Γερμανία – Ένα νέο κεφάλαιο στον τομέα των σιδηροδρομικών μεταφορών υψηλών ταχυτήτων φαίνεται να ανοίγει, με τις εξελίξεις να επικεντρώνονται στο ενδεχόμενο άρσης του μακροχρόνιου μονοπωλίου.
Ο ιταλικός σιδηροδρομικός όμιλος Italo έχει δρομολογήσει ένα φιλόδοξο σχέδιο για την είσοδό του στη γερμανική αγορά, με σκοπό να ανταγωνιστεί ευθέως τα τρένα ICE της Deutsche Bahn. Ωστόσο, η υλοποίηση του εγχειρήματος, που υπόσχεται σημαντική ώθηση στην οικονομία και τη δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας, προσκρούει σε ένα περίπλοκο πλέγμα θεσμικών και γραφειοκρατικών εμποδίων, καθιστώντας το χρονοδιάγραμμα των αλλαγών αβέβαιο, παρά τη δεδομένη επενδυτική διάθεση και την εμπειρία που κομίζει η εταιρεία από την ιταλική αγορά.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η ιταλική Italo σχεδιάζει να επενδύσει 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ για την παραγγελία 30 νέων τρένων υψηλής ταχύτητας.
- Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία 7.500 θέσεων εργασίας, με τις 5.000 να αφορούν την κατασκευή τρένων στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία.
- Η θυγατρική της Deutsche Bahn, DB Infrago, η οποία διαχειρίζεται το δίκτυο, αποτελεί το βασικό ρυθμιστικό εμπόδιο για την έγκριση των νέων δρομολογίων.
- Η απουσία μακροπρόθεσμων συμβάσεων παραχώρησης (πλαισίων-συμφωνιών) δυσχεραίνει την ασφαλή είσοδο νέων ανταγωνιστών.
- Η έναρξη των δρομολογίων της Italo ενδέχεται να καθυστερήσει έως το 2031, παρά την επιθυμία της για εκκίνηση το 2028.
Το επενδυτικό πλάνο της Italo και η εμπειρία από την ιταλική αγορά
Η προοπτική άφιξης της Italo στη γερμανική αγορά δημιουργεί νέα δεδομένα, καθώς ο όμιλος, με την ισχυρή οικονομική στήριξη επενδυτών όπως η ναυτιλιακή MSC και η Allianz Capital Partners, σχεδιάζει μια στρατηγική επέκταση. Το επιχειρηματικό μοντέλο που έχει ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία στην Ιταλία, όπου η Italo συνδέει περισσότερες από 50 πόλεις, λειτούργησε ως καταλύτης για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών από τον πρώην μονοπωλιακό πάροχο, ενώ ταυτόχρονα οδήγησε σε μείωση των τιμών των εισιτηρίων κατά περίπου 40%. Η πρόταση για τη Γερμανία περιλαμβάνει τη λειτουργία 56 καθημερινών συνδέσεων σε κομβικές διαδρομές, όπως οι άξονες Μόναχο-Κολωνία-Ντόρτμουντ και Μόναχο-Βερολίνο-Αμβούργο.
Στο επίκεντρο αυτού του σχεδίου βρίσκεται η πρόθεση της Italo να επενδύσει συνολικά 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Εφόσον τελεσφορήσουν οι διαπραγματεύσεις, πρόκειται να υπογραφεί άμεσα συμφωνία με τη Siemens για την κατασκευή 30 σύγχρονων συρμών στο εργοστάσιο του Krefeld. Μια τέτοια εξέλιξη αναμένεται να λειτουργήσει ευεργετικά για την τοπική αγορά εργασίας, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, προσφέροντας 2.500 θέσεις στον τομέα της λειτουργίας και συντήρησης, και επιπλέον 5.000 θέσεις στην κατασκευή των τρένων.
