Ένα επεισόδιο El Niño που, σύμφωνα με εκτιμήσεις Αυστριακού κλιματολόγου, ενδέχεται να είναι το ισχυρότερο των τελευταίων 1.000 ετών επηρεάζει το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα.
Οι πιθανές συνέπειές του δεν περιορίζονται στον Ειρηνικό: οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο θερμότερων και ξηρότερων συνθηκών στην Ευρώπη, χωρίς να μπορούν να προβλέψουν με βεβαιότητα τις επιπτώσεις σε συγκεκριμένες περιοχές.
Ο Gottfried Kirchengast, ερευνητής του Wegener Center στο Πανεπιστήμιο του Γκρατς, εκτιμά ότι το τρέχον φαινόμενο είναι πιθανό να υπερβαίνει σε ένταση κάθε αντίστοιχο επεισόδιο που έχει καταγραφεί από την έναρξη των αξιόπιστων μετρήσεων τη δεκαετία του 1950. Η υπόθεση ότι πρόκειται για ακόμη μεγαλύτερο ιστορικό ρεκόρ στηρίζεται σε ενδείξεις από παλαιότερα κλιματικά δεδομένα, μεταξύ άλλων από κοράλλια, και δεν αποτελεί οριστικά επιβεβαιωμένο συμπέρασμα.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Οι εποχικές εκτιμήσεις που περιγράφει ο Kirchengast δείχνουν πιθανότητα θερμότερων και ξηρότερων συνθηκών στην Ευρώπη από τον χειμώνα έως την άνοιξη.
- Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα εκτιμά ότι έως το τέλος του 2027 τουλάχιστον 49 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια σε 45 ευάλωτες χώρες.
- Υπολογισμοί ερευνητών τοποθετούν την πιθανή παγκόσμια θέρμανση το 2027 περίπου στους 1,8 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Η πιθανή επίδραση στον καιρό της Ευρώπης
Η σύνδεση του El Niño με τον ευρωπαϊκό καιρό είναι έμμεση. Το φαινόμενο μπορεί να μεταβάλει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε μεγάλη κλίμακα, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων τον αεροχείμαρρο, γνωστό ως jet stream, ένα ισχυρό ρεύμα ανέμων σε μεγάλο ύψος που συμβάλλει στη διαμόρφωση των καιρικών συνθηκών στην Ευρώπη.
Κατά τον Kirchengast, οι εποχικές προγνώσεις συνηγορούν υπέρ ενός σχετικά θερμότερου και ξηρότερου διαστήματος από τον χειμώνα έως την άνοιξη. Λόγω της ασυνήθιστης έντασης του φαινομένου, πιθανές επιδράσεις θα μπορούσαν να παραταθούν ακόμη και μέσα στο ευρωπαϊκό καλοκαίρι.
Αυτό, πάντως, δεν ισοδυναμεί με ασφαλή πρόβλεψη για κάθε χώρα. Ο ερευνητής επισημαίνει ότι από τις γενικές ενδείξεις δεν μπορεί να συναχθεί αξιόπιστα εάν, και σε ποιον βαθμό, θα επηρεαστούν συγκεκριμένα η Αυστρία ή το κρατίδιο του Vorarlberg.
Υπάρχει και ενδεχόμενη οικονομική διάσταση: ζημιές σε καλλιέργειες και υποδομές άλλων περιοχών του πλανήτη μπορούν να μεταφερθούν έμμεσα στην Ευρώπη μέσω του διεθνούς εμπορίου και των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Πώς ένα φαινόμενο στον Ειρηνικό επηρεάζει άλλες ηπείρους
Το El Niño εμφανίζεται κατά μέσο όρο κάθε δύο έως επτά χρόνια και χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό. Υπό κανονικές συνθήκες, οι αληγείς άνεμοι ωθούν τα θερμά νερά προς τα δυτικά. Όταν εξασθενούν, θερμότερες μάζες νερού μετατοπίζονται προς τη Νότια Αμερική, αλλάζοντας τις κατανομές της ατμοσφαιρικής πίεσης, των ανέμων και των βροχοπτώσεων.
