Ελβετία – Να αποκτήσουν δικαίωμα συμμετοχής στις ομοσπονδιακές εκλογές και στα δημοψηφίσματα άνθρωποι με νοητική αναπηρία που σήμερα αποκλείονται επιδιώκει η ελβετική κυβέρνηση.
Στις 14 Οκτωβρίου 2026 έθεσε σε δημόσια διαβούλευση πρόταση συνταγματικής αλλαγής, η οποία αφορά περίπου 16.000 ανθρώπους. Η μεταρρύθμιση δεν έχει ακόμη εγκριθεί και θα χρειαστεί τελικά την ψήφο πολιτών και καντονιών.
Ο στόχος είναι η πολιτική συμμετοχή να μην εξαρτάται από την ύπαρξη αναπηρίας ή από την ανάγκη νομικής υποστήριξης. Με το ισχύον ομοσπονδιακό πλαίσιο στερούνται αυτομάτως πολιτικών δικαιωμάτων συγκεκριμένες κατηγορίες ενηλίκων που έχουν τεθεί σε καθεστώς πλήρους δικαστικής συμπαράστασης λόγω μόνιμης αδυναμίας λήψης αποφάσεων ή εκπροσωπούνται βάσει προληπτικής εντολής.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Περίπου 16.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι επηρεάζονται από τον σημερινό αποκλεισμό.
- Το σχέδιο αφορά τις εκλογές για το Εθνικό Συμβούλιο, τα ομοσπονδιακά δημοψηφίσματα και τις υπογραφές για πρωτοβουλίες και δημοψηφισματικά αιτήματα.
- Η διαβούλευση ολοκληρώνεται στις 28 Ιανουαρίου 2027· η αλλαγή του Συντάγματος χρειάζεται στη συνέχεια έγκριση από λαό και καντόνια.
Ποια πολιτικά δικαιώματα προβλέπεται να αναγνωριστούν
Η πρόταση στοχεύει στην κατάργηση της εξαίρεσης από τα πολιτικά δικαιώματα σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Εφόσον εγκριθεί, κάθε ενήλικος Ελβετός πολίτης θα μπορεί να συμμετέχει στις ομοσπονδιακές ψηφοφορίες και στις εκλογές του Εθνικού Συμβουλίου, ανεξάρτητα από το εάν χρειάζεται υποστήριξη στην καθημερινή του ζωή.
Η μεταβολή θα καλύπτει επίσης τη δυνατότητα υπογραφής λαϊκών πρωτοβουλιών και αιτημάτων δημοψηφίσματος, δύο βασικών εργαλείων άμεσης δημοκρατίας στην Ελβετία. Οι εκλογές για το Συμβούλιο των Καντονιών, αντίθετα, ρυθμίζονται από τα καντόνια και δεν ταυτίζονται αυτομάτως με τους ομοσπονδιακούς κανόνες που εξετάζονται τώρα.
Η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ανάγκη βοήθειας ή εκπροσώπησης δεν πρέπει από μόνη της να στερεί από ένα πρόσωπο τη δυνατότητα πολιτικής έκφρασης. Η εκτίμηση για περίπου 16.000 επηρεαζόμενους προέρχεται από τις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές και δεν αποτελεί αριθμό του συνόλου των ανθρώπων με νοητική αναπηρία στη χώρα.
Καντόνια που έχουν ήδη προχωρήσει
Η προτεινόμενη ομοσπονδιακή μεταρρύθμιση έρχεται ενώ ορισμένα καντόνια έχουν καταργήσει αντίστοιχους περιορισμούς σε τοπικό και καντονιακό επίπεδο. Το καντόνι της Γενεύης έκανε πρώτο αυτό το βήμα το 2020, ενώ το Appenzell Innerrhoden έχει επίσης καταργήσει τον αποκλεισμό προσώπων που χαρακτηρίζονταν μόνιμα ανίκανα να λαμβάνουν αποφάσεις.
Στο καντόνι Zug, οι ψηφοφόροι ενέκριναν στα τέλη του 2025 την επέκταση του δικαιώματος ψήφου και εκλογής για τους ενδιαφερόμενους σε δημοτικό και καντονιακό επίπεδο. Ανάλογες προτάσεις, ωστόσο, δεν έχουν την ίδια πορεία παντού: σε Vaud, Fribourg, St. Gallen και Thurgau απορρίφθηκαν, ενώ σε άλλα καντόνια εκκρεμούν πολιτικές διαδικασίες ή αναμένεται πρώτα η ομοσπονδιακή εξέλιξη.
Αυτές οι διαφορές είναι ουσιώδεις για τους κατοίκους: το δικαίωμα συμμετοχής σε μια καντονιακή ψηφοφορία δεν συνεπάγεται αυτομάτως δικαίωμα συμμετοχής σε ομοσπονδιακό δημοψήφισμα. Η νέα πρόταση επιδιώκει ακριβώς να αλλάξει τον αποκλεισμό σε εθνικό επίπεδο.
Δημόσια διαβούλευση και συνταγματική αναθεώρηση
Η κυβέρνηση προτείνει τροποποίηση του άρθρου 136 του Ομοσπονδιακού Συντάγματος, μαζί με προσαρμογές στον νόμο περί πολιτικών δικαιωμάτων και στη νομοθεσία για τους Ελβετούς του εξωτερικού. Το ζήτημα συνδέεται και με τις ευρύτερες εργασίες εκσυγχρονισμού του δικαίου προστασίας ενηλίκων, στις οποίες εξετάζεται η κατάργηση του καθεστώτος πλήρους δικαστικής συμπαράστασης.
Η επίσημη παρουσίαση της διαβούλευσης δημοσιεύθηκε στις 14 Οκτωβρίου και η διαδικασία παραμένει ανοικτή έως τις 28 Ιανουαρίου 2027. Αφού ολοκληρωθούν η επεξεργασία της πρότασης και οι απαιτούμενες κοινοβουλευτικές διαδικασίες, η συνταγματική αλλαγή θα πρέπει να εγκριθεί σε ομοσπονδιακή ψηφοφορία τόσο από τον λαό όσο και από τα καντόνια.
