Ελβετία – Στη σκιά της μεγάλης δημόσιας συζήτησης για το μεταναστευτικό και την πρωτοβουλία περιορισμού του πληθυσμού, η χώρα οδηγείται στις κάλπες της 14ης Ιουνίου για ένα δεύτερο, εξαιρετικά κρίσιμο δημοψήφισμα που αφορά το μέλλον της εναλλακτικής πολιτικής θητείας (Zivildienst).
Οι συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις και το πανίσχυρο λόμπι των ενόπλων δυνάμεων προωθούν μια αυστηρή αναθεώρηση της νομοθεσίας, με στόχο να καταστήσουν τον θεσμό λιγότερο ελκυστικό για τους νέους και να ενισχύσουν τις τάξεις του στρατεύματος. Η συγκεκριμένη κίνηση έρχεται σε μια περίοδο όπου οι εκθέσεις ασφαλείας του ETH Zürich επιβεβαιώνουν την αυξανόμενη ανησυχία των πολιτών για τη γεωπολιτική σταθερότητα στην Ευρώπη, ωστόσο η προτεινόμενη μεταρρύθμιση έχει πυροδοτήσει έντονες αντιπαραθέσεις για τα όρια της κρατικής επιβολής και την κοινωνική προσφορά των αντιρρησιών συνείδησης.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η μεταρρύθμιση προβλέπει ελάχιστη διάρκεια 150 ημερών για την εναλλακτική θητεία, ανεξάρτητα από τον χρόνο αίτησης.
- Οι υποστηρικτές επιδιώκουν να σταματήσουν τη διαρροή δυναμικού από τον στρατό προς τις κοινωνικές δομές.
- Το έτος 2025 καταγράφηκε ιστορικό υψηλό στον αριθμό των πολιτών που επέλεξαν την κοινωνική υπηρεσία.
Η εισαγωγή των 150 ημερών υποχρεωτικής απασχόλησης και η αυστηρή κλίμακα
Η προτεινόμενη τροποποίηση του νόμου περί εναλλακτικής θητείας εισάγει ριζικές αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού του χρόνου που οφείλουν να υπηρετήσουν όσοι αρνούνται να φέρουν όπλα. Με βάση το ισχύον πλαίσιο, οι πολίτες που επιλέγουν τον κοινωνικό τομέα υποχρεούνται να εκτελέσουν υπηρεσία ίση με το 1,5倍 των προβλεπόμενων ημερών της στρατιωτικής τους θητείας. Το νέο νομοθέτημα, ωστόσο, θεσπίζει ένα οριζόντιο, αυστηρό κατώτατο όριο 150 ημερών, το οποίο θα εφαρμόζεται αδιακρίτως, είτε ο ενδιαφερόμενος υποβάλει το αίτημα πριν από την κατάταξή του στη σχολή νεοσυλλέκτων στο Payerne είτε κατά τη διάρκεια των μετέπειτα περιοδοδικών στρατιωτικών ασκήσεων (WK). Η διάταξη αυτή επικρίνεται έντονα από την αντιπολίτευση, καθώς θεωρείται ότι εμπεριέχει στοιχεία σκοπιμότητας και εκδίκησης απέναντι σε όσους επιλέγουν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε νοσοκομεία και γηροκομεία.
Οι συντηρητικές παρατάξεις Nationalrat, που διαθέτουν την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο, πιέζουν παράλληλα την ομοσπονδιακή κυβέρνηση (Bundesrat) να εξετάσει ακόμη και την επαναφορά της λεγόμενης «εξέτασης συνείδησης», ενός αμφιλεγόμενου μηχανισμού ελέγχου που είχε καταργηθεί οριστικά το έτος 2009 λόγω αυξημένων κρουσμάτων αυθαιρεσίας. Στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται επίσης η πλήρης συγχώνευση της εναλλακτικής θητείας με την πολιτική προστασία (Zivilschutz). Η πλευρά των υποστηρικτών της μεταρρύθμισης υποστηρίζει ότι οι δομές του στρατού αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα στελέχωσης, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη λήψη περιοριστικών μέτρων για να ανακοπεί το ρεύμα φυγής των νέων προς τα κοινωνικά προγράμματα.
