Αθήνα – Σε μια κίνηση που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον ψηφιακό χάρτη της χώρας και την καθημερινότητα χιλιάδων οικογενειών, η ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται στην τελική ευθεία για την ανακοίνωση αυστηρών περιορισμών στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους.
Σύμφωνα με ανώτερες κυβερνητικές πηγές που επικαλείται το διεθνές πρακτορείο ειδήσεων, η Αθήνα είναι πλέον έτοιμη να θεσπίσει την απαγόρευση πρόσβασης σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών, αξιοποιώντας εργαλεία του οικοσυστήματος gov.gr.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία έρχεται να επιβεβαιώσει την πρόθεση του πρωθυπουργού, ο οποίος είχε ανοίξει τη συζήτηση για τον καθορισμό ενός ορίου «ψηφιακής ενηλικίωσης», ευθυγραμμίζοντας την Ελλάδα με μια ευρύτερη ευρωπαϊκή και διεθνή τάση αυστηροποίησης του πλαισίου προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Η χώρα κινείται ταχύτατα προς την υιοθέτηση τεχνικών λύσεων που θα επιτρέπουν στους γονείς να ελέγχουν αποτελεσματικά την ψηφιακή δραστηριότητα των παιδιών τους, θέτοντας φραγμούς όχι μόνο στα social media αλλά και σε άλλες επιβλαβείς διαδικτυακές δραστηριότητες.
Ο μηχανισμός του Kids Wallet και η ειδοποιός διαφορά
Στον πυρήνα του ελληνικού σχεδίου βρίσκεται η τεχνολογική λύση του «Kids Wallet», μιας εφαρμογής που εντάσσεται στις υπηρεσίες του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Σε αντίθεση με το μοντέλο που εφαρμόζεται στην Αυστραλία, όπου η απαγόρευση αφορά τη διατήρηση λογαριασμών και ελέγχεται σε επίπεδο πλατφόρμας (όπως Facebook, TikTok, YouTube), η ελληνική προσέγγιση εστιάζει στον έλεγχο «από την πηγή», δηλαδή από την ίδια τη συσκευή του ανηλίκου.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι το κινητό τηλέφωνο ή το tablet του παιδιού θα λειτουργεί υπό καθεστώς ελεγχόμενης πρόσβασης.
Μέσω της κρατικής εφαρμογής, όπου θα είναι καταχωρημένα τα επιβεβαιωμένα στοιχεία ηλικίας του ανηλίκου, το σύστημα θα αναλαμβάνει αυτόματα να φιλτράρει και να αποκλείει την πρόσβαση σε συγκεκριμένες εφαρμογές και ιστότοπους.
Εάν ο χρήστης της συσκευής είναι κάτω των 15 ετών, η εφαρμογή θα αφαιρεί τη δυνατότητα εισόδου σε κοινωνικά δίκτυα, ακόμα και χωρίς να απαιτείται σύνδεση (log in), ενώ παράλληλα θα εξαφανίζει τις σχετικές εφαρμογές από τα αποτελέσματα αναζήτησης.
Πέρα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το ψηφιακό αυτό «τείχος» επεκτείνεται και σε άλλες κατηγορίες περιεχομένου.
Στο στόχαστρο των αρχών βρίσκονται οι πλατφόρμες διαδικτυακού στοιχηματισμού και τζόγου, οι ιστοσελίδες πώλησης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ, καθώς και ιστότοποι με πορνογραφικό υλικό.
Ειδική μέριμνα λαμβάνεται για τον αποκλεισμό εφαρμογών γνωριμιών (dating apps), οι οποίες θεωρούνται εξαιρετικά επικίνδυνες για τους ανηλίκους.
Το σύστημα θα προσαρμόζει τους περιορισμούς ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα, διαχωρίζοντας τις απαγορεύσεις για τους κάτω των 15 από εκείνες που αφορούν εφήβους κάτω των 18 ετών.
Το «διπλό τείχος» προστασίας και η στάση των εταιρειών
Η αρχιτεκτονική του μέτρου βασίζεται σε μια λογική «διπλού τείχους». Το πρώτο επίπεδο ασφαλείας ενεργοποιείται στη συσκευή μέσω του Kids Wallet, εφόσον οι γονείς έχουν ακολουθήσει τα απαραίτητα βήματα επαλήθευσης κατά την αγορά ή την ενεργοποίηση του τηλεφώνου.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά τις ίδιες τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες καλούνται να αναπροσαρμόσουν τα πρωτόκολλα ασφαλείας τους και να ασκούν μεγαλύτερη πίεση για την ορθή δήλωση της ηλικίας των χρηστών.
Οι ελληνικές αρχές έχουν αναπτύξει έναν εκτενή κύκλο διαβουλεύσεων με τους τεχνολογικούς κολοσσούς.
Σύμφωνα με πληροφορίες, εταιρείες όπως η Google έχουν καταθέσει τεχνικές προτάσεις και έχουν επιδείξει διάθεση συνεργασίας για την προστασία των ανηλίκων.
