Το ηλιακό σύστημα ενδέχεται να χάσει τη σημερινή του σταθερότητα πολύ νωρίτερα από όσο υπολόγιζαν προηγούμενα μοντέλα, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο ο Ήλιος θα αποβάλει τη μάζα του στα τελευταία στάδια της ζωής του.
Νέα μελέτη βασισμένη σε 672 προσομοιώσεις δείχνει ότι οι τροχιές των μεγάλων εξωτερικών πλανητών θα μπορούσαν να διαταραχθούν δραστικά.
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τους Konstantin Batygin και Jim Fuller από το California Institute of Technology (Caltech) και τον Fred Adams από το University of Michigan, δημοσίευσε τα ευρήματά της στο επιστημονικό περιοδικό The Astrophysical Journal Letters. Το βασικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί στον Δία, τον Κρόνο, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα όταν ο Ήλιος μετατραπεί σε λευκό νάνο.
Πώς η απώλεια μάζας του Ήλιου αλλάζει τις τροχιές
Σε περίπου πέντε δισεκατομμύρια χρόνια, όταν εξαντληθεί το υδρογόνο στον πυρήνα του, ο Ήλιος θα διογκωθεί σε ερυθρό γίγαντα και εκτιμάται ότι θα καταπιεί τον Ερμή και την Αφροδίτη. Στη συνέχεια θα αποβάλει τα εξωτερικά του στρώματα, χάνοντας πάνω από τη μισή μάζα του, και θα απομείνει ένας μικρός, εξαιρετικά πυκνός λευκός νάνος.
Με τη βαρυτική έλξη του Ήλιου μειωμένη, οι πλανήτες που θα έχουν απομείνει θα απομακρυνθούν και οι τροχιές τους θα μπορούσαν περίπου να διπλασιαστούν σε μέγεθος. Προηγούμενες εκτιμήσεις αντιμετώπιζαν την απώλεια μάζας ως σχετικά ομαλή διαδικασία, υπολογίζοντας ότι το σύστημα θα μπορούσε να παραμείνει σε μεγάλο βαθμό σταθερό για ακόμη 30 έως 100 δισεκατομμύρια χρόνια.
Η νέα εργασία εξετάζει μια διαφορετική πιθανότητα: ο Ήλιος να αποβάλλει υλικό σε χιλιάδες εκρήξεις προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Κάθε τέτοια εκτόξευση θα μπορούσε να του δώσει μια μικρή ώθηση προς την αντίθετη κατεύθυνση. Επειδή οι διαδοχικές ωθήσεις δεν είναι βέβαιο ότι αλληλοαναιρούνται, η κίνηση του Ήλιου θα μπορούσε να μεταβληθεί και μαζί της οι βαρυτικές συνθήκες που καθορίζουν τις πλανητικές τροχιές.
Τι έδειξαν οι 672 προσομοιώσεις
Οι επιστήμονες εξέτασαν συνολικά 672 πιθανά σενάρια. Σε μια ομάδα 48 προσομοιώσεων, με παραμέτρους που οι ίδιοι θεωρούν ιδιαίτερα ρεαλιστικές, οι τροχιές των εξωτερικών πλανητών διασταυρώθηκαν στις 37 περιπτώσεις πριν ακόμη ολοκληρωθεί η μετατροπή του Ήλιου σε λευκό νάνο.
Ορισμένα σενάρια οδήγησαν στην εκτόξευση του Κρόνου έξω από το ηλιακό σύστημα, ενώ σε άλλα ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας μετακινήθηκαν τόσο πολύ ώστε ουσιαστικά αντάλλαξαν θέσεις. Περίπου τρία δισεκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό του λευκού νάνου, σχεδόν το 90% των αντίστοιχων μοντέλων παρουσίαζε αστάθεια των τροχιών, με τουλάχιστον έναν μεγάλο εξωτερικό πλανήτη να έχει εγκαταλείψει το σύστημα.
Οι αβεβαιότητες και η σημασία για άλλους πλανήτες
Τα αποτελέσματα δεν αποτελούν βέβαιη πρόβλεψη. Η εξέλιξη των πλανητικών τροχιών σε τόσο μεγάλα χρονικά διαστήματα είναι χαοτική και μικρές διαφορές στις αρχικές συνθήκες μπορούν να αλλάξουν εντελώς την έκβαση. Όταν οι προσομοιώσεις υιοθέτησαν πολύ μικρές και άνισες εκτοξεύσεις μάζας, περισσότερο από το 98% των εξεταζόμενων συστημάτων παρέμεινε σταθερό.
Δεν είναι ακόμη γνωστό αν ο Ήλιος θα εμφανίσει πράγματι έντονες ασύμμετρες εκτοξεύσεις υλικού. Ενδείξεις για τη συμπεριφορά των άστρων προέρχονται, μεταξύ άλλων, από παρατηρήσεις του ευρωπαϊκού διαστημικού τηλεσκοπίου Gaia σε διπλά αστρικά συστήματα που περιλαμβάνουν λευκούς νάνους.
Η ομάδα επισημαίνει ότι περίπου το 97% των άστρων καταλήγει σε λευκούς νάνους και ότι άλλα πλανητικά συστήματα μπορεί να είναι ακόμη πιο ευάλωτα σε αντίστοιχες διαταραχές. Ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να συμβάλλει στην εξήγηση της ύπαρξης πλανητών που περιφέρονται μόνοι τους στον Γαλαξία, χωρίς να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από κάποιο άστρο.
Για τη Γη και την ανθρωπότητα δεν προκύπτει άμεσος κίνδυνος από τις εξεταζόμενες διαδικασίες: αφορούν πιθανά γεγονότα σε χρονικό ορίζοντα πολλών δισεκατομμυρίων ετών.
Πηγές πληροφοριών: California Institute of Technology, University of Michigan, The Astrophysical Journal Letters.