Αυστρία – Μόλις ένα από τα 54 αιτήματα έκδοσης προσώπων που έχει υποβάλει η Ουκρανία προς την Αυστρία κατέληξε σε παράδοση, και αυτή πραγματοποιήθηκε με τη ρητή συναίνεση του ενδιαφερομένου.
Τα αυστριακά δικαστήρια επικαλούνται τους κινδύνους που δημιουργεί ο πόλεμος για την ασφάλεια των κρατουμένων, την ώρα που η Βιέννη φέρεται να προσελκύει Ουκρανούς καταζητούμενους για υποθέσεις διαφθοράς και οικονομικών αδικημάτων.
Η διαφορά με την πρακτική άλλων ευρωπαϊκών χωρών είναι έντονη. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, 15 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν εκδώσει συνολικά περισσότερα από 150 καταζητούμενα πρόσωπα στην Ουκρανία. Στην Αυστρία, αντίθετα, η δικαστική αντιμετώπιση των αιτημάτων εξακολουθεί να επηρεάζεται από το ερώτημα κατά πόσο μια ενδεχόμενη κράτηση σε ουκρανική φυλακή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του εκζητουμένου.
Η δικαστική υπόθεση που κρατά σε αναμονή τις εκδόσεις
Στο επίκεντρο βρίσκεται υπόθεση στο Περιφερειακό Δικαστήριο της Βιέννης, με κατηγορούμενο έναν Ουκρανό στον οποίο αποδίδονται χειραγωγημένοι διαγωνισμοί και απιστία ύψους περίπου 370.000 ευρώ. Ο δικηγόρος του, Volkert Sackmann, υποστηρίζει ότι η παράδοσή του στην Ουκρανία θα μπορούσε να τον εκθέσει σε θανάσιμο κίνδυνο εξαιτίας του πολέμου και ειδικότερα των πιθανών ρωσικών πυραυλικών επιθέσεων εναντίον φυλακών.
Το δικαστήριο δέχθηκε την επιχειρηματολογία αυτή, επικαλούμενο τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ωστόσο, σχεδόν δύο χρόνια μετά την έναρξη της δικαστικής διαδρομής, η υπόθεση παραμένει ανοιχτή. Το Περιφερειακό και το Ανώτερο Περιφερειακό Δικαστήριο της Βιέννης έχουν εκδώσει συνολικά τέσσερις αποφάσεις, χωρίς να έχει δοθεί οριστική λύση.
Ο εκπρόσωπος του Ανώτερου Περιφερειακού Δικαστηρίου, Max Gruber, εξήγησε ότι κάθε αίτημα έκδοσης απαιτεί εξατομικευμένη εξέταση. Πρόσθεσε ότι, για δικονομικούς λόγους, το ανώτερο δικαστήριο δεν μπορούσε να κλείσει μόνο του την υπόθεση και χρειάστηκε να την αναπέμψει στο πρωτοβάθμιο. Άλλα δικαστήρια φέρονται να αναμένουν την κατάληξη της συγκεκριμένης διαδικασίας πριν αποφασίσουν για αντίστοιχες περιπτώσεις.
Το αυστριακό υπουργείο Δικαιοσύνης ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να παρέμβει στις εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις, ακόμη κι αν μια έκδοση θεωρείται επιθυμητή σε πολιτικό ή ποινικό επίπεδο. Παρέχει, πάντως, στις δικαστικές και εισαγγελικές αρχές πληροφορίες για την κατάσταση ασφαλείας και τις συνθήκες κράτησης στην Ουκρανία, ώστε να αξιολογούνται στο πλαίσιο των αποφάσεων.
Γιατί η Βιέννη περιγράφεται ως καταφύγιο
Η αυστριακή Εισαγγελία Οικονομικού Εγκλήματος και Διαφθοράς (WKStA) εκφράζει ανησυχία για την εικόνα που έχει διαμορφωθεί στο εξωτερικό. Ο εκπρόσωπός της, Martin Ortner, ανέφερε στο ραδιοφωνικό πρόγραμμα Ö1 ότι δικηγόροι σε άλλες χώρες φέρονται να συμβουλεύουν Ουκρανούς εντολείς τους να εγκατασταθούν στη Βιέννη, ακριβώς επειδή θεωρούν μικρή την πιθανότητα έκδοσης.
