Ευρώπη – Τα τελευταία επίσημα δεδομένα της Eurostat για το 2025 αποκαλύπτουν μια πλήρη γεωγραφική ανατροπή στον χάρτη του ιδιωτικού χρέους, καταδεικνύοντας ότι τα πλέον υπερχρεωμένα νοικοκυριά της Ευρωπαϊκής Ένωσης συγκεντρώνονται στις ισχυρές οικονομίες του Βορρά και όχι στον Νότο. Η εξέλιξη αυτή καταρρίπτει το παραδοσιακό στερεότυπο περί δημοσιονομικής υπερβολής των νότιων κρατών, αναδεικνύοντας τη στεγαστική πίστη ως τον βασικότερο μοχλό επιβάρυνσης των ευρωπαϊκών προϋπολογισμών.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Στο 49,4% του ΑΕΠ διαμορφώθηκε το χρέος των νοικοκυριών στην ΕΕ και στο 50,7% στην ευρωζώνη για το 2025.
- Επτά κράτη-μέλη της βόρειας και δυτικής Ευρώπης υπερβαίνουν το όριο μακροοικονομικού κινδύνου του 55% που θέτει η Κομισιόν.
- Στο 38,0% του ΑΕΠ περιορίζεται ο ιδιωτικός δανεισμός στην Ελλάδα, έναντι 93,5% στην Ολλανδία που βρίσκεται στην κορυφή.
Η γεωγραφική ανατροπή και τα δεδομένα της Eurostat για το 2025
Η αποτύπωση των οικονομικών μεγεθών από τη Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται διεθνή μέσα ενημέρωσης, φανερώνει μια σταθερή πτωτική πορεία του συνολικού ιδιωτικού δανεισμού τα τελευταία πέντε χρόνια. Συγκεκριμένα, η συνολική επιβάρυνση των ιδιωτών υποχώρησε στο 49,4% του ΑΕΠ για την ΕΕ, καταγράφοντας αισθητή μείωση από το 2020, περίοδο κατά την οποία οι αντίστοιχοι δείκτες ξεπερνούσαν το 60% τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και εντός της ζώνης του ευρώ, όπου το ποσοστό διαμορφώνεται πλέον στο 50,7%.
Η μεθοδολογία της συσχέτισης των δανειακών υποχρεώσεων με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν κάθε χώρας προσφέρει ένα αξιόπιστο μέτρο σύγκρισης μεταξύ ανομοιογενών οικονομιών, συνδέοντας την πιστωτική επέκταση με την πραγματική παραγωγική ικανότητα. Το υψηλό επίπεδο ιδιωτικής μόχλευσης δεν συνιστά αυτομάτως ένδειξη δομικής αδυναμίας, καθώς τα κράτη με εξελιγμένα χρηματοπιστωτικά συστήματα, υψηλά ποσοστά δανειοδοτούμενης ιδιοκατοίκησης και ώριμες αγορές ακινήτων τείνουν ιστορικά να καταγράφουν αυξημένους δείκτες.
Το όριο κινδύνου της Κομισιόν και η συσχέτιση με τις κρίσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ορίσει το 55% του ΑΕΠ ως το κρίσιμο ανώτατο όριο, πέρα από το οποίο η συσσώρευση χρέους από τα νοικοκυριά αρχίζει να συνιστά εν δυνάμει μακροοικονομικό κίνδυνο για τη σταθερότητα μιας οικονομίας. Η υπέρβαση αυτού του κατωφλίου ενδέχεται να επιδεινώσει τις συνέπειες ενδεχόμενων οικονομικών υφέσεων, περιορίζοντας δραστικά την καταναλωτική δαπάνη και την ικανότητα αποπληρωμής των δανειοληπτών σε περιόδους νομισματικής σύσφιξης.
Ιστορική εμπειρία δεκαετιών επιβεβαιώνει ότι οι πιστωτικές κρίσεις πυροδοτούνται κατά κανόνα από την υπερβολική μόχλευση του ιδιωτικού τομέα και όχι από τον δημόσιο δανεισμό, γεγονός που αναδείχθηκε με απόλυτη σαφήνεια κατά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Η συσσώρευση επισφαλειών στους ισολογισμούς των ιδιωτών αποτελεί τον πλέον καθοριστικό παράγοντα για τη μετάδοση της αστάθειας από το τραπεζικό σύστημα στην πραγματική οικονομία.