Αν και οι προτάσεις αυτές αξιολογήθηκαν θετικά ως προς την τεχνική τους επάρκεια, η ευρωπαϊκή και κατ’ επέκταση η ελληνική πλευρά προκρίνει τη λύση των εθνικών εφαρμογών ταυτοποίησης, καθώς προσφέρουν μεγαλύτερη θεσμική εγγύηση και αμεσότητα στον έλεγχο.
Το εγχείρημα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, με τις Βρυξέλλες να παρέχουν κατευθυντήριες γραμμές για την τεχνική υλοποίηση των απαγορεύσεων.
Η Ελλάδα φέρεται να προηγείται σε επίπεδο σχεδιασμού, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί μέσω του gov.gr, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του πώς θα αντιμετωπιστούν εφαρμογές επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται και για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Η επιστημονική τεκμηρίωση και ο κίνδυνος του doomscrolling
Η επίσπευση των διαδικασιών για την επιβολή απαγορεύσεων δεν είναι τυχαία, καθώς πληθαίνουν τα επιστημονικά δεδομένα που συνδέουν την αλόγιστη χρήση των social media με σοβαρές νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
Οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το φαινόμενο του “doomscrolling”, της ακατάπαυστης δηλαδή εναλλαγής σύντομων βίντεο και αναρτήσεων, η οποία έχει συσχετιστεί άμεσα με την εμφάνιση Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) σε παιδιά και εφήβους.
Οι αλγόριθμοι των πλατφορμών, και ειδικότερα εφαρμογών όπως το TikTok, είναι σχεδιασμένοι να προκαλούν συνεχή έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, δημιουργώντας έναν βιολογικό μηχανισμό εθισμού παρόμοιο με αυτόν της νικοτίνης.
Κάθε φορά που ο χρήστης βλέπει ένα βίντεο που του αρέσει, ο εγκέφαλος επιβραβεύεται με μια μικρή δόση ντοπαμίνης, ενώ η απουσία αυτής της διέγερσης προκαλεί συμπτώματα στέρησης.
Το αποτέλεσμα είναι η αδυναμία του παιδιού να σταματήσει τη χρήση, οδηγώντας σε απώλεια ύπνου, μειωμένη σχολική απόδοση και κοινωνική απομόνωση.
Επιπλέον, η συγκέντρωση δεδομένων συμπεριφοράς από τους αλγορίθμους επιτρέπει τη δημιουργία εξαιρετικά ακριβών ψυχολογικών προφίλ, εγκλωβίζοντας τους ανήλικους χρήστες σε έναν κύκλο κατανάλωσης περιεχομένου που δεν έχουν επιλέξει συνειδητά.
Αυτή η «παγίδα» της τεχνητής νοημοσύνης, σε συνδυασμό με την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και τον κίνδυνο από διαδικτυακούς θηρευτές (predators), καθιστά την κρατική παρέμβαση επιβεβλημένη για την προστασία της ψυχικής και σωματικής υγείας της νέας γενιάς.
Το διεθνές πλαίσιο και το παράδειγμα της Αυστραλίας
Η κινητικότητα της Ελλάδας συμβαδίζει με τις εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο.
Η Ισπανία ανακοίνωσε πρόσφατα σχέδια για απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε άτομα κάτω των 16 ετών, ενώ παράλληλα προωθεί ρυθμίσεις που θα καθιστούν τα στελέχη των τεχνολογικών εταιρειών προσωπικά υπεύθυνα για τη διαχείριση ρητορικής μίσους.
Ωστόσο, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από την Αυστραλία, η οποία έχει θέσει ψηλά τον πήχη των ρυθμιστικών παρεμβάσεων.
Στην Αυστραλία, η Επίτροπος Ηλεκτρονικής Ασφάλειας, Julie Inman Grant, έχει προχωρήσει σε αυστηρές συστάσεις προς τις πλατφόρμες.
Η αυστραλιανή νομοθεσία, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ, θα περιορίζει τη δυνατότητα ατόμων κάτω των 16 ετών να διατηρούν λογαριασμούς σε μια ευρεία γκάμα ψηφιακών μέσων.
Οι εταιρείες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρούς ηλικιακούς περιορισμούς όταν το περιεχόμενο είναι προσβάσιμο σε Αυστραλούς χρήστες ή όταν η πλατφόρμα έχει ως βασικό σκοπό την κοινωνική αλληλεπίδραση.
Σημαντικό ρόλο στην αυστραλιανή απόφαση έπαιξαν εκθέσεις κυβερνοασφάλειας που έκαναν λόγο για «υπερβολική συλλογή δεδομένων» από εφαρμογές όπως το TikTok, καθώς και οι προειδοποιήσεις αξιωματούχων όπως ο διευθυντής του FBI, Christopher Wray, σχετικά με τη δυνατότητα χειραγώγησης των αλγορίθμων για σκοπούς επιρροής.
Η Ελλάδα, ακολουθώντας τον δικό της δρόμο μέσω του Kids Wallet, φαίνεται να υιοθετεί μια πιο τεχνοκρατική και κεντρικά ελεγχόμενη λύση, προσαρμοσμένη στα ευρωπαϊκά δεδομένα προστασίας προσωπικών δεδομένων και ψηφιακής διακυβέρνησης.
