Ευρωπαϊκή Ένωση – Αυστηρότερους ελέγχους ακόμη και για μικρά ποσά δανεισμού φέρνει από τις 20 Νοεμβρίου 2026 η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για την καταναλωτική πίστη. Οι πάροχοι υπηρεσιών «αγόρασε τώρα, πλήρωσε αργότερα» και άλλων μορφών χρηματοδότησης καλούνται να εξετάζουν προσεκτικότερα τη δυνατότητα αποπληρωμής, καθώς οι μικρές οφειλές μπορούν να συσσωρεύονται χωρίς να γίνονται εγκαίρως αντιληπτές.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Οι έλεγχοι της οικονομικής δυνατότητας των καταναλωτών επεκτείνονται και στα μικροδάνεια, σύμφωνα με τις οργανώσεις προστασίας τους.
- Οι πάροχοι οφείλουν να εξηγούν αναλυτικότερα το κόστος, τη διάρκεια και τους όρους πληρωμής.
- Σε οικονομικές δυσκολίες προβλέπονται κατάλληλες προσαρμογές αποπληρωμής, ενώ οι αρνητικές αυτοματοποιημένες αποφάσεις μπορούν να επανεξετάζονται από άνθρωπο.
Τι αλλάζει στις μικρές πιστώσεις και στις ηλεκτρονικές αγορές
Η νέα ρύθμιση διευρύνει την προστασία σε μορφές πίστωσης που συχνά χρησιμοποιούνται με λίγα μόνο κλικ, όπως το «Buy now, pay later», οι αγορές με δόσεις και οι χρηματοδοτήσεις με μηδενικό επιτόκιο. Οι επιχειρήσεις που χορηγούν τέτοια πίστωση πρέπει να αξιολογούν αν ο πελάτης είναι πιθανό να εξοφλήσει το ποσό και να παρουσιάζουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τις επιβαρύνσεις, τη διάρκεια και τους όρους της συμφωνίας.
Η Ramona Pop, μέλος της διοίκησης της γερμανικής Ομοσπονδίας Ενώσεων Καταναλωτών (Verbraucherzentrale Bundesverband), χαρακτηρίζει τους κανόνες σημαντική πρόοδο. Όπως επισημαίνει, ο έλεγχος δυνατότητας αποπληρωμής επεκτείνεται από το πρώτο ευρώ στις σχετικές μορφές πίστωσης, περιλαμβανομένων των αγορών με δόσεις και του τραπεζικού ορίου υπερανάληψης. Κατά την ίδια, οι πάροχοι οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη και υφιστάμενες οφειλές από προηγούμενες αγορές με αναβολή πληρωμής.
Εάν ένας δανειολήπτης αντιμετωπίσει προβλήματα στην αποπληρωμή, οι πιστωτές καλούνται να προτείνουν κατάλληλες λύσεις, όπως παράταση της διάρκειας, αναβολή πληρωμής ή αναπροσαρμογή των δόσεων. Στις προβλεπόμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνεται και η παραπομπή σε συμβουλευτική υπηρεσία για χρέη.
Πώς τα μικρά ποσά εξελίσσονται σε οικονομικό βάρος
Η έκταση του φαινομένου αποτυπώνεται στα στοιχεία που επικαλούνται οι γερμανικές οργανώσεις. Ο Roman Schlag, εκπρόσωπος της Arbeitsgemeinschaft Schuldnerberatung der Verbände (AG SBV), αναφέρει ότι περισσότερα από τα μισά δάνεια που χορηγούνται είναι πλέον μικροπιστώσεις έως 200 ευρώ, όπως εκείνες που προσφέρουν πάροχοι τύπου Klarna και PayPal. Πρόκειται για εκτίμηση που ο ίδιος μεταφέρει στο πλαίσιο της δράσης του για την προστασία υπερχρεωμένων πολιτών.
Έρευνα της γερμανικής Ομοσπονδιακής Αρχής Χρηματοπιστωτικής Εποπτείας (BaFin) δείχνει ότι ένας στους επτά χρήστες δηλώνει πως έχει ξεχάσει κάποια εκκρεμή πληρωμή ή δόση λόγω του πλήθους των διαδικτυακών αγορών. Ένας στους τέσσερις έχει καταβάλει στο παρελθόν χρέωση υπενθύμισης ή καθυστέρησης επειδή δεν τήρησε μια προθεσμία πληρωμής.
