Ολλανδία – Σοβαρές ανησυχίες για τη δημόσια υγεία εγείρουν τα νέα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία αποκαλύπτουν ότι το ένα τρίτο των αποθεμάτων πόσιμου νερού περιέχει επικίνδυνα υψηλά επίπεδα χημικών ουσιών PFAS.
Η εκτεταμένη παρουσία των λεγόμενων «παντοτινών χημικών», που συνδέονται άμεσα με τη χρήση εξειδικευμένων φυτοφαρμάκων, προκαλεί την έντονη αντίδραση των εταιρειών ύδρευσης, οι οποίες ζητούν πλέον την άμεση και καθολική απαγόρευσή τους προκειμένου να προστατευθεί ο πληθυσμός.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Στο 32% των περιοχών καταγράφονται επίπεδα χημικών υπερμιάμιση φορά πάνω από το όριο.
- Συγκεντρώσεις 14,3 νανογραμμαρίων ανά λίτρο εντοπίστηκαν σε Zaandam, Purmerend και IJmuiden.
- Περίπου δύο τόνοι επιβλαβών ουσιών καταλήγουν ετησίως στο σύστημα ύδρευσης από αγροτικές χρήσεις.
Το μέγεθος της ρύπανσης και οι γεωγραφικές ανισότητες
Η εκτενής ανάλυση που πραγματοποίησε η περιβαλλοντική οργάνωση Greenpeace σε κάθε ταχυδρομικό κώδικα της χώρας καταδεικνύει την πραγματική έκταση του προβλήματος. Τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι το νερό στο 32% των περιοχών περιέχει επίπεδα PFAS που ξεπερνούν κατά τουλάχιστον 1,5 φορά το συνιστώμενο ασφαλές όριο.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η απόλυτη διαφάνεια, η οργάνωση δημιούργησε ένα διαδικτυακό εργαλείο που επιτρέπει στους πολίτες να ελέγχουν την ποιότητα του νερού στη γειτονιά τους. Όπως εξήγησε στην εφημερίδα NRC η Eline Bosman, επικεφαλής της σχετικής εκστρατείας, η συγκεκριμένη πληροφορία πρέπει να είναι άμεσα και ξεκάθαρα προσβάσιμη σε όλους τους καταναλωτές.
Ωστόσο, η ποιότητα των υδάτων δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την επικράτεια, καθώς καταγράφονται έντονες περιφερειακές διαφοροποιήσεις. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εντοπίζονται στις επαρχίες Noord-Holland, Zuid-Holland και Zeeland, με πόλεις όπως το Zaandam, το Purmerend και το IJmuiden να αγγίζουν τα 14,3 νανογραμμάρια ανά λίτρο.
Στον αντίποδα, οι βόρειες επαρχίες Drenthe, Friesland και Groningen παρουσιάζουν σχεδόν μηδενική παρουσία των συγκεκριμένων ουσιών. Η Patricia van der Linden, εκπρόσωπος της ένωσης προμηθευτών νερού Vewin, διευκρίνισε ότι το δυτικό τμήμα της χώρας αντλεί νερό από ποτάμια και ταμιευτήρες, τα οποία είναι αισθητά πιο επιβαρυμένα συγκριτικά με τα υπόγεια ύδατα των αγροτικών περιοχών, απαιτώντας έτσι πιο εντατικά στάδια καθαρισμού.
Ο ρόλος των φυτοφαρμάκων στην υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα
Η ραγδαία αύξηση της ρύπανσης συνδέεται άμεσα με τις σύγχρονες γεωργικές πρακτικές. Σύμφωνα με την περιβαλλοντική επιθεώρηση ILT, η κύρια αιτία του προβλήματος εντοπίζεται στην αυξημένη χρήση τριφθοροξικού οξέος σε εξειδικευμένα φυτοφάρμακα.
