Διεθνή – Οπλικά συστήματα που εντοπίζουν και προσβάλλουν στόχους χωρίς νέα ανθρώπινη απόφαση είναι τεχνικά εφικτά εδώ και χρόνια, προειδοποιεί ο Frank Sauer από το Πανεπιστήμιο της Bundeswehr στο Μόναχο. Ο ερευνητής θεωρεί ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι πλέον αν μπορούν να κατασκευαστούν τέτοια όπλα, αλλά αν ο άνθρωπος θα συνεχίσει να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στις αποφάσεις τους.
Οι επισημάνσεις του διατυπώθηκαν ενώ 128 κράτη συζητούν στη Γενεύη το ενδεχόμενο περιορισμών στην ανάπτυξη και χρήση αυτόνομων οπλικών συστημάτων. Ο Sauer εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς τις πιθανότητες μιας κοινής δεσμευτικής συμφωνίας, καθώς οι συνομιλίες συνεχίζονται εδώ και χρόνια χωρίς να έχουν φτάσει στο στάδιο ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Οπλικά συστήματα χωρίς ανθρώπινη εντολή για κάθε στόχο
Η τεχνητή νοημοσύνη, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τα στρατιωτικά ρομποτικά συστήματα αποκτούν ολοένα σημαντικότερο ρόλο στις σύγχρονες συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία. Η συζήτηση για τα πλήρως αυτόνομα όπλα πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: αφορά συστήματα που μπορούν να αναζητήσουν και να επιτεθούν σε στόχους χωρίς κάποιος άνθρωπος να τα τηλεχειρίζεται ή να εγκρίνει ξεχωριστά κάθε επίθεση.
Μιλώντας στο MDR AKTUELL, ο Frank Sauer, ο οποίος ασχολείται με τις στρατιωτικές εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, επισήμανε ότι αυτή η τεχνολογική δυνατότητα δεν αποτελεί πλέον επιστημονική φαντασία. Η διαπίστωσή του αφορά όσα μπορούν τεχνικά να κάνουν τα συστήματα και δεν σημαίνει ότι κάθε στρατός έχει υιοθετήσει τέτοια πλήρως αυτόνομη λειτουργία.
Γιατί οι συνομιλίες 128 κρατών στη Γενεύη δύσκολα θα φέρουν συμφωνία
Το θέμα συζητείται στην πενταετή διάσκεψη των συμβαλλόμενων κρατών της Σύμβασης του ΟΗΕ για ορισμένα συμβατικά όπλα (CCW). Στην έναρξη των εργασιών, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ António Guterres κάλεσε, με βιντεοσκοπημένο μήνυμα, τις συμμετέχουσες χώρες να λάβουν μέτρα για να αποτραπεί η χρήση και η διάδοση αυτών των όπλων.
Στο τραπέζι βρίσκεται η προοπτική ξεχωριστής διεθνούς συνθήκης που θα θέτει περιορισμούς στην ανάπτυξη και την επιχειρησιακή χρήση αυτόνομων οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, η Ρωσία και η Ινδία συγκαταλέγονται στις χώρες που έχουν εκφράσει επιφυλάξεις, μεταξύ άλλων λόγω ανησυχιών ότι τέτοιοι περιορισμοί μπορεί να επηρεάσουν την έρευνα.
Κατά τον Sauer, οι διεθνείς συζητήσεις έχουν ξεκινήσει από το 2014, όταν υπήρχε ακόμη η ελπίδα ότι το ζήτημα θα μπορούσε να ρυθμιστεί προληπτικά. Πλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, η τεχνολογική ανάπτυξη και η εφαρμογή των σχετικών δυνατοτήτων έχουν προχωρήσει τόσο ώστε δεν αναμένει κάποια ουσιαστική απόφαση από τη συγκεκριμένη διάσκεψη.
Ο ερευνητής θεωρεί πιθανότερο ορισμένα κράτη να επιδιώξουν συμφωνία σε μικρότερα σχήματα συνεργασίας. Δεν αναμένει, αντίθετα, ένα καθολικά δεσμευτικό πλαίσιο αντίστοιχο των διεθνών συμβάσεων για τα βιολογικά ή τα χημικά όπλα.
Ο ανθρώπινος έλεγχος και η ταχύτητα των αποφάσεων
Ο Sauer υπογραμμίζει ότι ήδη υπάρχουν εφαρμόσιμες προσεγγίσεις για υπεύθυνη χρήση στρατιωτικών συστημάτων με αυτονομία. Όπως αναφέρει, αρκετά κράτη έχουν θεσπίσει δικούς τους κανόνες και ενσωματώνουν ανθρώπους στις κρίσιμες διαδικασίες, ενώ ανάλογες προβλέψεις εφαρμόζονται και στην Bundeswehr.
Η ουσία, κατά τον ερευνητή, είναι η ανθρώπινη συμμετοχή να είναι πραγματική και όχι τυπική. Οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να αναλαμβάνουν την ευθύνη των αποφάσεων και να μην εμφανίζονται απλώς ως επιβλέποντες σε μια διαδικασία που εξελίσσεται ανεξέλεγκτα.
Εδώ εντοπίζει και τον μεγαλύτερο κίνδυνο: η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει δραστικά τον εντοπισμό και την επιλογή στόχων. Αναφερόμενος στον αμερικανικό στρατό και στον πόλεμο με το Ιράν, ο Sauer υποστήριξε ότι ο ρυθμός επεξεργασίας μπορεί πλέον να περιλαμβάνει εκατοντάδες ή χιλιάδες στόχους ημερησίως, προειδοποιώντας ότι σε τέτοιες συνθήκες γίνονται λάθη.
Το ερώτημα που θέτει είναι κατά πόσο, ακόμη και μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, θα μπορεί ένας άνθρωπος να συμμετέχει ουσιαστικά σε τόσο γρήγορες διαδικασίες και να διατηρεί την ευθύνη για τις αποφάσεις χρήσης βίας.
Πηγές πληροφοριών: Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Πανεπιστήμιο της Bundeswehr στο Μόναχο.