Βέλγιο – Τη δυνατότητα να αρνείται θέση σε δομές φιλοξενίας σε αιτούντες άσυλο που έχουν ήδη υποβάλει αίτηση διεθνούς προστασίας σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προωθεί η βελγική κυβέρνηση.
Το μέτρο προβλέπεται σε σχέδιο νόμου που ενέκριναν ομοσπονδιακοί υπουργοί, λίγες εβδομάδες πριν από τον χειμώνα, και αφορά τις λεγόμενες «υποθέσεις Δουβλίνου». Δεν πρόκειται ακόμη για οριστικά εφαρμοσμένο κανόνα.
Η υπουργός Ασύλου και Μετανάστευσης Anneleen Van Bossuyt (N-VA) ανέφερε ότι αυτή η κατηγορία αντιστοιχεί περίπου στο 38% των αιτήσεων διεθνούς προστασίας στο Βέλγιο. Το ποσοστό αφορά τις αιτήσεις που η υπουργός κατατάσσει στις υποθέσεις Δουβλίνου και δεν αποτελεί καταμέτρηση όσων έχουν ήδη αποκλειστεί από τη φιλοξενία.
Ποιοι θα επηρεαστούν από το μέτρο
Το νομοσχέδιο εντάσσεται στην προσαρμογή της βελγικής νομοθεσίας στη νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για τις Συνθήκες Υποδοχής του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου. Η κυβέρνηση επιδιώκει να περιορίσει τις περιπτώσεις στις οποίες άνθρωποι υποβάλλουν αίτημα προστασίας σε ένα κράτος μέλος και, προτού ολοκληρωθεί η εξέτασή του, μετακινούνται στο Βέλγιο για να υποβάλουν νέο αίτημα.
Στην κυβερνητική επιχειρηματολογία, η χώρα που είναι αρμόδια βάσει της διαδικασίας Δουβλίνου πρέπει να εξετάζει την αίτηση. Η Van Bossuyt υποστήριξε ότι δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη η εξασφάλιση νέας θέσης φιλοξενίας κάθε φορά που κάποιος μεταβαίνει από ένα ευρωπαϊκό κράτος σε άλλο και ξεκινά νέα διαδικασία.
Κατά την υπουργό, για τους ενδιαφερομένους η προβλεπόμενη διέξοδος είναι η επιστροφή στο ευρωπαϊκό κράτος που έχει αναγνωριστεί ως αρμόδιο, ώστε να περιμένουν εκεί την έκβαση της αίτησής τους. Μόλις προσδιοριστεί η αρμοδιότητα άλλης χώρας, προβλέπεται υποστήριξη για τη μεταφορά τους μέσω ειδικών κέντρων επιστροφής, όπως το υφιστάμενο στο Zaventem και ένα ακόμη που σχεδιάζεται να λειτουργήσει στο Nazareth-De Pinte, κοντά στη Γάνδη.
Ενστάσεις για τον όρο «asylum shopping»
Η κυβέρνηση περιγράφει τον περιορισμό ως μέτρο κατά του «asylum shopping», όρου που χρησιμοποιείται για τη μετακίνηση αιτούντων άσυλο μεταξύ κρατών με σκοπό την υποβολή νέας αίτησης. Ο Thomas Willekens, σύμβουλος πολιτικής της φλαμανδικής οργάνωσης υπέρ των προσφύγων Vluchtelingenwerk Vlaanderen, έχει αμφισβητήσει αυτή την περιγραφή.
Σε προηγούμενη τοποθέτησή του, ο Willekens επισήμανε ότι ο όρος υπονοεί πως οι αιτούντες γνωρίζουν πλήρως τους κανόνες σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και επιλέγουν ελεύθερα εκείνη που τους εξυπηρετεί. Όπως υποστήριξε, στην πράξη πολλοί δεν έχουν αυτή την ενημέρωση ούτε ελέγχουν πλήρως τη χώρα στην οποία φτάνουν. Κάποιοι κατευθύνονται σε κράτη όπου ζουν συγγενείς τους ή κοινότητες συμπατριωτών τους.
Ο ίδιος τόνισε επίσης ότι οι συνθήκες υποδοχής δεν είναι ίδιες σε όλα τα κράτη της ΕΕ. Διαφέρουν τόσο τα ποσοστά αναγνώρισης ασύλου όσο και η πρόσβαση στην υποδοχή και σε κοινωνικοοικονομικά δικαιώματα. Κατά την εκτίμησή του, μέρος των μετακινήσεων συνδέεται με την αίσθηση ανασφάλειας στη χώρα πρώτης άφιξης.
Οι εξαιρέσεις και οι διεθνείς συγκρούσεις
Ο Willekens υπογράμμισε ότι η διαδικασία Δουβλίνου προβλέπει δυνατότητα εξαιρέσεων για ανθρωπιστικούς λόγους ή με βάση διακριτική ευχέρεια. Ανέφερε ως παραδείγματα καταγγελίες για κακές συνθήκες φιλοξενίας, ρατσιστική κακομεταχείριση ή προβληματική συμπεριφορά συνοριοφυλάκων στην πρώτη χώρα άφιξης. Υποστήριξε ότι τέτοιες δυνατότητες δεν αξιοποιούνται στην πράξη όπως θα έπρεπε.
Αμφισβήτησε ακόμη ότι η αυστηροποίηση των μέτρων θα μειώσει ουσιαστικά τις αιτήσεις ασύλου στο Βέλγιο. Σύμφωνα με τη δική του ανάλυση, οι μεγάλες διακυμάνσεις στις αιτήσεις συνδέονται κυρίως με διεθνείς συγκρούσεις, αναφέροντας μεταξύ άλλων τους πολέμους στα Βαλκάνια, τη Συρία και πιο πρόσφατα τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν, στη Γάζα, στην Ουκρανία και στο Σουδάν.
Η κυβερνητική πρόταση αφορά τη στέγαση κατά τη διαδικασία ασύλου σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και όχι γενική κατάργηση του δικαιώματος υποβολής αίτησης διεθνούς προστασίας. Το επόμενο βήμα είναι η νομοθετική ολοκλήρωση των ρυθμίσεων που περιλαμβάνονται στο εγκεκριμένο κυβερνητικό σχέδιο.
Πηγές πληροφοριών: Υπουργείο Ασύλου και Μετανάστευσης του Βελγίου, Vluchtelingenwerk Vlaanderen.