Ευρώπη – Σχεδόν έξι εβδομάδες απουσίας από την εργασία λόγω ασθένειας κατέγραψε η Νορβηγία το 2025, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στην ετήσια διεθνή κατάταξη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD).
Στην Ελβετία οι αντίστοιχες απουσίες ήταν 11 ημέρες. Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι αυτή η διαφορά δεν αποτελεί μέτρο εργατικότητας ή τεμπελιάς.
Η προστασία του εισοδήματος σε περίπτωση ασθένειας, η ασφάλεια της εργασιακής θέσης και ο τρόπος καταγραφής των απουσιών μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά τα στατιστικά στοιχεία. Στην Ελβετία, μάλιστα, έχει ανοίξει παράλληλα συζήτηση για την αύξηση των απουσιών, την ψυχική υγεία και την αξιοπιστία των ιατρικών βεβαιώσεων.
Γιατί η ίδια ασθένεια δεν καταγράφεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε χώρα
Ο Alexander Geissler, καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο του St. Gallen, θεωρεί καθοριστικό παράγοντα την οικονομική κάλυψη του εργαζομένου. Στη Νορβηγία, όπως εξηγεί, η νομοθεσία προβλέπει συνέχιση της πλήρους μισθοδοσίας από την πρώτη ημέρα ασθένειας, με αποτέλεσμα η απουσία να μην συνεπάγεται ουσιαστική απώλεια εισοδήματος.
Όπου η αναπλήρωση μισθού είναι χαμηλότερη ή προβλέπονται ημέρες χωρίς αποζημίωση, ένας ασθενής εργαζόμενος μπορεί να συνεχίσει να πηγαίνει στη δουλειά για να μη χάσει χρήματα. Το φαινόμενο ονομάζεται παρουσιασμός (presenteeism): εργασία παρά την ασθένεια. Σύμφωνα με τον Geissler, ενδέχεται να εξηγεί εν μέρει γιατί η Ιταλία εμφανίζει μόλις 0,6 εβδομάδες αναρρωτικής απουσίας και η Ρουμανία 0,1 εβδομάδες στην κατάταξη του OECD για το 2025.
Σημασία έχει και η προστασία από την απόλυση. Σε αγορές εργασίας με ισχυρή προστασία των εργαζομένων, οι απουσίες λόγω ασθένειας δηλώνονται ευκολότερα. Αντίθετα, όπου η προστασία είναι ασθενέστερη και η ανεργία υψηλή, ο φόβος απώλειας της θέσης μπορεί να οδηγήσει κάποιον να εργαστεί ακόμη και όταν δεν είναι καλά.
Ο Kurt Mettler, ειδικός σε θέματα υγείας, του οποίου η εταιρεία SIZ Care στη Ζυρίχη βοηθά ανθρώπους με ανικανότητα προς εργασία να επιστρέψουν στην αγορά, αμφισβητεί την άμεση συγκρισιμότητα των χωρών. Επισημαίνει ότι οι τιμές του OECD φαίνεται να στηρίζονται σε αυτοαναφορές και ότι οι διαφορετικοί εθνικοί κανόνες μπορεί να παραμορφώνουν την εικόνα. Ο Geissler συμφωνεί πως οι αριθμοί δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για την εργασιακή ηθική των πληθυσμών.
Οι μεγάλες διαφορές μέσα στην Ελβετία
Οι απουσίες για λόγους υγείας στην Ελβετία έχουν αυξηθεί μετά την πανδημία, τόσο εξαιτίας ασθενειών όσο και ατυχημάτων, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία (BFS). Ο Mettler θεωρεί ιδιαίτερα αξιοσημείωτη την αύξηση των ασθενειών που σχετίζονται με την ψυχική υγεία.
Η BFS υπολογίζει τις απουσίες με διαφορετικό και αναλυτικότερο τρόπο από τον OECD, καταγράφοντας αισθητές αποκλίσεις ανά κλάδο. Το 2025 οι εργαζόμενοι στους τομείς της πληροφορίας και επικοινωνίας, καθώς και των ελευθέρων επαγγελμάτων, επιστημονικών και τεχνικών υπηρεσιών, απουσίασαν κατά μέσο όρο έξι ημέρες. Στις κατασκευές οι απουσίες έφτασαν περίπου τις δέκα ημέρες.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η απόσταση ανά επαγγελματική κατηγορία: οι εργαζόμενοι σε διευθυντικές θέσεις απουσίασαν κατά μέσο όρο πέντε ημέρες, ενώ οι ανειδίκευτοι ή βοηθητικοί εργαζόμενοι δώδεκα. Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν ίδιου τύπου μέτρηση με τις έντεκα ημέρες της διεθνούς κατάταξης.
Η Νορβηγία αναζητά τρόπους να μειώσει τις απουσίες
Παρότι το νορβηγικό σύστημα προστατεύει το εισόδημα των ασθενών εργαζομένων, οι αυξημένες απουσίες έχουν απασχολήσει την κυβέρνηση της χώρας. Μεταξύ των μέτρων που έχει δρομολογήσει περιλαμβάνονται τυποποιημένες κατευθύνσεις προς γιατρούς για τις αναρρωτικές βεβαιώσεις, δυνατότητες μερικής αναρρωτικής άδειας και οικονομικά κίνητρα προς οικογενειακούς γιατρούς για να συζητούν με τους ασθενείς εάν μπορούν να συνεχίσουν μέρος της εργασίας τους.