Η θέση του ευρωπαϊκού Νότου έναντι των βόρειων οικονομιών
Το ευρωπαϊκό παράδοξο εκδηλώνεται με απόλυτη σαφήνεια στη γεωγραφική κατανομή του χρέους, καθώς επτά κράτη-μέλη υπερβαίνουν το όριο ασφαλείας του 55% του ΑΕΠ, ανήκοντας στο σύνολό τους στη βόρεια και δυτική Ευρώπη. Στον αντίποδα, οι νότιες οικονομίες διατηρούν ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά ιδιωτικού δανεισμού, παρά το γεγονός ότι οι αντίστοιχες κυβερνήσεις συγκαταλέγονται ιστορικά στις πλέον επιβαρυμένες της Γηραιάς Ηπείρου όσον αφορά το δημόσιο χρέος.
Η εγχώρια εικόνα επιβεβαιώνει αυτή την τάση, με τις οφειλές των ελληνικών νοικοκυριών να περιορίζονται μόλις στο 38,0% του εθνικού εισοδήματος, διαμορφώνοντας ένα επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αντίστοιχα συγκρατημένη εμφανίζεται η ιδιωτική μόχλευση στην Ιταλία με 35,9% και στην Ισπανία με 42,9%, καταδεικνύοντας ότι οι πολίτες του ευρωπαϊκού Νότου υιοθετούν μια σαφώς πιο συντηρητική στάση απέναντι στον τραπεζικό δανεισμό συγκριτικά με τους Βορειοευρωπαίους.
Η κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης και ο ρόλος της στεγαστικής πίστης
Στην πρώτη θέση της σχετικής κατάταξης βρίσκεται η Ολλανδία, όπου το χρέος των νοικοκυριών αγγίζει το 93,5% του ΑΕΠ, εξέλιξη που η De Nederlandsche Bank αποδίδει στα ισχυρά κρατικά κίνητρα για λήψη στεγαστικών δανείων, όπως οι φοροαπαλλαγές και η δυνατότητα χρηματοδότησης έως και του 100% της αξίας ενός ακινήτου. Το υψηλό αυτό άνοιγμα αντισταθμίζεται ωστόσο από τα σημαντικά κεφάλαια που έχουν συσσωρευτεί στα ολλανδικά συνταξιοδοτικά ταμεία, καθώς και από τα γενικότερα υψηλά επίπεδα ιδιωτικού πλούτου της χώρας.
Τη δεύτερη και τρίτη θέση καταλαμβάνουν η Δανία με 84,1% και η Σουηδία με 82,3%, αγορές οι οποίες εξαρτώνται σε απόλυτο βαθμό από τη στεγαστική πίστη και καθίστανται ιδιαίτερα ευάλωτες στις μεταβολές του κόστους δανεισμού. Η Εθνική Τράπεζα της Δανίας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνουν τους κινδύνους από τη διογκωμένη αναλογία οφειλών προς το διαθέσιμο εισόδημα, η οποία προσεγγίζει το 177%, ενώ στη Σουηδία η ευρεία διάδοση των κυμαινόμενων επιτοκίων άφησε τους δανειολήπτες πλήρως εκτεθειμένους στις πρόσφατες αποφάσεις νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ.
Στη Φινλανδία, η οποία καταλαμβάνει την τέταρτη θέση με 62,9%, ο ατομικός στεγαστικός δανεισμός αντιπροσωπεύει το 63% των συνολικών υποχρεώσεων, αλλά αν συνυπολογιστούν τα κοινόχρηστα δάνεια κατασκευής πολυκατοικιών, τα οποία επιβαρύνουν αυτόματα κάθε νέο αγοραστή, το συνολικό μερίδιο εκτινάσσεται στο 75%. Ακολουθεί το Λουξεμβούργο στην πέμπτη θέση με 60,5%, όπου παρά τη συγκέντρωση του χρέους σε ποσοστό 90% στα στεγαστικά δάνεια, σχεδόν τα μισά νοικοκυριά δεν διαθέτουν οφειλές και ο μέσος καθαρός πλούτος ανέρχεται στις 676.000 ευρώ.