Το ιστορικό ρεκόρ των αιτήσεων και το πρόβλημα των εικονικών απαλλαγών
Η ανάγκη των πολιτικών αρχών να παρέμβουν στο σύστημα εντάθηκε μετά τη δημοσιοποίηση των επίσημων στατιστικών στοιχείων, τα οποία έδειξαν ότι οι εναλλακτικές μορφές προσφοράς γνωρίζουν πρωτοφανή άνθηση ανάμεσα στη νεολαία. Κατά τη διάρκεια του 2025, ο αριθμός των ατόμων που εντάχθηκαν στην κοινωνική υπηρεσία άγγιξε ιστορικό υψηλό, προκαλώντας έντονη νευρικότητα στους επιτελείς των ενόπλων δυνάμεων. Εκπρόσωποι των εργαζομένων στην υγεία, όπως ο βουλευτής του κόμματος των Πρασίνων Φιλελευθέρων (GLP) Patrick Hässig, υπεραμύνονται του θεσμού, επισημαίνοντας στις τηλεοπτικές συζητήσεις του δικτύου SRF ότι οι συγκεκριμένοι νέοι επιτελούν ένα εξαιρετικά χρήσιμο και απαραίτητο έργο σε κρίσιμους τομείς της δημόσιας διοίκησης και της φροντίδας ασθενών.
Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές της κυβερνητικής πρότασης επισημαίνουν μια βαθιά υποκρισία στον τρόπο με τον οποίο το κράτος αντιμετωπίζει τη συνολική διαρροή του έμψυχου δυναμικού. Αντί η προσοχή να στραφεί σε όσους πραγματικά αποφεύγουν τις υποχρεώσεις τους μέσω της «ιατρικής οδού» –προσομοιώνοντας προβλήματα υγείας κατά την εξέταση για να κριθούν ακατάλληλοι και πληρώνοντας απλώς την αντίστοιχη αντισταθμιστική εισφορά– οι νέοι περιορισμοί πλήττουν αποκλειστικά εκείνους που επιθυμούν να προσφέρουν εργασία. Η τάση αυτή για λήψη ιατρικών απαλλαγών παραμένει εξαιρετικά υψηλή, και πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι αν η εναλλακτική θητεία γίνει πιο σκληρή, η επιλογή της εικονικής ασθένειας θα καταστεί ακόμη πιο ελκυστική για τους υπόχρεους.
Η χρηματοδότηση των εξοπλισμών και οι διαφωνίες στην Arena
Το ζήτημα της μεταρρύθμισης συνδέεται άρρηκτα με τη γενικότερη συζήτηση για το μέλλον και τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων, σε μια εποχή που τα παλαιά συστήματα, όπως τα τεθωρακισμένα οχήματα M113, θεωρούνται ξεπερασμένα. Οι ίδιες πολιτικές ομάδες που ζητούν τον περιορισμό των δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης, εμφανίζονται διχασμένες ως προς τον τρόπο κάλυψης των τεράστιων οικονομικών απαιτήσεων που απαιτεί η αναβάθμιση του στρατιωτικού υλικού. Η πρόταση που κατέθεσε ο υπουργός Martin Pfister για την αύξηση του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) με σκοπό την ενίσχυση του αμυντικού προϋπολογισμού συναντά ισχυρές αντιστάσεις στο κοινοβούλιο, περιπλέκοντας την εξεύρεση καθαρών λύσεων.
Στο πλαίσιο των έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων στην εκπομπή Arena, η βουλευτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SP) Franziska Roth εξέφρασε την πλήρη αντίθεσή της στα κυβερνητικά σχέδια, τονίζοντας ότι η λύση για την ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων δεν είναι η τιμωρία της κοινωνικής εργασίας, αλλά η λήψη μέτρων που θα καταστήσουν την ίδια τη στρατιωτική θητεία πιο ελκυστική και λιγότερο γραφειοκρατική. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η κοινή γνώμη παραμένει βαθύτατα διχασμένη, με ένα μεγάλο ποσοστό πολιτών να δηλώνει αναποφάσιστο, γεγονός που καθιστά το αποτέλεσμα της κάλπης της 14ης Ιουνίου απολύτως ανοιχτό και αμφίρροπο για το μέλλον των ευέλικτων μορφών υπηρεσίας.
