Βρυξέλλες – Τρεις φορές συχνότερα εμφανίζεται ο διαβήτης στους φτωχότερους κατοίκους των Βρυξελλών σε σύγκριση με τους πιο εύπορους, την ώρα που όσοι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από πρόληψη συχνά δυσκολεύονται να προσεγγίσουν τις υπηρεσίες υγείας.
Για να περιορίσουν αυτό το χάσμα, ομάδες υγειονομικών και κοινωνικών λειτουργών μεταφέρουν την ενημέρωση και τους δωρεάν ελέγχους στις ίδιες τις γειτονιές.
Σύμφωνα με στοιχεία του βελγικού ινστιτούτου δημόσιας υγείας Sciensano για το 2023, περίπου το 8% των ενηλίκων στις Βρυξέλλες έχει διαβήτη, κυρίως τύπου 2. Η συχνότητα της νόσου στο φτωχότερο 20% του πληθυσμού είναι περίπου τριπλάσια από εκείνη στο πλουσιότερο 20%. Ο διαβήτης τύπου 2 έχει κληρονομική συνιστώσα, ενώ συνδέεται επίσης με τη διατροφή και το υπερβολικό βάρος.
Τα σημαντικότερα σε μία ματιά
- Η ανισότητα αφορά το φτωχότερο και το πλουσιότερο 20% των κατοίκων των Βρυξελλών.
- Δωρεάν μετρήσεις σακχάρου και δράσεις πρόληψης πραγματοποιούνται σε περιοχές από το Vorst έως το Etterbeek.
- Προγράμματα ενημέρωσης στις γειτονιές αντιμετωπίζουν οικονομική αβεβαιότητα.
- Μελέτη του 2025 συνδέει την υποστήριξη από κοινοτικούς εργαζομένους υγείας με βελτίωση δείκτη σακχάρου.
Το κόστος ζωής περιορίζει τις επιλογές διατροφής
Η προτροπή για υγιεινή διατροφή αποκτά διαφορετικό βάρος για όποιον προσπαθεί να καλύψει τις καθημερινές ανάγκες με περιορισμένο εισόδημα. Ένα άτομο που ζει μόνο του και λαμβάνει το αναφερόμενο ανώτατο κοινωνικό εισόδημα των 1.367 ευρώ τον μήνα, εάν πληρώνει 700 ευρώ για ενοίκιο και έξοδα κατοικίας, απομένει με μόλις 667 ευρώ για τρόφιμα και κάθε άλλη δαπάνη.
Η πλατφόρμα κοινωνικής πρόνοιας Brusano επισημαίνει ότι στο 20% των νοικοκυριών των Βρυξελλών το κόστος στέγασης απορροφά πάνω από το μισό εισόδημα. Σε τέτοιες συνθήκες, το διαθέσιμο ποσό για φαγητό μπορεί συχνά να περιορίζεται σε περίπου 10 ευρώ την ημέρα.
Υγειονομικοί επισκέπτονται καταστήματα και αίθουσες αναμονής
Στη συνοικία Marollen, η οργάνωση Réseau Santé Diabète εργάζεται εδώ και είκοσι χρόνια πάνω στο ερώτημα πώς μπορούν οι άνθρωποι με λίγα χρήματα να τρέφονται καλύτερα και να παραμένουν σωματικά δραστήριοι. Η συντονίστριά της, Nayé Bathily, εξηγεί ότι η οικονομική φτώχεια συχνά συνοδεύεται από δυσκολία πρόσβασης σε πληροφορίες για την υγεία και τις διαθέσιμες υπηρεσίες.
Γι’ αυτό οι εργαζόμενοι της οργάνωσης βγαίνουν κάθε Πέμπτη πρωί σε διαφορετικά σημεία της περιοχής, από αίθουσες αναμονής τοπικών μονάδων υγείας έως καταστήματα τροφίμων. Εκεί συζητούν με τους κατοίκους για το περιεχόμενο των προϊόντων και βοηθούν στη σύνθεση ενός πιο υγιεινού καλαθιού αγορών, χωρίς να απαιτούν απότομη αλλαγή όλων των συνηθειών.
Η Bathily αναφέρει ως απλά παραδείγματα την επιλογή σαλάτας αντί για πατατάκια ή νερού αντί για αναψυκτικό. Οι εργαζόμενοι προτείνουν επίσης όσπρια ως εναλλακτική του κρέατος και ενθαρρύνουν τον περιορισμό των ιδιαίτερα επεξεργασμένων τροφίμων. Στόχος τους, όπως τονίζει, είναι οι μικρές, σταδιακές αλλαγές που δεν στερούν την απόλαυση του φαγητού.
Δωρεάν μετρήσεις αποκαλύπτουν και αδιάγνωστες περιπτώσεις
Ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Διαβήτη στις 14 Νοεμβρίου, οι κάτοικοι μπορούν να συμμετέχουν σε δωρεάν ελέγχους σακχάρου και ενημερωτικές δράσεις σε διάφορες περιοχές των Βρυξελλών, από το Vorst έως το Etterbeek. Οι παρεμβάσεις αυτές βασίζονται στην ιδέα ότι η πρόληψη πρέπει να φτάνει και σε όσους δεν αναζητούν μόνοι τους ιατρική βοήθεια.
