Ολλανδία – Η Ολλανδία «δεν θα εκφοβιστεί» από τις ρωσικές προειδοποιήσεις για εργαζομένους της εταιρείας οπλικών συστημάτων Destinus, δήλωσε ο πρωθυπουργός Rob Jetten, μετά και τις ζημιές που υπέστη η ολλανδική πρεσβεία στο Κίεβο κατά τη διάρκεια ρωσικής επίθεσης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η αντιπαράθεση συνδέεται με τον ρόλο της εταιρείας στον πόλεμο στην Ουκρανία και προκαλεί ερωτήματα στην ολλανδική πολιτική σκηνή.
Το κτίριο της πρεσβείας υπέστη ζημιές το απόγευμα της Πέμπτης, χωρίς να τραυματιστεί προσωπικό της διπλωματικής αποστολής. Ουκρανικές πηγές αεράμυνας εκτίμησαν ότι η πρόκληση των ζημιών ήταν πιθανότατα έμμεση, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Tom Berendsen κάλεσε τον Ρώσο πρεσβευτή για εξηγήσεις. Ακολούθησε μαζική νυχτερινή πυραυλική επίθεση της Ρωσίας, με τουλάχιστον πέντε νεκρούς στο Κίεβο και στο Λβιβ, σύμφωνα με την Kyiv Independent.
Η γέφυρα της Κριμαίας και η προειδοποίηση της Μόσχας
Η ένταση ενισχύθηκε μετά την επίθεση της Τρίτης στη γέφυρα της Κριμαίας. Η ολλανδική Destinus ανακοίνωσε ότι στην επιχείρηση χρησιμοποιήθηκαν πύραυλοι δικής της κατασκευής και εξέφρασε δημόσια υπερηφάνεια για τη συμμετοχή της. Ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin υποσχέθηκε αντίποινα, αποκλείοντας παράλληλα το ενδεχόμενο μερικής εκεχειρίας και προαναγγέλλοντας μια «πολύ πιο επώδυνη» απάντηση.
Σε ανακοίνωσή της το βράδυ της Πέμπτης, η ρωσική πρεσβεία στην Ολλανδία υποστήριξε ότι οι κινήσεις της Χάγης επιτείνουν την εμπλοκή της χώρας στη σύγκρουση. Επικαλέστηκε, μάλιστα, το διεθνές δίκαιο για να ισχυριστεί ότι πολίτες που συμμετέχουν άμεσα σε εχθροπραξίες μπορούν να θεωρηθούν νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι, ενώ ζήτησε διευκρινίσεις για το εάν η ολλανδική κυβέρνηση γνώριζε τις δραστηριότητες της εταιρείας.
Η πρεσβεία αναφέρθηκε σε τουλάχιστον 40 εργαζομένους της Destinus που φέρεται να πήγαν στην Ουκρανία. Το στοιχείο αυτό, ωστόσο, φαίνεται να προκύπτει από παρερμηνεία της έρευνας της NRC, η οποία ανέφερε ότι οι δημοσιογράφοι της είχαν συνομιλήσει με περισσότερους από 40 ανθρώπους, όχι ότι όλοι ήταν εργαζόμενοι που ταξίδεψαν στην εμπόλεμη χώρα.