Σύμφωνα με τον Schlag, η πραγματική δυσκολία δεν βρίσκεται αναγκαστικά σε μία μεμονωμένη δόση, αλλά στον συνδυασμό πολλών μικρών υποχρεώσεων. Ένα νοικοκυριό μπορεί να εξοφλεί ταυτόχρονα μια συσκευή και ένα άλλο προϊόν, ώσπου μια απρόβλεπτη βλάβη του ψυγείου ή του αυτοκινήτου να ανατρέψει τον προϋπολογισμό του.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει Χριστουγέννων. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της EY, οι καταναλωτές στη Γερμανία σχεδιάζουν να ξοδέψουν κατά μέσο όρο 264 ευρώ ανά άτομο για χριστουγεννιάτικα δώρα. Η ευκολία μετάθεσης μιας πληρωμής για αργότερα μπορεί να καταστήσει λιγότερο εμφανές το συνολικό ποσό που έχει ήδη δεσμευτεί.
Αντιδράσεις από το λιανεμπόριο και έλεγχος αλγορίθμων
Ο γερμανικός εμπορικός σύνδεσμος Handelsverband Deutschland (HDE) προειδοποιεί για πρόσθετη γραφειοκρατία. Ο Georg Grünhoff, αρμόδιος για θέματα δικαίου καταναλωτή, υποστηρίζει ότι η επέκταση των κανόνων μπορεί, σε περιπτώσεις μεγάλων προθεσμιών εξόφλησης, να συμπεριλάβει ακόμη και την αγορά με τιμολόγιο. Κατά τον ίδιο, το αυξημένο βάρος συμμόρφωσης ενδέχεται να οδηγήσει ορισμένα καταστήματα να αποσύρουν δημοφιλείς επιλογές πληρωμής.
Οι έλεγχοι πιστοληπτικής ικανότητας, κυρίως στο ηλεκτρονικό εμπόριο, διενεργούνται ήδη σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένα. Η νέα οδηγία προβλέπει ότι, όταν ένα τέτοιο σύστημα απορρίπτει αίτημα πίστωσης, ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει εξήγηση και ανθρώπινη επανεξέταση της απόφασης. Ο Grünhoff εκφράζει την ανησυχία ότι αυτές οι απαιτήσεις δυσχεραίνουν τη χρήση πρακτικών αυτοματοποιημένων διαδικασιών.
Από την πλευρά της, η Pop επιμένει ότι η αξιολόγηση δεν πρέπει να γίνεται επιφανειακά επειδή το ποσό είναι μικρό. Οι οργανώσεις καταναλωτών δηλώνουν ότι θα παρακολουθήσουν την εφαρμογή της υποχρέωσης συνεκτίμησης των ήδη υφιστάμενων χρεών.
Πίεση στις υπηρεσίες συμβουλευτικής για οφειλές
Οι νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να αυξήσουν τη ζήτηση για συμβουλευτική υποστήριξη στη Γερμανία, όπου σε πολλές περιοχές οι ενδιαφερόμενοι περιμένουν ήδη εβδομάδες για ραντεβού. Μέχρι τώρα, το υφιστάμενο νόμιμο δικαίωμα πρόσβασης σε συμβουλευτική κάλυπτε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως όσους λαμβάνουν κοινωνικές παροχές ή αδυνατούν να πληρώσουν τις οφειλές τους.
Ο Schlag θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική την έγκαιρη υποστήριξη, πριν οι δυσκολίες οδηγήσουν σε αφερεγγυότητα. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι όσοι βρίσκονται στο αρχικό στάδιο οικονομικής πίεσης χρειάζονται κυρίως συμβουλευτική διαχείρισης προϋπολογισμού, η οποία έχει πρακτική αξία μόνο εφόσον προσφέρεται εγκαίρως.
Η Pop και ο Schlag καλούν τα γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια να ενισχύσουν τις σχετικές υπηρεσίες. Η Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία έχει προαναγγείλει περισσότερα κονδύλια για τη συμβουλευτική σε υποθέσεις καταναλωτικής αφερεγγυότητας το 2027. Χωρίς ανάλογη χρηματοδότηση σε άλλες περιοχές, προειδοποιεί ο Schlag, οι χρόνοι αναμονής κινδυνεύουν να αυξηθούν, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα της έγκαιρης παρέμβασης.
Πηγές πληροφοριών: Ευρωπαϊκή νομοθεσία για την καταναλωτική πίστη, BaFin, EY, Verbraucherzentrale Bundesverband, AG SBV, Handelsverband Deutschland.