Μία από τις ομάδες που εφαρμόζουν αυτή την προσέγγιση είναι το Buurtactierelais (BAR). Έχει συμμετάσχει σε ενημερωτική εκστρατεία και ελέγχους μαζί με τοπική μονάδα υγείας στο ημερήσιο κέντρο L’Entraide, στο Sint-Gillis, σε δράση πρόληψης του κέντρου Ribaucare και σε εργαστήριο υγιεινής διατροφής στο Molenbeek.
Ο Vanwynsberghe, από την ομάδα, επισημαίνει ότι η μακροπρόθεσμη επίδραση τέτοιων παρεμβάσεων είναι δύσκολο να μετρηθεί. Ωστόσο, όπως αναφέρει, σε κάθε δράση ελέγχου εντοπίζονται άνθρωποι με διαβήτη τύπου 2 που δεν γνώριζαν ότι νοσούσαν. Ακόμη και ο εντοπισμός τριών τέτοιων περιπτώσεων σε μία εξόρμηση θα αποτελούσε, κατά την εκτίμησή του, σημαντικό αποτέλεσμα, παρότι η μέθοδος απαιτεί πολύ χρόνο.
Η χρηματοδότηση λήγει, ενώ λείπει ενιαίο σχέδιο για τις Βρυξέλλες
Το BAR θα ήθελε να διευρύνει τη δράση του, όμως η χρηματοδότησή του βρίσκεται υπό πίεση. Αντίστοιχη αβεβαιότητα αντιμετωπίζει το πρόγραμμα Halt2Diabetes της Diabetes Liga, το οποίο δραστηριοποιείται στο Molenbeek, το Anderlecht, το ιστορικό κέντρο των Βρυξελλών και το Schaarbeek.
Η χρηματοδότηση του Halt2Diabetes από πόρους της Φλαμανδικής Κοινότητας προβλέπεται να λήξει στο τέλος του 2026 λόγω περικοπών. Η Φλαμανδική Κοινοτική Επιτροπή των Βρυξελλών (VGC) εξετάζει πώς θα μπορούσαν να διατηρηθούν η εμπειρία και οι συνεργασίες που δημιουργήθηκαν.
Η Karin Van Zele, υπεύθυνη προαγωγής υγείας στη VGC και συντονίστρια του προγράμματος, επισημαίνει ότι οι Βρυξέλλες δεν διαθέτουν ακόμη ενιαία προσέγγιση και ξεκάθαρο στόχο για το συγκεκριμένο πεδίο. Κατά την ίδια, οι επαγγελματίες που βρίσκονται κοντά στις κοινότητες μπορούν να χτίσουν σχέσεις εμπιστοσύνης, να διευκολύνουν την πρόσβαση στους ελέγχους και να καθοδηγήσουν τους κατοίκους προς τις κατάλληλες υπηρεσίες. Η διανομή ενημερωτικών φυλλαδίων, από μόνη της, δεν αρκεί.
Τι δείχνει η έρευνα για τους κοινοτικούς εργαζομένους υγείας
Το μοντέλο των Community Health Workers άρχισε να αναπτύσσεται περισσότερο στο Σικάγο τη δεκαετία του 1960, με στόχο να γεφυρώσει την απόσταση ανάμεσα στις υπηρεσίες υγείας και σε κοινωνικές ομάδες που δυσκολεύονταν να προσεγγίσουν το σύστημα, συχνά με μεταναστευτικό υπόβαθρο. Στις Βρυξέλλες, αντίστοιχες πρακτικές εξαπλώθηκαν κατά την πανδημία του κορωνοϊού, όταν αναδείχθηκαν προβλήματα ενημέρωσης σε ορισμένες γειτονιές.
Σε δύο κοινωνικά ευάλωτες συνοικίες του Σικάγου, κοινοτικοί εργαζόμενοι υγείας επισκέφθηκαν κατ’ οίκον ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2, τους ενημέρωσαν και τους βοήθησαν να παρακολουθούν τη θεραπεία τους. Για το Βέλγιο και τις Βρυξέλλες εξακολουθούν να υπάρχουν περιορισμένα στοιχεία σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης.
Η κοινωνιολόγος του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών (VUB) Hadewijch Vandenheede παραπέμπει σε ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε το 2025 στο BMJ Open. Σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάζει, σε ασθενείς με τουλάχιστον έναν χρόνο υποστήριξης από κοινοτικό εργαζόμενο υγείας, ο μέσος δείκτης σακχάρου μειώθηκε κατά 0,5 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο σε σύγκριση με ασθενείς χωρίς τέτοια παρακολούθηση. Η ερευνήτρια χαρακτηρίζει τη βελτίωση σημαντική και τη συνδέει με καλύτερες συνήθειες υγείας και συνέπεια στη θεραπεία.
Η Vandenheede τονίζει, πάντως, ότι η παρουσία τέτοιων ομάδων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μείωση των ανισοτήτων μέσα στο ίδιο το σύστημα υγείας. Το κόστος μιας ιατρικής επίσκεψης και οι δυσκολίες μετακίνησης μπορούν να αποτρέψουν ανθρώπους από το να ζητήσουν βοήθεια, ενώ η φτώχεια και οι κακές συνθήκες στέγασης εξακολουθούν να επηρεάζουν την υγεία τους. Κατά την εκτίμησή της, απαιτείται αντιμετώπιση και αυτών των δομικών εμποδίων, με τους κοινοτικούς εργαζομένους να καλύπτουν στο μεταξύ ένα κρίσιμο κενό πρόσβασης.
Πηγές πληροφοριών: Sciensano, Brusano, Réseau Santé Diabète, Buurtactierelais (BAR), Diabetes Liga, VGC, BMJ Open.