Πού τελειώνει η τεχνική υποστήριξη και αρχίζει η συμμετοχή στις εχθροπραξίες
Η έρευνα της NRC περιέγραψε φερόμενη ενεργή συμμετοχή προσωπικού της Destinus σε επιχειρήσεις με drones εναντίον ρωσικών στόχων, με ορισμένες πρακτικές να εγείρουν ζητήματα ασφάλειας. Ο επικεφαλής της εταιρείας Mikhail Kokorich, πρώην Ρώσος υπήκοος και αντίπαλος του Putin, ανέφερε ότι εργαζόμενοι είχαν εκτοξεύσει και χειριστεί δοκιμαστικά drones εναντίον ρωσικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά υπό τις οδηγίες Ουκρανών στρατιωτών.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι δεν διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις και ότι παρέχει αποκλειστικά τεχνική υποστήριξη στο πλαίσιο των συμβάσεών της. Το ολλανδικό υπουργείο Άμυνας διακρίνει τη γενική εκπαίδευση στη χρήση οπλικού συστήματος από την άμεση χρήση του εναντίον μέρους μιας ένοπλης σύγκρουσης. Στη δεύτερη περίπτωση, σύμφωνα με την εξήγησή του, οι πολίτες που συμμετέχουν άμεσα δεν διατηρούν την ίδια προστασία βάσει του δικαίου του πολέμου και μπορούν να αντιμετωπίσουν ποινικές συνέπειες.
Στην πολιτική συζήτηση επανήλθε και μια δοκιμή του Ιουνίου 2023 κοντά στο Χάρκοβο, όταν drones της Destinus κατευθύνονταν προς στόχους κοντά στη ρωσική πόλη Βορονέζ. Την ίδια ημέρα, drone έπληξε κατοικία στο Βορονέζ και τραυμάτισε τρεις ανθρώπους. Η NRC δεν διαπίστωσε σύνδεση ανάμεσα στο συγκεκριμένο πλήγμα και σε drone της ολλανδικής εταιρείας.
Η απάντηση Jetten και οι πιέσεις στην κυβέρνηση
Από τη συνάντηση συμμάχων της Ουκρανίας στο Βερολίνο, ο Rob Jetten υποβάθμισε τη βαρύτητα της ρωσικής προειδοποίησης, εκτιμώντας ότι η Μόσχα επιχειρεί να αποσπάσει την προσοχή από τις δικές της δυσκολίες στον πόλεμο. Επισήμανε ότι η Ολλανδία δεν πρόκειται να υποκύψει στον εκφοβισμό και παρέπεμψε στη ρωσική εισβολή και στις κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου που αντιμετωπίζει η Ρωσία.
Η υπουργός Άμυνας Dilan Yeşilgöz απέφυγε να σχολιάσει ειδικά τις αποκαλύψεις, δηλώνοντας ότι η ολλανδική βοήθεια προς την Ουκρανία παρέχεται σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Ανέφερε, πάντως, ότι είναι προτιμότερο οι δοκιμές όπλων να πραγματοποιούνται σε ασκήσεις παρά σε πραγματικά πεδία μάχης.
Ερωτήσεις και αιτήματα για έλεγχο προέρχονται τόσο από την κυβερνητική πλειοψηφία όσο και από την αντιπολίτευση. Ο Mpanzu Bamenga του D66 χαρακτήρισε την έρευνα ανησυχητική, ο Wimar Bolhuis του PRO ζήτησε εξηγήσεις για τις άδειες εξαγωγής και τις δοκιμές drones, ενώ ο Laurens Dassen του Volt τάχθηκε υπέρ έρευνας. Γραπτές ερωτήσεις κατέθεσε και γερουσιαστής του PvdD, ενώ ειδικοί κάλεσαν την υπουργό Άμυνας να εξετάσει τη δράση της Destinus.
Ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου Sjoerd Sjoerdsma υποστήριξε ότι οι ολλανδικοί έλεγχοι εξαγωγών είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, αναγνώρισε όμως ότι η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη επαληθεύσει όλα τα στοιχεία του ρεπορτάζ. Η οικονομική σχέση της Χάγης με τη Destinus είναι σημαντική: το ολλανδικό κράτος συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους πελάτες της και τον Ιούνιο συμφώνησε να καταβάλει 250 εκατ. ευρώ για 700 πυραύλους cruise Ruta που προορίζονται για την Ουκρανία, παρότι αρχικά το πακέτο είχε παρουσιαστεί ως προμήθεια drones.
Πηγές πληροφοριών: Ολλανδικό υπουργείο Άμυνας, ρωσική πρεσβεία στην Ολλανδία, Destinus.