Οι αλλαγές αυτές έχουν διαφορετικές συνέπειες ανά περιοχή. Σε τμήματα της Νοτιοανατολικής Ασίας, της νότιας Αφρικής και της βόρειας Νότιας Αμερικής αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρής ξηρασίας. Αντίθετα, στη δυτική ακτή της Νότιας Αμερικής και σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής είναι δυνατόν να σημειωθούν έντονες βροχές, πλημμύρες και κατολισθήσεις.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) έχει δρομολογήσει εκτεταμένα μέτρα έγκαιρης προειδοποίησης για την ασυνήθιστη εξέλιξη του επεισοδίου. Σύμφωνα με τις προβλέψεις που παρατίθενται, το El Niño θα μπορούσε να διαρκέσει έως τον Ιούνιο του 2027.
Ο κίνδυνος για την επισιτιστική ασφάλεια
Οι παρατεταμένες περίοδοι χωρίς βροχή και η καταστροφή καλλιεργειών αποτελούν μία από τις σοβαρότερες δυνητικές συνέπειες. Κατά το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, τουλάχιστον 49 εκατομμύρια επιπλέον άνθρωποι σε 45 ιδιαίτερα ευάλωτες χώρες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία επισιτιστική ανασφάλεια έως τα τέλη του 2027 εξαιτίας του τρέχοντος El Niño.
Πρόκειται για εκτίμηση κινδύνου και όχι για ήδη καταγεγραμμένο αριθμό πληγέντων. Οι δυσκολίες στην παραγωγή τροφίμων μπορεί να συνεχιστούν και μετά την κορύφωση του ίδιου του κλιματικού φαινομένου.
Οι εκτιμήσεις για 1,65 βαθμούς το 2026 και 1,8 το 2027
Ο Kirchengast και ο συνάδελφός του Moritz Pichler υπολογίζουν ότι η παγκόσμια μέση θερμοκρασία ενδέχεται να βρίσκεται το 2026 περίπου 1,65 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ενώ για το 2027 εκτιμούν απόκλιση γύρω στους 1,8 βαθμούς. Έως 0,25 βαθμοί της προβλεπόμενης θερμοκρασιακής απόκλισης για το 2027 θα μπορούσαν, κατά τους υπολογισμούς τους, να συνδέονται με την επίδραση του El Niño.
Το φαινόμενο συνεισφέρει προσωρινά στην αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα, καθώς περισσότερη αποθηκευμένη θερμότητα από τον Ειρηνικό μεταφέρεται στην ατμόσφαιρα. Η επίδραση αυτή προστίθεται στη μακροχρόνια υπερθέρμανση του πλανήτη από ανθρώπινες δραστηριότητες.
Χρειάζεται, ωστόσο, σαφής διάκριση: μια μεμονωμένη χρονιά με θέρμανση 1,8 βαθμών δεν συνεπάγεται από μόνη της υπέρβαση του μακροχρόνιου ορίου των 1,5 βαθμών που προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού. Η ετήσια διακύμανση και η μακροπρόθεσμη κλιματική τάση δεν είναι το ίδιο μέγεθος.
Επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την ένταση του El Niño;
Μία ακόμη επιστημονική αβεβαιότητα αφορά την πιθανή αλληλεπίδραση του φαινομένου με την ανθρωπογενή υπερθέρμανση. Σύμφωνα με τον Kirchengast, ιστορικά κλιματικά στοιχεία και υπολογιστικά μοντέλα παρέχουν ενδείξεις ότι μελλοντικά επεισόδια El Niño μπορεί να εμφανίζονται συχνότερα ή να αποκτούν μεγαλύτερη ένταση.
Αν η σχέση αυτή επιβεβαιωθεί, η επίδραση θα λειτουργεί προς δύο κατευθύνσεις: το El Niño θα αυξάνει παροδικά τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία, ενώ η μακροχρόνια κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να επηρεάζει τη συχνότητα ή την ισχύ του. Το ακριβές μέγεθος και η φύση της σύνδεσης παραμένουν αντικείμενο έρευνας, όπως και το κατά πόσο οι επιπτώσεις του τρέχοντος επεισοδίου θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές μετά το 2027.
Πηγές πληροφοριών: Wegener Center του Πανεπιστημίου του Γκρατς, Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO), Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών.