Ελβετία – Σοβαρά ελλείμματα στην προστασία των πολιτών από τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης παρουσιάζει η χώρα, καταλαμβάνοντας την προτελευταία θέση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της διεθνούς έκθεσης, τα μεγάλα νομοθετικά κενά και η έντονη παρουσία πολυεθνικών κολοσσών του κλάδου εμποδίζουν τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης. Η κατάσταση αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις υγείας, οι οποίες κάνουν λόγο για υπονόμευση της δημόσιας υγείας προς όφελος εμπορικών συμφερόντων.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η Ελβετία κατατάσσεται 36η ανάμεσα σε 37 ευρωπαϊκές χώρες στην κλίμακα TCS 2025.
- Η Ιρλανδία κατέκτησε την κορυφή της Ευρώπης συγκεντρώνοντας 80 βαθμούς με βάση τα μέτρα πρόληψης.
- Το ελβετικό κράτος παραμένει το μοναδικό στην έκθεση που δεν έχει κυρώσει τη σύμβαση-πλαίσιο του ΠΟΥ.
Η απογοητευτική κατάταξη και τα παραθυράκια του νόμου
Η νέα διεθνής έκθεση Tobacco Control Scale (TCS) για το 2025 φέρνει στο φως την απροθυμία των ελβετικών αρχών να ευθυγραμμιστούν με τα ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας. Η Ελβετία περιορίστηκε στην 36η θέση επί συνόλου 37 κρατών, συγκεντρώνοντας μόλις 33 βαθμούς με άριστα το 100. Η μόνη χώρα που σημείωσε χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη είναι η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η οποία κατέλαβε την τελευταία θέση της λίστας με 20 βαθμούς.
Οι συντάκτες της έκθεσης εντοπίζουν το πρόβλημα στις σημαντικές εξαιρέσεις που προβλέπει η εγχώρια νομοθεσία. Παρότι η διαφήμιση τσιγάρων απαγορεύεται στους δημόσιους χώρους όπου έχουν πρόσβαση ανήλικοι, όπως στα μέσα μεταφοράς και την τηλεόραση, υφίσταται ένα τεράστιο νομικό κενό. Οι εταιρείες πετυχαίνουν να προωθούν ελεύθερα τα προϊόντα τους σε ιδιωτικές ιδιοκτησίες, μεγάλες εκδηλώσεις και χώρους διασκέδασης. Παράλληλα, η χώρα αποτελεί το μοναδικό κράτος της έρευνας που δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση-Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον Έλεγχο του Καπνού (WHO FCTC), γεγονός που καθιστά απίθανη τη βελτίωση της θέσης της στο άμεσο μέλλον.
Η επιρροή των κολοσσών και τα νέα προϊόντα νικοτίνης
Η χαλαρή στάση της πολιτείας συνδέεται άμεσα με το γεγονός ότι η χώρα φιλοξενεί τις παγκόσμιες έδρες μερικών από τις μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες του κόσμου. Εταιρείες-κολοσσοί όπως η Philip Morris και η Japan Tobacco International (JTI) διατηρούν τα κεντρικά τους γραφεία σε ελβετικό έδαφος. Όπως μετέδωσε η ελβετική δημόσια ραδιοτηλεόραση SRF, η ισχυρή αυτή επιχειρηματική παρουσία δημιουργεί συχνά σοβαρές διασυνδέσεις και εμπλοκές με τον χώρο της πολιτικής και της επιστήμης, επηρεάζοντας τη λήψη αποφάσεων.
Οι επιπτώσεις αυτής της πολιτικής αποτυπώνονται άμεσα στην καθημερινότητα των νέων. Ο Markus Meury, εκπρόσωπος του οργανισμού Addiction Switzerland, δήλωσε στο SRF ότι τα προϊόντα νικοτίνης παραμένουν ιδιαίτερα φθηνά και εύκολα προσβάσιμα στη νεολαία. Από την πλευρά του, ο Wolfgang Kweital από την Ένωση για την Πρόληψη του Καπνίσματος στην Ελβετία χαρακτήρισε την τρέχουσα πολιτική ως «ντροπή», κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία εξάπλωση εναλλακτικών προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα (vapes) και τα σακουλάκια νικοτίνης για τα χείλη. Πάντως, πρόσφατα καταγράφεται μια προσπάθεια αυστηροποίησης των κανόνων σε τοπικό επίπεδο, με ορισμένα καντόνια να επιβάλλουν απαγορεύσεις στην πώληση ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Οι πρωταθλητές της Ευρώπης και τα κριτήρια ελέγχου
Η αξιολόγηση της κλίμακας TCS 2025 βασίζεται σε έξι συγκεκριμένους άξονες πολιτικής, στους οποίους περιλαμβάνονται οι απαγορεύσεις καπνίσματος σε δημόσιους και εργασιακούς χώρους, η ενημέρωση των καταναλωτών, οι περιορισμοί στη διαφήμιση, οι προειδοποιήσεις υγείας στις συσκευασίες, καθώς και τα προγράμματα απεξάρτησης. Στην κορυφή της ευρωπαϊκής κατάταξης βρέθηκε η Ιρλανδία με 80 βαθμούς, ακολουθούμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο με 78 και την Ολλανδία με 76 βαθμούς. Η ολλανδική κυβέρνηση, μαζί με εκείνες της Σλοβενίας, του Βελγίου και της Πορτογαλίας, σημείωσαν τη μεγαλύτερη πρόοδο και αύξηση της βαθμολογίας τους σε σχέση με το 2021.
Στον αντίποδα, χαμηλές επιδόσεις κάτω από τη βάση σημειώνουν αρκετές χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης. Μεταξύ των κρατών με τη χαμηλότερη βαθμολογία συγκαταλέγονται η Κύπρος στην 30ή θέση με 42 βαθμούς, η Τσεχία με 40, ενώ η Βουλγαρία περιορίζεται στους 37 βαθμούς. Στις θέσεις 34 και 35 ισοβαθμούν η Σερβία και η Ρουμανία με 36 βαθμούς, επιβεβαιώνοντας ότι η αποτελεσματική εφαρμογή της αντικαπνιστικής νομοθεσίας παραμένει μια σημαντική πρόκληση για μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου.
