Ελβετία – Σε στενά καταλύματα που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της ηλικίας τους μπορεί να παραμένουν για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα συνταξιούχοι πρόσφυγες από την Ουκρανία με καθεστώς προστασίας S.
Η περιορισμένη οικονομική στήριξη για στέγαση και η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ καντονιών και δήμων δυσκολεύουν την αναζήτηση λύσης, ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών προβλημάτων υγείας.
Το πρόβλημα αναδεικνύεται σε έρευνα του ελβετικού μέσου watson, η οποία καταγράφει τις συνθήκες διαβίωσης δύο ηλικιωμένων γυναικών στο καντόνι της Ζυρίχης. Η έρευνα δεν τεκμηριώνει πόσοι συνταξιούχοι αντιμετωπίζουν συνολικά αντίστοιχες συνθήκες σε ολόκληρη τη χώρα, δείχνει όμως ότι οι εμπλεκόμενες αρχές δεν διαθέτουν ενιαία εικόνα.
Γιατί οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να αλλάξουν κατοικία
Οι συνταξιούχοι που εξαρτώνται από την κοινωνική βοήθεια ασύλου αντιμετωπίζουν ένα διπλό εμπόδιο. Το προβλεπόμενο ποσό για έξοδα στέγασης μπορεί να μην επαρκεί για την ενοικίαση διαμερίσματος στην κανονική αγορά κατοικίας. Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, η εξάρτηση από τη βοήθεια αυτή περιορίζει τη δυνατότητα ελεύθερης επιλογής δήμου κατοικίας.
Επειδή πολλοί από τους συγκεκριμένους ανθρώπους έχουν ήδη φτάσει σε ηλικία συνταξιοδότησης, δεν αναμένεται να αποκτήσουν εισόδημα από εργασία που θα τους επέτρεπε να πάψουν να εξαρτώνται από την υποστήριξη. Έτσι, η προσωρινή λύση της φιλοξενίας μπορεί να εξελιχθεί σε μακροχρόνια συνθήκη.
Η νομικός Zoë von Streng, από την Ανεξάρτητη Ειδική Υπηρεσία για το Δίκαιο Κοινωνικής Πρόνοιας (UFS), εκτιμά ότι το ζήτημα θα οξυνθεί τα επόμενα χρόνια, καθώς περισσότεροι Ουκρανοί που ζουν στην Ελβετία θα φτάνουν σε ηλικία συνταξιοδότησης.
Περισσότεροι από 8.700 άνθρωποι άνω των 65 ετών
Τα διαθέσιμα στοιχεία της Κρατικής Γραμματείας Μετανάστευσης (SEM) δείχνουν ότι στις 31 Ιουλίου 2026 βρίσκονταν στην Ελβετία 8.463 άτομα άνω των 65 ετών με καθεστώς προστασίας S, καθώς και 305 αιτούντες άσυλο της ίδιας ηλικιακής ομάδας. Πρόκειται συνολικά για 8.768 ανθρώπους, όχι όμως για καταγεγραμμένο αριθμό όσων ζουν σε ακατάλληλα καταλύματα.
Η SEM δεν μπόρεσε να διευκρινίσει εάν οι μη κατάλληλες για ηλικιωμένους συνθήκες στέγασης αποτελούν πρόβλημα πανεθνικής κλίμακας. Όπως εξήγησε, μετά την κατανομή ενός αιτούντος σε καντόνι, η ευθύνη για τη στέγαση, την κοινωνική βοήθεια και την τοποθέτηση σε συγκεκριμένο κατάλυμα ανήκει στο καντόνι. Η ομοσπονδιακή υπηρεσία δήλωσε ότι δεν έχει επιρροή στις επιμέρους συνθήκες διαβίωσης.
Πολιτική αντιπαράθεση για τη στήριξη και τα ελάχιστα πρότυπα
Η βουλευτής των Πρασίνων Irène Kälin άσκησε έντονη κριτική στο υφιστάμενο σύστημα. Κατά την άποψή της, τα χαμηλότερα κονδύλια της κοινωνικής βοήθειας ασύλου σε σύγκριση με την τακτική κοινωνική πρόνοια δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε ανεξάρτητη κατοικία και μεταφέρουν ενδεχομένως το κόστος στις υπηρεσίες υγείας. Χαρακτήρισε επίσης αυθαίρετη την εξάρτηση των συνθηκών φιλοξενίας από τον δήμο στον οποίο έχει τοποθετηθεί κάθε άνθρωπος.
Η Kälin ζητά δεσμευτικά ελάχιστα πρότυπα στέγασης σε όλη την Ελβετία, με ειδική προστασία για ηλικιωμένους, ασθενείς και ευάλωτους ανθρώπους. Προτείνει ακόμη εναρμόνιση της κοινωνικής βοήθειας ασύλου σε επίπεδο που θα διασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση και επανεξέταση των κανόνων για όσους δεν μπορούν να εργαστούν λόγω ηλικίας ή υγείας.
Η έρευνα κατέγραψε αβεβαιότητα και μεταξύ βουλευτών άλλων κομμάτων ως προς το ποιος μπορεί να αναλάβει τις αλλαγές. Αρκετοί παρέπεμψαν στα καντόνια ή στη Διάσκεψη των Καντονιακών Διευθυντών Κοινωνικών Υποθέσεων (SODK).
Από την ομοσπονδία στα καντόνια και τελικά στους δήμους
Η SODK υποστηρίζει ότι επιδιώκει μια αποτελεσματική αλλά ανθρώπινη πολιτική ασύλου και προωθεί την εναρμόνιση όπου χρειάζεται, διατηρώντας παράλληλα την αυτονομία των καντονιών. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ειδικά ελάχιστα πρότυπα για τη φιλοξενία ατόμων άνω των 65 ετών στον τομέα του ασύλου και των προσφύγων. Σύμφωνα με τη Διάσκεψη, δεν έχει προκύψει μέχρι τώρα σχετικό αίτημα από τα καντόνια.
Η SODK παρέπεμψε στις καντονιακές αρχές. Το καντόνι της Ζυρίχης, όπου εντοπίστηκαν οι δύο περιπτώσεις, παρέπεμψε με τη σειρά του στους δήμους. Οι δήμοι Neerach και Männedorf δήλωσαν ότι, εξαιτίας της έλλειψης οικονομικά προσιτών κατοικιών, δεν μπορούν να εξασφαλίσουν καλύτερες συνθήκες στέγασης.
Οι συνέπειες αποτυπώνονται στις μαρτυρίες των δύο γυναικών. Η Vira, που υποφέρει από επώδυνη αρθρίτιδα στο γόνατο, πρέπει να ανεβαίνει δύο σκαλοπάτια χωρίς χειρολαβή για να κάνει ντους, παρότι έχει ήδη πέσει. Η Marina, παρά τη διαγνωσμένη από γιατρό ανεπάρκεια του πυελικού εδάφους, μοιράζεται το μπάνιο με άλλα τέσσερα άτομα.
Πηγές πληροφοριών: Κρατική Γραμματεία Μετανάστευσης (SEM), Διάσκεψη των Καντονιακών Διευθυντών Κοινωνικών Υποθέσεων (SODK), Ανεξάρτητη Ειδική Υπηρεσία για το Δίκαιο Κοινωνικής Πρόνοιας (UFS).