Αυτά τα σκευάσματα χρησιμοποιούνται ευρέως σε σημαντικούς αγροτικούς τομείς, όπως η εκτεταμένη καλλιέργεια πατάτας, όπου η εφαρμογή τους έχει σχεδόν διπλασιαστεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο ετών.
Το αποτέλεσμα αυτής της εντατικής δραστηριότητας είναι η ανεξέλεγκτη διαρροή χημικών ενώσεων στο περιβάλλον. Η αρμόδια εποπτική αρχή υπολογίζει ότι περίπου δύο τόνοι της ουσίας καταλήγουν στο σύστημα υδροδότησης σε ετήσια βάση.
Τα PFAS επιλέγονται συστηματικά από τη βιομηχανία λόγω της εξαιρετικής σταθερότητας και αντοχής τους. Χρησιμοποιούνται ευρέως σε συσκευασίες, υγρά χημικά, αδιάβροχα ρούχα και αντικολλητικά τηγάνια. Ωστόσο, η ίδια ακριβώς ιδιότητα που τα καθιστά ελκυστικά εμπορικά, τα καθιστά ταυτόχρονα και σχεδόν αδύνατο να διασπαστούν στο φυσικό περιβάλλον.
Κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία και τα θεσμικά όρια ασφαλείας
Η παρατεταμένη έκθεση του πληθυσμού σε αυτές τις εξαιρετικά ανθεκτικές ενώσεις εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους. Οι συγκεκριμένες ουσίες έχουν συνδεθεί επιστημονικά με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, δυσλειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος, μειωμένη γονιμότητα και δυνητικές βλάβες στα έμβρυα.
Μάλιστα, μια πρόσφατη εκτενής έρευνα της υπηρεσίας δημόσιας υγείας RIVM έδειξε ότι σχεδόν όλοι οι κάτοικοι της χώρας έχουν πλέον ανθυγιεινά επίπεδα αυτών των χημικών στο αίμα τους.
Παρά το γεγονός ότι κανένα από τα δίκτυα ύδρευσης δεν υπερβαίνει το ανώτατο νομικό όριο που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα καταγεγραμμένα επίπεδα βρίσκονται πολύ πάνω από το αυστηρότερο συμβουλευτικό όριο των 4,4 νανογραμμαρίων του RIVM.
Ο οργανισμός προχώρησε στη δραστική μείωση αυτού του ορίου καθοδήγησης το 2023, όταν νέα επιστημονικά δεδομένα απέδειξαν ότι τα συγκεκριμένα χημικά επιφέρουν πολύ μεγαλύτερο και βαθύτερο πλήγμα στο ανοσοποιητικό σύστημα από ό,τι υπολογιζόταν στο παρελθόν.
Κλιμακούμενες πιέσεις για καθολική ευρωπαϊκή απαγόρευση
Η επιδείνωση των ποιοτικών δεικτών έχει πυροδοτήσει σημαντικές θεσμικές αντιδράσεις σε ανώτατο ευρωπαϊκό επίπεδο. Ήδη από τον Φεβρουάριο του 2023, χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και τα σκανδιναβικά κράτη συντονίζουν τις προσπάθειές τους, ασκώντας έντονες πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πλήρη και οριστική απαγόρευση της χρήσης ουσιών PFAS σε όλα τα είδη φυτοφαρμάκων.
Οι αρμόδιες υγειονομικές αρχές θεωρούν ότι η αποσπασματική αντιμετώπιση δεν επαρκεί πλέον για την επίλυση του κρίσιμου αυτού ζητήματος.
Όπως δήλωσε με σαφήνεια στην εφημερίδα NRC ο Coen Berends, επίσημος εκπρόσωπος του οργανισμού RIVM, παρόλο που η απαγόρευση μεμονωμένων τύπων των χημικών προσφέρει ορισμένα θετικά αποτελέσματα, η μόνη πραγματικά αποτελεσματική λύση για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας παραμένει η συνολική απαγόρευση ολόκληρης της ομάδας των επιβλαβών ουσιών.
