Ελβετία – Παρά τις ακραίες περιόδους καύσωνα και ξηρασίας που πλήττουν σταθερά την Ευρώπη, η χώρα καταφέρνει να διατηρεί τις καμένες δασικές εκτάσεις της σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Επιστήμονες και ερευνητικά ινστιτούτα αποδίδουν αυτή την ανθεκτικότητα στον συνδυασμό της τοπογραφίας, της σύνθεσης των δασών και του αυστηρού σχεδιασμού πρόληψης, προσφέροντας ένα λειτουργικό μοντέλο διαχείρισης κρίσεων.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η Ευρώπη κατέγραψε φέτος 1.780 δασικές πυρκαγιές με 623.000 καμένα εκτάρια.
- Ο ετήσιος μέσος όρος καμένων εκτάσεων στην Ελβετία περιορίζεται στα 150 εκτάρια.
- Η τοπογραφία και η αυξημένη παρουσία πλατύφυλλων δέντρων αποτρέπουν την ανεξέλεγκτη εξάπλωση των φλογών.
Ο ρόλος της τοπογραφίας και των Άλπεων
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Joint Research Center της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Ευρώπη έχουν ήδη αφανίσει φέτος 623.000 εκτάρια, έκταση που αντιστοιχεί στο 15% της συνολικής επιφάνειας της Ελβετίας. Παρά το γεγονός ότι στα περισσότερα καντόνια επιβλήθηκε ο απόλυτος βαθμός κινδύνου και καθολική απαγόρευση ανάμματος φωτιάς, ο μέσος ετήσιος απολογισμός στη χώρα περιορίζεται στα 150 καμένα εκτάρια.
Ο ερευνητής Boris Pezzatti από το Ινστιτούτο WSL υπογραμμίζει ότι η τοπογραφία των Άλπεων διαδραματίζει σωτήριο ρόλο. Καθώς οι μεγαλύτερες δασικές εκτάσεις βρίσκονται σε ορεινές περιοχές, η φωτιά κινείται ανοδικά λόγω της φυσικής θερμικής ροής, απομακρυνόμενη από τους κατοικημένους οικισμούς των κοιλάδων. Εικόνες απειλής κατοικημένων περιοχών, όπως πρόσφατα στην περιοχή Gironde της Γαλλίας, σπανίζουν στην Ελβετία.
Αλπικά λιβάδια και φυσικά εμπόδια
Όταν οι φλόγες φτάσουν σε μεγαλύτερα υψόμετρα, η εξάπλωσή τους συνήθως ανακόπτεται με φυσικό τρόπο. Οι φωτιές συναντούν ανοιχτά αλπικά λιβάδια και βραχώδεις περιοχές, τα οποία διακόπτουν τη συνέχεια της βλάστησης. Αυτές οι ζώνες λειτουργούν ως φυσικά εμπόδια, επιτρέποντας στις πυροσβεστικές δυνάμεις να παρέμβουν αποτελεσματικά και να αποτρέψουν το πέρασμα της πυρκαγιάς από τη μία κοιλάδα στην άλλη.
Αντίστοιχο ρόλο προστασίας διαδραματίζουν και οι αγροτικές εκτάσεις. Μεταξύ των οικισμών και των δασών μεσολαβούν συχνά καλλιεργήσιμα εδάφη, τα οποία λειτουργούν ως αντιπυρικές ζώνες. Ο Boris Pezzatti φέρνει ως παράδειγμα το καντόνι Tessin, όπου η εγκατάλειψη των ορεινών αγροτικών εκτάσεων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στον τριπλασιασμό των δασικών πυρκαγιών κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960.
Η σημασία των μεικτών δασών
Η ανθεκτικότητα της χώρας απέναντι στην ξηρασία, την οποία επισημαίνει και η European Geosciences Union, ενισχύεται μέσω της στοχευμένης αναδιάρθρωσης της δασικής σύνθεσης. Η προώθηση των μεικτών δασών και η σταδιακή αύξηση του ποσοστού των πλατύφυλλων δέντρων, ακόμη και σε χαμηλότερα υψόμετρα, αποτελούν βασικά μέτρα άμυνας απέναντι στην εξελισσόμενη κλιματική κρίση.
Τα πλατύφυλλα δέντρα διαθέτουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε νερό στα φύλλα τους και περιέχουν λιγότερα αιθέρια έλαια συγκριτικά με τα κωνοφόρα. Αυτή η βιολογική ιδιότητα μειώνει δραστικά τον κίνδυνο μεταφοράς της φωτιάς από κορυφή σε κορυφή. Αντίθετα, όταν μια πυρκαγιά εξαπλωθεί στις κορυφές ενός αμιγούς δάσους πεύκων, η κατάσταση καθίσταται πρακτικά ανεξέλεγκτη για τις επίγειες δυνάμεις.
Ομοσπονδιακός σχεδιασμός και υποδομές πυρόσβεσης
Η ελβετική στρατηγική πρόληψης έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ορεινά καντόνια όπως το Wallis, το Graubünden και το Tessin διαθέτουν μακρά εμπειρία, ωστόσο πλέον και οι βορειότερες περιοχές εναρμονίζονται με τις σύγχρονες απαιτήσεις πυροπροστασίας. Σε συνεργασία με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος BAFU, εφαρμόζονται εντατικά τα μέτρα που ψηφίστηκαν το 2019 για τον εκσυγχρονισμό της δασοπυρόσβεσης.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την κατασκευή ειδικών δεξαμενών νερού σε στρατηγικά ορεινά σημεία, επιτρέποντας στα πυροσβεστικά ελικόπτερα να ανεφοδιάζονται άμεσα, χωρίς να χάνουν πολύτιμο χρόνο επιστρέφοντας στις κοιλάδες. Παράλληλα, διασφαλίζεται η απρόσκοπτη πρόσβαση των οχημάτων μέσω ενός πυκνού δικτύου δασικών δρόμων, ενώ η έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών για τους δείκτες επικινδυνότητας συμπληρώνει τον επιτυχημένο μηχανισμό αποτροπής.
