Ελβετία – Πυρομαχικά ελεύθερων σκοπευτών ελβετικής κατασκευής, συνολικά 110.000 φυσίγγια, εμφανίζονται να έχουν φτάσει στη Ρωσία το 2022 και το 2023 μέσω Σλοβενίας και Κιργιστάν, παρότι η Ελβετία απαγορεύει τέτοιες εξαγωγές προς τη χώρα από το 2014.
Η αποκάλυψη προκαλεί πολιτικές αντιδράσεις ενόψει της ψηφοφορίας για πιθανή χαλάρωση της ελβετικής νομοθεσίας περί πολεμικού υλικού.
Η διαδρομή των φορτίων προκύπτει από έρευνα της NZZ am Sonntag, που βασίστηκε μεταξύ άλλων σε στοιχεία υπηρεσίας του ρωσικού υπουργείου Οικονομίας στη Μόσχα. Τα ευρήματα αφορούν πυρομαχικά που είχαν κατασκευαστεί στην πόλη Thun από την τότε Ruag Ammotec, η οποία σήμερα είναι γνωστή ως SwissP Defence. Η ελβετική εταιρεία αρνείται ότι εξήγαγε πυρομαχικά σε χώρα υπό καθεστώς κυρώσεων.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Στη ρωσική βάση δεδομένων εμφανίζονται δύο δηλώσεις παραλαβής: 60.000 φυσίγγια τον Δεκέμβριο του 2022 και 50.000 τον Απρίλιο του 2023.
- Η αρχική εξαγωγή προς τη Σλοβενία είχε εγκριθεί με τη δέσμευση ότι τα πυρομαχικά δεν θα επανεξάγονταν.
- Η ελβετική Κρατική Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων εξετάζει την υπόθεση, ενώ πλησιάζει ψηφοφορία για το καθεστώς εξαγωγών όπλων.
Τα στοιχεία που συνδέουν τα πυρομαχικά με τη Ρωσία
Στη βάση δεδομένων που εξέτασε η εφημερίδα καταγράφονται αγαθά για τα οποία απαιτούνται ειδικές εγκρίσεις ή δοκιμές. Σύμφωνα με τα ευρήματα, δύο ρωσικές εταιρείες δήλωσαν από το 2022 παραλαβές πυρομαχικών προερχόμενων από την παραγωγή της Ruag. Η πρώτη καταχώριση αφορά 60.000 φυσίγγια τον Δεκέμβριο του 2022 και η δεύτερη 50.000 τον Απρίλιο του 2023.
Και οι δύο καταγραφές τοποθετούνται μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Η Ελβετία, ωστόσο, είχε ήδη απαγορεύσει τη διοχέτευση των συγκεκριμένων πυρομαχικών στη Ρωσία από το 2014, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας.
Δεν πρόκειται, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, για απλά προϊόντα πολιτικής χρήσης. Τα φυσίγγια χαρακτηρίζονται ως πυρομαχικά ελεύθερων σκοπευτών, ενώ η ελβετική Κρατική Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων (Seco) επιβεβαίωσε στην εφημερίδα ότι κατατάσσονται στην κατηγορία του πολεμικού υλικού. Επομένως, η διακίνησή τους προς τη Ρωσία δεν επιτρεπόταν βάσει των ελβετικών περιορισμών.
Η διαδρομή μέσω Σλοβενίας και Κιργιστάν
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς έφτασαν τα ελβετικά πυρομαχικά στη Μόσχα, αλλά και πώς μια αρχικά εγκεκριμένη εξαγωγή φέρεται να κατέληξε σε διαφορετικό τελικό προορισμό. Η Seco είχε επιτρέψει την πώληση φυσιγγίων σε γνωστό έμπορο όπλων στη Σλοβενία, ο οποίος είχε δηλώσει, σύμφωνα με τους ελβετικούς κανόνες, ότι το φορτίο δεν θα επανεξαγόταν από τη χώρα.
Κατά το ρεπορτάζ, η δέσμευση αυτή δεν τηρήθηκε. Ο έμπορος φέρεται να προώθησε τα πυρομαχικά σε δύο επιχειρήσεις στο Κιργιστάν, οι οποίες επισήμως ειδικεύονται στα κυνηγετικά όπλα. Από εκεί, τα προϊόντα φέρονται να κατέληξαν στις δύο ρωσικές εταιρείες που εμφανίζονται στα σχετικά στοιχεία.
Οι δύο ρωσικές επιχειρήσεις είχαν απασχολήσει και στο παρελθόν τη δημοσιότητα για υποθέσεις παράκαμψης περιορισμών στη διακίνηση δυτικών όπλων προς τη Ρωσία, σύμφωνα με την ίδια έρευνα. Ο Σλοβένος έμπορος δεν εργάζεται πλέον στην εταιρεία που εμπλέκεται στην αρχική εξαγωγή, ενώ οι ελβετικές αρχές έχουν πλέον απαγορεύσει εξαγωγές προς τη συγκεκριμένη επιχείρηση.
Η άρνηση της SwissP Defence και η έρευνα της Seco
Η SwissP Defence, διάδοχος της Ruag Ammotec, δηλώνει ότι δεν εξήγαγε σε καμία χρονική στιγμή πυρομαχικά σε χώρα που υπόκειται σε κυρώσεις και ότι τηρούσε πάντοτε τις νομοθετικές διατάξεις. Η θέση αυτή αφορά τις ενέργειες της ίδιας της εταιρείας και δεν αναιρεί το ερώτημα της μεταγενέστερης διακίνησης μέσω τρίτων χωρών.
Η Seco εξετάζει την υπόθεση. Σε τοποθέτησή της προς την εφημερίδα ανέφερε επίσης ότι συναλλαγές αυτού του είδους φαίνεται να αποτελούν πρακτική των ρωσικών αρχών. Μέχρι στιγμής, τα στοιχεία που παρουσιάζονται δεν συνιστούν δικαστική διαπίστωση ευθύνης για τα επιμέρους πρόσωπα και τις εταιρείες της αλυσίδας διακίνησης.
Αντιδράσεις ενόψει της ψηφοφορίας για τις εξαγωγές όπλων
Η αποκάλυψη φέρνει στο προσκήνιο την πολιτική αντιπαράθεση για την προτεινόμενη χαλάρωση του ελβετικού νόμου περί πολεμικού υλικού. Η σχεδιαζόμενη αλλαγή θα διευκόλυνε ορισμένες εξαγωγές όπλων, διατηρώντας παράλληλα δικαιώματα αρνησικυρίας για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η πρόταση πρόκειται να τεθεί σε ψηφοφορία, χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένη ημερομηνία στο σχετικό ρεπορτάζ.
Η συμπρόεδρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SP), Mattea Meyer, χαρακτήρισε την υπόθεση «σκάνδαλο» και υποστήριξε ότι το κόμμα της προειδοποιεί εδώ και χρόνια για τέτοιους κινδύνους. Κατά την ίδια, χωρίς εξονυχιστικό έλεγχο από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, ελβετικά όπλα μπορεί να καταλήξουν σε λάθος χέρια.
Την παράνομη κατάληξη των πυρομαχικών στη Ρωσία επέκρινε και ο βουλευτής του Ελβετικού Λαϊκού Κόμματος (SVP), Michael Götte. Τόνισε ότι κάτι τέτοιο απαγορεύεται, αλλά διαφοροποιήθηκε ως προς την αξιολόγηση των ελέγχων: κατά την άποψή του, οι ελβετικές αρχές διαθέτουν ήδη αυστηρό και λειτουργικό σύστημα εποπτείας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορούν να αποτρέψουν κάθε πράξη εγκληματικών δικτύων.
Οι υποστηρικτές της αλλαγής του νόμου επικαλούνται τη μεταβαλλόμενη κατάσταση ασφαλείας στην Ευρώπη και την ανάγκη να παραμείνει ανταγωνιστική η ελβετική αμυντική βιομηχανία. Οι αντίπαλοί της υποστηρίζουν ότι η χαλάρωση εξυπηρετεί κυρίως την κερδοφορία του κλάδου και αυξάνει τον κίνδυνο μεταφοράς όπλων σε μη επιτρεπόμενους αποδέκτες. Στο επίκεντρο της διαφωνίας βρίσκεται πλέον ένα συγκεκριμένο ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά μπορεί να ελέγχεται ο τελικός προορισμός ενός όπλου μετά την αρχική, νόμιμη εξαγωγή του.
Πηγές πληροφοριών: Κρατική Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων της Ελβετίας (Seco), SwissP Defence.