Αμβέρσα – Η δημοτική αρχή της Αμβέρσας προτίθεται να διατηρήσει σε ισχύ τους τοπικούς κανονισμούς που περιορίζουν την επαιτεία, παρά την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης που κρίνει τα εν λόγω μέτρα ως παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η στάση αυτή της τοπικής διοίκησης διατηρεί στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη διαχείριση της ακραίας φτώχειας και την παρουσία ευάλωτων ομάδων στους δημόσιους χώρους της πόλης.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων έκρινε παράνομες τις απαγορεύσεις της επαιτείας στις 17 Αυγούστου.
- Το 83% των 305 τοπικών κανονισμών στο Βέλγιο παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, σύμφωνα με μελέτη του 2023.
- Το κόστος διανυκτέρευσης στα καταφύγια αστέγων της Αμβέρσας ανέρχεται στα 4,50 ευρώ.
Η στάση του δήμου και οι ισχύοντες περιορισμοί
Η δήμαρχος της πόλης, Els van Doesburg, ξεκαθάρισε ότι η Αμβέρσα δεν σχεδιάζει να ανακαλέσει τις τοπικές διατάξεις που απαγορεύουν ή περιορίζουν τη ζητιανιά. Οι υφιστάμενοι κανονισμοί εφαρμόζονται στοχευμένα σε τουριστικές ζώνες, όπως οι εμπορικοί δρόμοι, οι περιμετρικοί χώροι των ποδοσφαιρικών γηπέδων, καθώς και σε ακτίνα 100 μέτρων γύρω από τους σιδηροδρομικούς σταθμούς.
Παράλληλα, οι αστυνομικοί κανονισμοί της πόλης ενσωματώνουν νομικά την έννοια της «επιθετικής επαιτείας». Στη συγκεκριμένη κατηγορία εντάσσονται συμπεριφορές όπως η άμεση και επίμονη προσέγγιση περαστικών, η μετακίνηση ανάμεσα σε τραπέζια χώρων εστίασης ή η ζητιανιά με την παρουσία ανηλίκων παιδιών, ενέργειες που επιφέρουν την άμεση παρέμβαση των διωκτικών αρχών.
Η απόφαση του Συμβουλίου της Ευρώπης
Οι περιοριστικές πολιτικές, ωστόσο, προσκρούουν στο ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων. Σε απόφασή της στις 17 Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης έκρινε ξεκάθαρα ότι οι δημοτικοί κανονισμοί που απαγορεύουν ή εμποδίζουν την επαιτεία είναι παράνομοι.
Το σκεπτικό της απόφασης εδράζεται στο γεγονός ότι παραβιάζεται το δικαίωμα προστασίας από τη φτώχεια, το οποίο κατοχυρώνεται ρητά από το Άρθρο 30 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Βέλγιο έχει επικυρώσει τον εν λόγω χάρτη ήδη από το 1990.
Η εξέλιξη αυτή προέκυψε έπειτα από προσφυγή που κατατέθηκε από τη Διεθνή Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (FIDH) και το Διεθνές Κίνημα ATD Fourth World.
Σημαντικό ρόλο στην αξιολόγηση της επιτροπής έπαιξε μια εκτενής μελέτη του 2023, η οποία εκπονήθηκε από το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι από τους συνολικά 305 εντοπισμένους κανονισμούς περί επαιτείας που ισχύουν στη χώρα, η συντριπτική πλειονότητα, αγγίζοντας το 83%, αντιβαίνει ευθέως στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το κοινωνικό υπόβαθρο και η «εχθρική αρχιτεκτονική»
Η επαιτεία στο Βέλγιο αντιμετωπιζόταν ως ποινικό αδίκημα επί δεκαετίες, μέχρι την επίσημη αποποινικοποίησή της το 1993. Όπως επισημαίνουν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, παρά τη νομική αλλαγή, αρκετές τοπικές αρχές συνέχισαν να επιβάλλουν δικούς τους, άτυπους περιορισμούς.
Οι λόγοι που οδηγούν τους πολίτες στον δρόμο ποικίλλουν, ξεκινώντας από την έλλειψη άδειας διαμονής και τη μη πρόσβαση σε κρατική στήριξη, και φτάνοντας μέχρι την ανεργία ή σοβαρά προβλήματα υγείας.
Εκπρόσωποι τοπικών φιλανθρωπικών οργανώσεων τονίζουν ότι ακόμη και η φιλοξενία στα καταφύγια αστέγων κοστίζει 4,50 ευρώ ανά διανυκτέρευση, καθιστώντας συχνά την αναζήτηση χρημάτων στον δρόμο ως τον μοναδικό νόμιμο τρόπο επιβίωσης.
Παράλληλα, οι αντιδράσεις των οργανώσεων επικεντρώνονται και στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου. Αναλυτές καταγγέλλουν τη χρήση «εχθρικής αρχιτεκτονικής», όπου δημόσιοι χώροι και παγκάκια σχεδιάζονται σκόπιμα με τρόπο που αποτρέπει την κατάκλιση ή την ξεκούραση, διώχνοντας τους άστεγους από την κοινή θέα.
Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η κίνηση της εθνικής εταιρείας σιδηροδρόμων SNCB, η οποία τον περασμένο Μάιο δοκίμασε την εγκατάσταση μεταλλικών καλωδίων σε περβάζια γύρω από τον κεντρικό σταθμό της πόλης.
Ο διακηρυγμένος στόχος ήταν η αποτροπή παραμονής περιθωριοποιημένων ομάδων, πρακτική που εγείρει ερωτήματα για το αν η βιτρίνα της πόλης τίθεται υπεράνω της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