Στην αυστριακή πρωτεύουσα έχουν μεταβεί, σύμφωνα με σχετικές αναφορές του ORF, πρώην υψηλόβαθμοι Ουκρανοί αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ένας πρώην αναπληρωτής επικεφαλής του γραφείου του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δύο πρώην πρόεδροι δικαστηρίων και ένας πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας. Υπάρχουν επίσης αναφορές για παρουσία εύπορων επιχειρηματιών και ολιγαρχών. Η παρουσία των προσώπων αυτών δεν συνιστά από μόνη της απόδειξη παράνομης δραστηριότητας.
Ξεχωριστή προσοχή έχει προσελκύσει η περίπτωση του πρώην γενικού εισαγγελέα της Ουκρανίας Ruslan Krawtschenko. Σύμφωνα με το ORF, απομακρύνθηκε από το αξίωμά του τον Σεπτέμβριο μετά από καταγγελίες διαφθοράς και στη συνέχεια πήγε στη Βιέννη. Στα τέλη Οκτωβρίου κατηγόρησε Ουκρανούς αξιωματούχους ότι είχαν σχεδιάσει εναντίον του μια παράνομη και βίαιη ενέργεια επί αυστριακού εδάφους. Πρόκειται για ισχυρισμό του ίδιου, όχι για επιβεβαιωμένο σχέδιο επίθεσης.
Η αυστριακή αστυνομία συνέλαβε στη Βιέννη δύο πρόσωπα ως φερόμενα μέλη της ουκρανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών HUR. Προσωρινά συνελήφθησαν επίσης ο ερευνητικός δημοσιογράφος Mychajlo Tkatsch και ο εικονολήπτης του. Ο Tkatsch ερευνά εδώ και καιρό την ομάδα επιφανών Ουκρανών που διαμένουν στην αυστριακή πρωτεύουσα και την αποκαλεί «τάγμα της Βιέννης». Για όλα τα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν υποψίες ή κατηγορίες ισχύει το τεκμήριο αθωότητας.
Η πίεση του Ζελένσκι και το βάρος των ερευνών
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ζητήσει ήδη κατά την επίσκεψή του στη Βιέννη τον Ιούνιο του 2025 πιο αποφασιστική αυστριακή συνεργασία απέναντι σε υπόπτους διαφθοράς. Είχε επισημάνει ότι πρώην πολιτικοί, ανώτεροι αξιωματούχοι και ολιγάρχες αποφεύγουν, κατά την άποψή του, τη δίωξη στην πατρίδα τους παραμένοντας στην Αυστρία.
Η αντιμετώπιση της διαφθοράς αποτελεί κρίσιμο όρο για την περαιτέρω προσέγγιση της Ουκρανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ουκρανικές ερευνητικές αρχές έχουν κινήσει τα τελευταία χρόνια πολλές σχετικές διαδικασίες, ακόμη και για πρόσωπα με ισχυρή επιρροή. Την ίδια στιγμή, τόσο ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας Alexander Schallenberg όσο και η διάδοχός του Beate Meinl-Reisinger έχουν υπογραμμίσει τη σημασία αποτελεσματικών μεταρρυθμίσεων κατά της διαφθοράς.
Οι καθυστερήσεις στις εκδόσεις μεταφέρουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, το βάρος της διερεύνησης στις ίδιες τις αυστριακές εισαγγελικές αρχές. Ο Martin Ortner εξήγησε ότι οι φερόμενοι τόποι τέλεσης των αδικημάτων μπορεί να απέχουν περισσότερα από 1.000 χιλιόμετρα, ενώ μάρτυρες, αποδεικτικά στοιχεία και βασικά έγγραφα βρίσκονται στην Ουκρανία.
Οι αυστριακές υπηρεσίες χρειάζεται επίσης να χειριστούν φακέλους που σε ορισμένες περιπτώσεις περιλαμβάνουν δεκάδες χιλιάδες σελίδες προς μετάφραση. Η διαδικασία αυτή αυξάνει σημαντικά το κόστος και, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της WKStA, δημιουργεί πρακτικά εμπόδια στη διαλεύκανση σύνθετων οικονομικών υποθέσεων.
Πηγές πληροφοριών: Αυστριακό υπουργείο Δικαιοσύνης, Εισαγγελία Οικονομικού Εγκλήματος και Διαφθοράς (WKStA), Ανώτερο Περιφερειακό Δικαστήριο Βιέννης.
