Γερμανία – Η Alternative für Deutschland (AfD) θέτει μια ριζική αναμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως όρο για την παραμονή της χώρας στους σημερινούς ευρωπαϊκούς θεσμούς. Αν μια μελλοντική κυβέρνησή της δεν πετύχει ουσιαστικές αλλαγές, η πρόεδρός της, Alice Weidel, προτείνει δημοψήφισμα για έξοδο της Γερμανίας, το λεγόμενο «Dexit», κατά το πρότυπο του Brexit.
Παρουσιάζοντας τη γραμμή του κόμματός της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, η Weidel υποστήριξε ότι τα εθνικά κοινοβούλια και οι κυβερνήσεις πρέπει να ανακτήσουν την αποφασιστική αρμοδιότητα που σήμερα ασκείται σε επίπεδο ΕΕ. Το σχέδιο περιγράφει μια χαλαρή ένωση «κυρίαρχων εθνών», αντί του σημερινού τρόπου λειτουργίας της Ένωσης.
Ποιους θεσμούς θέλει να αλλάξει η AfD
Το κείμενο θέσεων προβλέπει τη συρρίκνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη μεταφορά εξουσιών από την Κομισιόν προς τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η AfD ζητά επίσης να αντικατασταθεί το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης από ένα διαιτητικό όργανο.
Ακόμη πιο δραστική είναι η πρόταση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: οι άμεσες ευρωεκλογές θα καταργούνταν και οι ευρωβουλευτές θα ορίζονταν από τα εθνικά κοινοβούλια. Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών θα αποκτούσαν δυνατότητες εξαίρεσης από ευρωπαϊκούς κανόνες και δικαιώματα βέτο απέναντι στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Στο οικονομικό και ρυθμιστικό πεδίο, το κόμμα θέλει να περιοριστούν οι γερμανικές εισφορές στον κοινοτικό προϋπολογισμό, να εγκαταλειφθεί ο στόχος της ΕΕ για μηδενικές καθαρές εκπομπές και να ακυρωθεί η προβλεπόμενη απαγόρευση νέων βενζινοκίνητων αυτοκινήτων από το 2035.
Η AfD, πάντως, δεν απορρίπτει κάθε κοινή ευρωπαϊκή δράση. Υποστηρίζει τη συνεργασία στη φύλαξη των συνόρων, στην άμυνα, σε κοινά τεχνολογικά έργα και στους κανόνες της ενιαίας αγοράς που διευκολύνουν το εμπόριο. Σχεδόν σε κάθε άλλο πεδίο επιμένει στην υπεροχή του εθνικού δικαίου.
Το τελεσίγραφο του Dexit και το εμπόδιο των 27
Στο σχέδιο διατυπώνεται ρητά ότι, εάν μια κυβέρνηση της AfD δεν κατορθώσει να επιβάλει «ουσιαστικές αλλαγές», θα προχωρήσει σε δημοψήφισμα για τη σχέση της Γερμανίας με την ΕΕ. Η τελική επιλογή, όπως αναφέρεται, θα πρέπει τότε να ανήκει στον γερμανικό λαό. Δεν πρόκειται για αποφασισμένο δημοψήφισμα, αλλά για εξαγγελθείσα πολιτική επιλογή υπό συγκεκριμένη προϋπόθεση.
Οι προτεινόμενες αλλαγές απαιτούν αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών και ομόφωνη συναίνεση όλων των 27 κρατών-μελών. Ευρωπαϊκοί κύκλοι έχουν ήδη απορρίψει τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Ανώνυμος αξιωματούχος της ΕΕ, μιλώντας στη βρετανική εφημερίδα The Telegraph, χαρακτήρισε την πρόταση ανεδαφική και επισήμανε την αντίφαση να παρουσιάζεται μέσα στο ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ένα σχέδιο που θα τερμάτιζε τις άμεσες εκλογές του.
