό χαρακτήρα. Αντίγραφο της σχετικής πρώτης σελίδας παρουσιάζεται στην έκθεση.
Η βελγική ιστορία πίσω από το Οριάν Εξπρές
Η σύνδεση του Πουαρό με το Βέλγιο δεν περιορίζεται στην καταγωγή του. Το περίφημο Οριάν Εξπρές, σκηνικό του μυθιστορήματος «Murder on the Orient Express» του 1934, ήταν δημιουργία του Βέλγου επιχειρηματία Georges Nagelmackers. Προερχόμενος από εύπορη οικογένεια τραπεζιτών, ίδρυσε την εταιρεία Compagnie Internationale des Wagons-Lits, η οποία εγκαινίασε το πολυτελές σιδηροδρομικό δρομολόγιο το 1883, συνδέοντας αρχικά το Παρίσι με τη Βιέννη.
Η εταιρεία ανέπτυξε στη συνέχεια διεθνές δίκτυο κλιναμαξών και πολυτελών τρένων. Στο γνωστό μυθιστόρημα της Κρίστι, ο Πουαρό καλείται να εξιχνιάσει έναν φόνο μέσα σε συρμό που έχει ακινητοποιηθεί από το χιόνι. Η έκθεση περιλαμβάνει και αναπαράσταση βαγονιού εμπνευσμένη από το Οριάν Εξπρές.
Σύμφωνα με τον Prichard, η Κρίστι ταξίδεψε για πρώτη φορά με το τρένο μετά το διαζύγιό της από τον πρώτο σύζυγό της, Archie Christie. Αντί για διακοπές στην Καραϊβική, επέλεξε να πάει στην Κωνσταντινούπολη και αργότερα συνέχισε με αρχαιολογικές αποστολές στη Μέση Ανατολή. Σε αυτές τις διαδρομές γνώρισε τον αρχαιολόγο Max Mallowan, που έγινε ο δεύτερος σύζυγός της. Τα ταξίδια και οι συνεπιβάτες της τροφοδότησαν με υλικό αρκετές αστυνομικές ιστορίες της.
Το Οριάν Εξπρές παρέμεινε συνδεδεμένο με τον Πουαρό και μέσα από κινηματογραφικές μεταφορές, όπως η ταινία του 2017 με τον Kenneth Branagh, στην παραγωγή της οποίας συμμετείχε ο Prichard.
Ένα βελγικό χωριό διεκδικεί τη «γενέτειρα» του Πουαρό
Στο Βέλγιο, το χωριό Ellezelles, στην επαρχία Hainaut, παρουσιάζεται ως τόπος γέννησης του μυθιστορηματικού ντετέκτιβ. Μάλιστα, έχει δημιουργηθεί ένα προφανώς φανταστικό πιστοποιητικό γέννησης για τον «Hercule Jacques Poirot», με ημερομηνία 1 Απριλίου 1850, το οποίο φυλάσσεται στο Maison du Pays des Collines. Στον ίδιο χώρο υπάρχει και μικρό άγαλμα του ήρωα.
Υπάρχουν επίσης αναφορές ότι η Κρίστι επισκέφθηκε το Βέλγιο με τον Mallowan τη δεκαετία του 1960 και είδε μουσείο αφιερωμένο στον Πουαρό, χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρα τα στοιχεία για την επίσκεψη ή τον συγκεκριμένο χώρο.
Η λονδρέζικη έκθεση καλύπτει και άλλες πλευρές της ζωής της συγγραφέως: την εργασία της σε χώρο διάθεσης φαρμάκων κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου απέκτησε γνώσεις για ουσίες και δηλητήρια, τις αρχαιολογικές εμπειρίες της και τη θεατρική της επιτυχία. Περιλαμβάνει αναπαραστάσεις ανασκαφής και θεάτρου του West End, ενώ τιμά και τα 100 χρόνια από την έκδοση του «The Murder of Roger Ackroyd» το 1926.
Η Αγκάθα Κρίστι γεννήθηκε στο Torquay το 1890 και πέθανε το 1976, σε ηλικία 85 ετών. Άφησε δεκάδες αστυνομικά μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων, καθώς και περισσότερα από 25 θεατρικά έργα. Ανάμεσά τους βρίσκεται το «The Mousetrap», που έκανε πρεμιέρα στο West End το 1952 και συνεχίζει να παρουσιάζεται ως το μακροβιότερο θεατρικό έργο στον κόσμο.
Πηγές πληροφοριών: Βρετανική Βιβλιοθήκη, James Prichard, Lucy Rowland, Sophie Defrance.