Ο Geissler απορρίπτει την ιδέα ότι υπάρχει ένας ιδανικός αριθμός ημερών ασθένειας για όλες τις χώρες. Η αποδοχή των απουσιών, η αντιμετώπιση των ψυχιατρικών παθήσεων και οι εργασιακές ρυθμίσεις επηρεάζουν την εικόνα. Κατά τον ίδιο, οι εργαζόμενοι χρειάζονται επαρκή χρόνο ανάρρωσης, αλλά και αντικειμενική αξιολόγηση της ανικανότητας προς εργασία, τακτικό ιατρικό επανέλεγχο και κίνητρα ώστε η άδεια να μη διαρκεί περισσότερο από όσο απαιτείται.
Για την Ελβετία, ο καθηγητής θεωρεί ότι υπάρχουν γενικά ισορροπημένα εργαλεία διαχείρισης, παρότι στην πράξη ο έλεγχος των αναρρωτικών απουσιών δεν γίνεται πάντοτε με τη συχνότητα και την προσοχή που θα ήταν εφικτές.
Η αντιπαράθεση για τις ιατρικές βεβαιώσεις ασθένειας
Η αύξηση των απουσιών συνοδεύεται στην Ελβετία από επικρίσεις εργοδοτών ότι ορισμένοι οικογενειακοί γιατροί εκδίδουν υπερβολικά εύκολα βεβαιώσεις ανικανότητας προς εργασία. Στις αρχές του 2026 επιτροπή του Εθνικού Συμβουλίου κατέθεσε πρόταση μέτρων κατά των ελλιπών ή καταχρηστικών ιατρικών πιστοποιητικών. Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο την απέρριψε, αλλά η πλειοψηφία του Εθνικού Συμβουλίου ζήτησε περιορισμένη χαλάρωση του ιατρικού απορρήτου σε υποθέσεις ανικανότητας προς εργασία. Η κοινοβουλευτική διαδικασία παραμένει ανοικτή και επόμενος σταθμός είναι το Συμβούλιο των Καντονίων.
Ο Mettler εκτιμά ότι οι σκόπιμα χαριστικές βεβαιώσεις είναι πολύ σπάνιες. Εξηγεί ότι ο γιατρός στηρίζεται αναγκαστικά σε μεγάλο βαθμό στην περιγραφή των συμπτωμάτων από τον ασθενή και δικαιούται καταρχήν να τον εμπιστεύεται, οφείλει όμως να ελέγχει τυχόν ασυνέπειες. Η αξιολόγηση δυσκολεύει όταν δεν γνωρίζει τις συγκεκριμένες απαιτήσεις της εργασίας. Σε ένα ραντεβού διάρκειας περίπου 20 λεπτών συχνά δεν υπάρχει επαρκής χρόνος για λεπτομερή διερεύνηση των επαγγελματικών καθηκόντων, οπότε μπορεί να χορηγηθεί προληπτικά μια σύντομη αναρρωτική άδεια.
Ο Geissler επισημαίνει και κενά στην ιατρική εκπαίδευση: σε πολλά προγράμματα σπουδών το θέμα των ιατρικών βεβαιώσεων δεν διδάσκεται συστηματικά, ενώ οι ευκαιρίες μετεκπαίδευσης είναι περιορισμένες. Το Πανεπιστήμιο του St. Gallen έχει εντάξει σχετική ενότητα στις προσφερόμενες υποχρεωτικές επιλογές του προγράμματος Ιατρικής, ενώ τα τελευταία δύο χρόνια προσφέρει και μονοήμερο εντατικό σεμινάριο για γιατρούς με νομικές, κοινωνικές και ασφαλιστικές πτυχές του ζητήματος.
Η απάντηση των οικογενειακών γιατρών
Η Monica Reber, συμπρόεδρος του ελβετικού συνδέσμου οικογενειακών γιατρών και παιδιάτρων mfe, απορρίπτει τις γενικεύσεις περί εύκολων αναρρωτικών αδειών. Υποστηρίζει ότι η ιατρική βεβαίωση αποτελεί αποτέλεσμα επαγγελματικής αξιολόγησης, στην οποία λαμβάνονται υπόψη τόσο σωματικά όσο και ψυχικά προβλήματα. Το γεγονός ότι ένας εργοδότης δεν καταλαβαίνει την αιτία μιας απουσίας, τονίζει, δεν σημαίνει ότι αυτή είναι αδικαιολόγητη.
Η Reber αναγνωρίζει ότι μεμονωμένοι ασθενείς μπορεί να προσποιούνται συμπτώματα, σημειώνει όμως ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για τη συχνότητα τέτοιων περιπτώσεων. Επισημαίνει ακόμη ότι η συνειδητή έκδοση ψευδούς ιατρικού πιστοποιητικού μπορεί να έχει ποινικές συνέπειες. Σύμφωνα με την ίδια, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο έχει κρίνει ότι οι πραγματικά χαριστικές βεβαιώσεις εμφανίζονται σπάνια και ότι το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο επαρκεί.
Κατά την εκπρόσωπο του mfe, οι οικογενειακοί γιατροί γνωρίζουν συχνά τους ασθενείς τους επί χρόνια και μπορούν να αξιολογούν τα συμπτώματα στο ευρύτερο ιστορικό τους. Σε περίπτωση βάσιμων αμφιβολιών από εργοδότη υπάρχουν ήδη διαδικασίες ελέγχου, χωρίς να πρέπει να θίγονται η ανεξαρτησία της ιατρικής κρίσης και η σχέση εμπιστοσύνης γιατρού και ασθενούς.
Πηγές πληροφοριών: Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD), Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία της Ελβετίας (BFS), Πανεπιστήμιο του St. Gallen, ελβετικός σύνδεσμος οικογενειακών γιατρών και παιδιάτρων (mfe).