Η πολιτική βαρύτητα της απειλής είναι μεγάλη: η Γερμανία αποτελεί τη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, κεντρικό κράτος της Ευρωζώνης και μία από τις δύο ισχυρότερες πολιτικές δυνάμεις της Ένωσης μαζί με τη Γαλλία. Παράλληλα, τα δημοσκοπικά στοιχεία που επικαλείται το ρεπορτάζ εμφανίζουν 82% των Γερμανών υπέρ της συμμετοχής στην ΕΕ.
Η AfD καταγράφεται πρώτη στις δημοσκοπήσεις και, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σημείωσε νίκες σε δύο κρατιδιακές εκλογές τον Σεπτέμβριο του 2026. Τα καθιερωμένα κόμματα διατηρούν, ωστόσο, την πολιτική «Brandmauer», αποκλείοντας τη συμμετοχή της σε κυβερνητικές διαπραγματεύσεις. Η Weidel έχει προβλέψει ότι ο καγκελάριος Friedrich Merz δεν θα ολοκληρώσει τη θητεία του, μέσα σε κλίμα φημών για πιθανή αμφισβήτησή του από το ίδιο του το πολιτικό στρατόπεδο.
Οι αντιδράσεις για ασφάλεια, Ρωσία και Ουκρανία
Ο David McAllister, ευρωβουλευτής του CDU και πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προειδοποίησε ότι η εχθρική στάση της AfD απέναντι στην ΕΕ θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια και την ευημερία της Γερμανίας. Συνέδεσε την ανησυχία του με την εξάρτηση της γερμανικής οικονομίας από την ενιαία αγορά και την ανάγκη συνεργασίας με ευρωπαίους συμμάχους, κατηγορώντας παράλληλα την AfD ότι η εγγύτητά της προς τον Putin διαβρώνει την εμπιστοσύνη μεταξύ εταίρων.
Ο βουλευτής του CDU Roderich Kiesewetter, πρώην συνταγματάρχης και μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Bundestag, υποστήριξε ότι η εναλλακτική της AfD έναντι της ΕΕ και του ΝΑΤΟ βασίζεται σε συνδυασμό γερμανικής τεχνογνωσίας και ρωσικών πόρων. Εκτίμησε ακόμη ότι η επιρροή του Donald Trump θα μπορούσε να διευκολύνει όσους επιδιώκουν την αποδυνάμωση της Ένωσης. Πρόκειται για τις πολιτικές εκτιμήσεις του Kiesewetter και όχι για τεκμηριωμένες κυβερνητικές αποφάσεις.
Η Weidel απέρριψε τις επικρίσεις και επέμεινε στην ανάγκη αλλαγής πορείας. Κατηγόρησε την πράσινη πολιτική για το υψηλό ενεργειακό κόστος στη Γερμανία και υποστήριξε ότι η χώρα αντιμετωπίζεται άδικα οικονομικά. Για το Schengen δήλωσε ότι, εάν η ΕΕ δεν μπορεί να προστατεύει αποτελεσματικά τα εξωτερικά σύνορα, η Γερμανία θα πρέπει να εξετάσει την αποχώρησή της από τον χώρο ελεύθερης μετακίνησης και την επαναφορά του εθνικού ελέγχου των συνόρων.
Στο ζήτημα της Ουκρανίας ζήτησε να σταματήσει η ευρωπαϊκή υποστήριξη, την οποία χαρακτήρισε αδιέξοδη, και να αφεθούν οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στις ΗΠΑ, στη Ρωσία και στην Κίνα. Πρόκειται επίσης για θέση της AfD, όχι για αλλαγή στην ισχύουσα ευρωπαϊκή πολιτική.
Οι σύμμαχοι της Weidel και οι διαφωνίες στη δεξιά
Η Weidel αναζητά στήριξη από ευρωσκεπτικιστικά κόμματα άλλων χωρών, με στόχο οι «πατριωτικές» δυνάμεις να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στη νομοθεσία της ΕΕ. Κοινοβουλευτική πηγή ανέφερε ότι η AfD επιδιώκει επαφές ιδιαίτερα με τη Marine Le Pen, η οποία παλαιότερα είχε αποστασιοποιηθεί από το γερμανικό κόμμα λόγω καταγγελιών για συμπάθειες προς τον ναζισμό.
