Βερολίνο – Ένα αρχαίο νόμισμα με τη μορφή της θεάς Αθηνάς εντόπισε ένας 13χρονος μαθητής σε αγροτική έκταση στην περιοχή Spandau του Βερολίνου. Το αντικείμενο, που χρονολογείται μεταξύ 281 και 261 π.Χ., αναγνωρίστηκε από ειδικούς ως εξαιρετικά σπάνιο αρχαιολογικό εύρημα: πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη ανακάλυψη νομίσματος από την ελληνική αρχαιότητα στην περιοχή.
Το νόμισμα έχει διάμετρο μόλις 12 χιλιοστά, αλλά το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων δεν συνδέεται με το μέγεθος ή την υλική αξία του. Σύμφωνα με την αρμόδια υπηρεσία προστασίας μνημείων του Βερολίνου (Landesdenkmalamt Berlin), προέρχεται από το νομισματοκοπείο του Ιλίου, της αρχαίας Τροίας, στη σημερινή βορειοδυτική Τουρκία.
Η θεά Αθηνά και η προέλευση του νομίσματος
Στη μία όψη του μικρού νομίσματος διακρίνεται η κεφαλή της θεάς Αθηνάς, ενώ στην άλλη παρουσιάζεται η ίδια θεότητα με κάλυμμα κεφαλής, δόρυ και αδράχτι. Η Αθηνά ήταν συνδεδεμένη με τη σοφία, τη στρατηγική και τον πόλεμο και θεωρούνταν προστάτιδα της πόλης των Αθηνών, από την οποία έλαβε και το όνομά της.
Η προέλευση από το Ίλιο είναι καθοριστική για την ταυτοποίηση του αντικειμένου. Αν και έχουν εντοπιστεί κατά καιρούς ρωμαϊκά ευρήματα στο Βερολίνο, αυτά παραμένουν σχετικά σπάνια. Αντίθετα, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν για την ανακάλυψη, αντικείμενα της αρχαίας ελληνικής περιόδου δεν είχαν καταγραφεί προηγουμένως στην πόλη.
Αρχικά δεν ήταν σαφές εάν το αντικείμενο που βρήκε ο μαθητής είχε πράγματι αρχαιολογική σημασία. Η εξέτασή του από ειδικευμένο προσωπικό επιβεβαίωσε την ταυτότητα και τη χρονολόγησή του.
Ίχνη αρχαίου νεκροταφείου στον τόπο της ανακάλυψης
Η αγροτική έκταση όπου βρέθηκε το νόμισμα παρουσιάζει και άλλες ενδείξεις παλαιότερης ανθρώπινης δραστηριότητας. Οι αρχαιολόγοι έχουν καταγράψει στοιχεία που παραπέμπουν σε νεκροταφείο της Εποχής του Χαλκού και της πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.
Ανάμεσα στα επιμέρους ευρήματα αναφέρονται θραύσματα κεραμικής, κατάλοιπα καύσης νεκρών και ένα διπλό χάλκινο κουμπί. Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι η περιοχή είχε χρησιμοποιηθεί ως χώρος ταφών. Δεν έχει όμως διευκρινιστεί πώς συνδέεται, εάν πράγματι συνδέεται, το μεταγενέστερο ελληνιστικό νόμισμα με την παλαιότερη χρήση του χώρου.
Πώς έφτασε ένα νόμισμα από την Τροία στη βόρεια Ευρώπη;
Το ταξίδι του νομίσματος μέχρι τη σημερινή γερμανική πρωτεύουσα παραμένει ανεξήγητο. Είναι γνωστό ότι υπήρχαν εμπορικές επαφές ανάμεσα στην περιοχή της Βαλτικής και τη Μεσόγειο, με το κεχριμπάρι να αποτελεί ένα από τα αγαθά που μεταφέρονταν. Αυτό το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ποια ακριβώς διαδρομή ακολούθησε το συγκεκριμένο αντικείμενο ούτε ποιος το μετέφερε.
Το βάρος του είναι περίπου επτά γραμμάρια και η υλική του αξία θεωρείται περιορισμένη στο ιστορικό πλαίσιο. Η θέση ανεύρεσης, σε χώρο με ενδείξεις ταφικής χρήσης, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να είχε κάποια συμβολική σημασία. Πρόκειται όμως για ερμηνεία και όχι για διαπιστωμένο λόγο παρουσίας του στο σημείο.
Η σημερινή αρχαιολογική αξία του νομίσματος είναι πολύ μεγαλύτερη από την πιθανή αξία του ως μικρού αντικειμένου της εποχής του, καθώς προσφέρει ένα νέο στοιχείο για τη μελέτη των επαφών ανάμεσα στον μεσογειακό κόσμο και τις περιοχές της βόρειας Ευρώπης.
Το κοινό μπορεί ήδη να δει το εύρημα στο Petri Berlin, στην προθήκη «Aktuelle Funde» («Πρόσφατα ευρήματα») του πρώτου ορόφου.
Πηγές πληροφοριών: Landesdenkmalamt Berlin.