Γερμανία – Οι 30χρονοι χρησιμοποιούν τη λέξη «bitte» («παρακαλώ») περίπου στις μισές περιπτώσεις σε σύγκριση με τους 70χρονους, σύμφωνα με μελέτη για την ευγένεια στη γερμανική γλώσσα. Η διαφορά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι νεότεροι είναι λιγότερο ευγενικοί: ολοένα συχνότερα επιλέγουν πιο έμμεσες διατυπώσεις, όπως το «vielleicht» («ίσως»), όταν ζητούν κάτι από κάποιον.
Τα στοιχεία προέρχονται από ερευνητικό πρόγραμμα του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου (Freie Universität Berlin) και του Πανεπιστημίου Bielefeld. Οι 30χρονοι λένε «bitte» περίπου στο ένα τέταρτο των αιτημάτων τους, ενώ οι 70χρονοι χρησιμοποιούν την ίδια λέξη σχεδόν δύο φορές συχνότερα. Οι ερευνητές εξετάζουν αυτή τη μετατόπιση ως αλλαγή στους τρόπους έκφρασης του σεβασμού και όχι ως ένδειξη κατάργησής του.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Οι 30χρονοι λένε «bitte» περίπου σε μία στις τέσσερις περιπτώσεις που ζητούν κάτι.
- Λέξεις όπως «vielleicht» και «eventuell» χρησιμοποιούνται συχνότερα από τους νεότερους.
- Οι νεότερες ηλικίες προτιμούν περισσότερο το «du» αντί για το τυπικό «Sie».
Γιατί το «παρακαλώ» χάνει έδαφος
Η Janel Zoske, ερευνήτρια στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου που μελετά την ευγένεια στον γερμανόφωνο χώρο, εξηγεί ότι η αλλαγή στη γλώσσα συνοδεύεται από αλλαγή στους κοινωνικούς κανόνες. Το «bitte» διδάσκεται στα παιδιά ως αυτονόητη έκφραση καλών τρόπων και έχει χρησιμοποιηθεί επί δεκαετίες τόσο συχνά μαζί με προστακτικές ή αιτήματα, ώστε, κατά την ερμηνεία της, να έχει χάσει μέρος της ιδιαίτερης βαρύτητάς του ως δείκτη ευγένειας.
Έτσι, αντί για την ερώτηση «Kannst du das bitte wegräumen?» («Μπορείς να το τακτοποιήσεις, παρακαλώ;»), ένας νεότερος ομιλητής μπορεί να προτιμήσει το «Kannst du das vielleicht wegräumen?» («Μήπως μπορείς να το τακτοποιήσεις;»). Η δεύτερη διατύπωση αφήνει, σύμφωνα με τη Zoske, περισσότερο περιθώριο στον συνομιλητή να αρνηθεί.
Σε συνομιλίες με νέους έξω από το Πανεπιστήμιο της Λειψίας καταγράφηκε αντίστοιχη αντίληψη. Ένας νεαρός εξήγησε ότι με το «bitte» θα εννοούσε πως πραγματικά απαιτεί να γίνει αυτό που ζητά, ενώ με το «vielleicht» θα δεχόταν και μια αρνητική απάντηση. Η επιθυμία για ευγένεια, επομένως, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την επιλογή μιας συγκεκριμένης λέξης.
Από το «Sie» στο «du» – και οι διαφορές βορρά και νότου
Η μελέτη καταγράφει ακόμη ότι οι νεότεροι επιλέγουν πολύ συχνότερα το οικείο «du» αντί για το τυπικό «Sie». Η Zoske δεν το θεωρεί απόδειξη αγένειας. Συνδέει τη μεταβολή με διαφορετικές αντιλήψεις για τον σεβασμό, στις οποίες συμβάλλουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η επιρροή της αγγλικής γλώσσας.
Δεν μιλούν, πάντως, όλοι οι γερμανόφωνοι με τον ίδιο τρόπο. Η ερευνήτρια επισημαίνει διαφορές ανάμεσα στη βόρεια και κεντρική Γερμανία και στις νοτιότερες περιοχές, την Αυστρία και την Ελβετία. Για παράδειγμα, η χρήση της υποτακτικής ευγενείας, όπως στο «Könntest du mir das Salz geben?» («Θα μπορούσες να μου δώσεις το αλάτι;»), είναι αισθητά συχνότερη στον νότιο γερμανόφωνο χώρο από ό,τι η πιο άμεση μορφή «Kannst du mir das Salz geben?» («Μπορείς να μου δώσεις το αλάτι;»).
Πηγές πληροφοριών: Freie Universität Berlin, Πανεπιστήμιο Bielefeld.