Το κοινό αίτημα για μια «Ευρώπη των εθνών» δεν σημαίνει ταύτιση σε όλα τα θέματα. Τα κόμματα της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς διαφωνούν ακόμη και ως προς τη στάση απέναντι στη Ρωσία και την Ουκρανία. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Giorgia Meloni έχει υποστηρίξει μια Ευρώπη των πατρίδων, αλλά μετά την ανάληψη της εξουσίας ακολούθησε περισσότερο πραγματιστική στάση απέναντι στις Βρυξέλλες.
Η Le Pen είχε προτείνει δημοψήφισμα για γαλλική αποχώρηση, το «Frexit», το 2017. Μετά την εκλογική της ήττα μετρίασε αυτή τη θέση και πρόσφατα επανήλθε με αίτημα για μια μεταρρυθμισμένη «Ευρώπη των εθνών», αντιτιθέμενη στην εξέλιξη της ΕΕ σε ενιαίο κράτος.
Η ίδια η AfD ιδρύθηκε το 2013 με αφετηρία την αντίθεσή της στα πακέτα διάσωσης της Ευρωζώνης και στο ευρώ. Το 2021 υιοθέτησε επίσημα την αποχώρηση της Γερμανίας από την ΕΕ, ενώ το 2023 πρότεινε την αντικατάστασή της από μια χαλαρή εμπορική ένωση κρατών. Το νέο κείμενο επιχειρεί να συγκεκριμενοποιήσει εκείνη τη θέση.
Ο πρώην ευρωβουλευτής της AfD Gunnar Beck θεωρεί ότι η επιλογή των μεταρρυθμίσεων πριν από το δημοψήφισμα μπορεί να αποσκοπεί και στον κατευνασμό κομματικών στελεχών που δεν επιθυμούν άμεσο Dexit. Δεν απέκλεισε όμως το ενδεχόμενο η αδυναμία συνεννόησης με την ΕΕ να οδηγήσει τελικά σε κάλπη. Κατά τον ίδιο, η Weidel θα μπορούσε επίσης, εφόσον κυβερνούσε, να αναγκαστεί να συμβιβαστεί, όπως έκανε η Meloni.
Τι θυμίζει το βρετανικό προηγούμενο
Η στρατηγική ενός τελεσιγράφου προς τις Βρυξέλλες παραπέμπει στην προσπάθεια του David Cameron πριν από το δημοψήφισμα του Brexit το 2016. Ο τότε Βρετανός πρωθυπουργός ζήτησε εξαιρέσεις από τη λογική της ολοένα στενότερης ευρωπαϊκής ενοποίησης, δυνατότητα των εθνικών κοινοβουλίων να μπλοκάρουν νομοθεσίες και τετραετή αποκλεισμό μεταναστών από την ΕΕ από ορισμένες συμπληρωματικές παροχές εργαζομένων.
Εξασφάλισε μέρος των θεσμικών εγγυήσεων και προστασίες για τις βρετανικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, αλλά στο ζήτημα των παροχών μόνο έναν μηχανισμό έκτακτης αναστολής. Οι παραχωρήσεις δεν έπεισαν την πλευρά των υποστηρικτών της εξόδου: ο Boris Johnson τις υποτίμησε δημόσια και, μετά τη νίκη του Brexit, οι συμφωνημένες αλλαγές δεν εφαρμόστηκαν. Στις μετέπειτα διαπραγματεύσεις η ΕΕ επέμεινε στους κανόνες πρόσβασης στην ενιαία αγορά.
Ο David Lidington, πρώην Βρετανός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων επί Cameron, χαρακτήρισε τη στρατηγική της AfD παράλογη. Επισήμανε ότι θα απαιτούσε ομοφωνία των 27 και πιθανότατα δημοψηφίσματα σε ορισμένα κράτη, ενώ προειδοποίησε πως μια τέτοια αντιπαράθεση θα προκαλούσε βαθιά διαίρεση στη Γερμανία και στην Ευρώπη, την οποία, κατά την εκτίμησή του, θα επιθυμούσε ο Putin.
Πηγές πληροφοριών: Alternative für Deutschland (AfD).