Η γραφειοκρατική μέγγενη και ο ρόλος της DB Infrago
Παρά τις θετικές προοπτικές, η πορεία προς την υλοποίηση αποδεικνύεται εξαιρετικά δαιδαλώδης. Το βασικότερο εμπόδιο έγκειται στο θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης για τη χρήση του σιδηροδρομικού δικτύου. Η DB Infrago, που αν και τυπικά ανεξάρτητη αποτελεί εξ ολοκλήρου θυγατρική της Deutsche Bahn, κατέχει το μονοπώλιο στη χορήγηση των δικαιωμάτων διέλευσης, γνωστών ως “χρονοθυρίδων” (Fahrplantrassen). Με τη μητρική εταιρεία να ελέγχει ήδη το 95% της αγοράς υπεραστικών μεταφορών, η συγκεκριμένη δομή εγείρει σοβαρά ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων, τα οποία έχουν ήδη προκαλέσει την κριτική της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Δικτύων (Bundesnetzagentur).
Η υφιστάμενη πρακτική προβλέπει την ετήσια επαναδιαπραγμάτευση αυτών των χρονοθυρίδων, διαδικασία που λειτουργεί αποτρεπτικά για νέους παίκτες. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι της αγοράς, ένας νεοεισερχόμενος, ο οποίος καλείται να επενδύσει δισεκατομμύρια σε εξοπλισμό και προσωπικό, κινδυνεύει να βρεθεί εκτός δικτύου μετά από μόλις ένα έτος λειτουργίας. Αυτό το “συστημικό δυναμικό διακρίσεων”, σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές, προστατεύει de facto τους καθιερωμένους παρόχους που διαθέτουν ήδη τις απαραίτητες υποδομές εντός της χώρας.
Η διαμάχη για τις συμβάσεις-πλαίσιο και οι προθεσμίες
Η λύση στο αδιέξοδο που έχει προκύψει φαίνεται να βρίσκεται στην επαναφορά των μακροπρόθεσμων συμβάσεων-πλαίσιο, οι οποίες είχαν καταργηθεί πριν από μια δεκαετία. Αυτές οι συμφωνίες, που μπορούσαν να διαρκέσουν έως και 15 χρόνια, θα παρείχαν στην Italo την απαραίτητη επενδυτική ασφάλεια. Ωστόσο, η DB Infrago εμφανίζεται διστακτική ως προς την άμεση επαναφορά τους, επικαλούμενη αντιρρήσεις από τους υφιστάμενους παρόχους κατά τη διάρκεια πρόσφατης έρευνας αγοράς. Η στάση αυτή προκάλεσε την “έκπληξη” της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Δικτύων, η οποία πιέζει για την εφαρμογή τους από το χρονοδιάγραμμα του 2029.
Προσθέτοντας ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας, η DB Infrago εξετάζει το ενδεχόμενο να μεταθέσει την επανεισαγωγή αυτών των συμβάσεων για το 2031, ευθυγραμμιζόμενη με την επικείμενη εφαρμογή του νέου κανονισμού της ΕΕ για τη χωρητικότητα των δικτύων. Μια τέτοια καθυστέρηση μεταφράζεται πρακτικά σε παράταση του μονοπωλίου της Deutsche Bahn για σχεδόν πέντε ακόμη χρόνια.
Οι πολιτικές πιέσεις και το χρονοδιάγραμμα των αποφάσεων
Μπροστά στο ενδεχόμενο μιας μακροχρόνιας στασιμότητας, η Italo εντείνει τις πιέσεις, θέτοντας ως όρο για την υπογραφή της παραγγελίας των τρένων την άμεση αποσαφήνιση του τοπίου μέσα στον Μάιο. Η εταιρεία επιδιώκει να δρομολογήσει τους συρμούς της ήδη από τον Απρίλιο του 2028, καθιστώντας σαφές ότι η αναμονή μέχρι το 2031 δεν αποτελεί βιώσιμη επιλογή.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική ηγεσία τάσσεται ανοιχτά υπέρ της ενίσχυσης του ανταγωνισμού. Τόσο το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Μεταφορών, που αναγνωρίζει τη θετική επίδραση του ανταγωνισμού στα πρότυπα της Ιταλίας, όσο και τοπικοί αξιωματούχοι, ασκούν πιέσεις. Ο Υπουργός Μεταφορών της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας τόνισε τη σημασία της ασφάλειας σχεδιασμού για την προσέλκυση νέων παρόχων, καλώντας την κυβέρνηση και τους σιδηροδρόμους να καταθέσουν άμεσα προτάσεις συμβατές με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, αφήνοντας την τελική έκβαση να κριθεί τους επόμενους κρίσιμους μήνες.