Οι επιδόσεις των κεντρικών οικονομιών και οι ρυθμιστικοί περιορισμοί
Η Γαλλία κατατάσσεται έκτη με το χρέος στο 59,5% του ΑΕΠ, διατηρώντας ωστόσο ένα ισχυρό προστατευτικό πλαίσιο, καθώς η εγχώρια αγορά κυριαρχείται σχεδόν απόλυτα από δάνεια σταθερού επιτοκίου. Η Τράπεζα της Γαλλίας επικαιροποιεί μηνιαίως τα αυστηρά κριτήρια χορηγήσεων, επιβάλλοντας κανόνα σύμφωνα με τον οποίο η μηνιαία δόση δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το ένα τρίτο του καθαρού εισοδήματος του δανειολήπτη, αποτρέποντας έτσι τον κίνδυνο υπερχρέωσης.
Στην έβδομη θέση βρίσκεται το Βέλγιο με 56,4%, όπου η Εθνική Τράπεζα της χώρας κατέγραψε ισχυρή αύξηση των νέων χορηγήσεων στεγαστικής πίστης στα 40,7 δισεκατομμύρια ευρώ για το 2025, από 31,7 δισεκατομμύρια το προηγούμενο έτος. Το 43,1% των βελγικών νοικοκυριών διαμένει σε ιδιόκτητη κατοικία με στεγαστικό δάνειο, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 24,3%, με τη συντριπτική πλειονότητα των συμβάσεων να είναι κλειδωμένη σε σταθερά επιτόκια.
Η Κύπρος καταλαμβάνει την όγδοη θέση με 54,2%, καταγράφοντας εντυπωσιακή πτώση του δείκτη κατά περίπου 62% από τον Δεκέμβριο του 2016, αν και στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου δείχνουν ότι το 34% του υπολοίπου αφορά παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια που έχουν μεταβιβαστεί σε εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων. Στην ένατη θέση ακολουθεί η Πορτογαλία με 53,9%, όπου οι ιδιωτικές οφειλές άγγιξαν τα 171 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025 λόγω ραγδαίας ανόδου των τιμών στα ακίνητα, με το 90% των συμβάσεων να συνδέεται με κυμαινόμενα ή μικτά επιτόκια βάσει Euribor.
Τη δεκάδα συμπληρώνει η Γερμανία με 49,0%, προσεγγίζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παρά το οικονομικό της μέγεθος, εξαιτίας του παραδοσιακά χαμηλού ποσοστού ιδιοκατοίκησης της χώρας, το οποίο το 2022 βρισκόταν στο 46,7%. Η εκτεταμένη αγορά ενοικίων, σε συνδυασμό με το ελεγχόμενο κόστος στέγασης και την απουσία φορολογικών κινήτρων για τους τόκους των στεγαστικών δανείων, περιόρισαν διαχρονικά την ανάγκη των Γερμανών πολιτών για προσφυγή σε υψηλό τραπεζικό δανεισμό.
Οι 10 πιο επιβαρυμένες χώρες της ΕΕ
10. Γερμανία (49,0%)
9. Πορτογαλία (53,9%)
8. Κύπρος (54,2%)
7. Βέλγιο (56,4%)
6. Γαλλία (59,5%)
5. Λουξεμβούργο (60,5%)
4. Φινλανδία (62,9%)
3. Σουηδία (82,3%)
2. Δανία (84,1%)
1. Ολλανδία (93,5%)
Σημείωση: Η έρευνα βασίζεται στα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat), η οποία αποτελεί τη στατιστική αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Eurostat συλλέγει και εναρμονίζει δεδομένα από τις εθνικές στατιστικές υπηρεσίες όλων των κρατών-μελών, εφαρμόζοντας κοινές μεθοδολογίες ώστε τα στοιχεία να είναι αξιόπιστα, συγκρίσιμα και ανεξάρτητα μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Αποστολή της είναι η παροχή επίσημων ευρωπαϊκών στατιστικών για την οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και τη δημογραφία, οι οποίες χρησιμοποιούνται από θεσμούς, κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, ερευνητές και πολίτες
