Ελβετία – Τρεις δεκαετίες πολιτικών και οικονομικών ανατροπών στην Ελβετία, από την απόρριψη της συμμετοχής στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο το 1992 έως τις εκλογές του 2019, εξετάζει το βιβλίο «Land der Eigensinnigen».
Οι Michael Hermann και Samuel Tanner αφηγούνται την προσαρμογή της χώρας στον κόσμο μετά τον Ψυχρό Πόλεμο μέσα από 18 ιστορίες.
Ο πολιτικός αναλυτής Hermann, που είχε ήδη ασχοληθεί με την ελβετική ταυτότητα στο «Was die Schweiz zusammenhält», και ο δημοσιογράφος Tanner επικεντρώνονται στις αντιφάσεις μιας χώρας που συνδυάζει τη διεθνή οικονομική δραστηριότητα με την επιφυλακτικότητα απέναντι σε υπερεθνικές δεσμεύσεις. Η νέα έκδοση συνδέει τις πολιτικές αποφάσεις με τις πιέσεις που δέχθηκε η Ελβετία από το εξωτερικό.
Η απόρριψη του 1992 και η άνοδος του Christoph Blocher
Το τέλος της αντιπαράθεσης Ανατολής και Δύσης γύρω στο 1990 άλλαξε το διεθνές περιβάλλον στο οποίο η Ελβετία είχε διατηρήσει στενή σύνδεση με τη Δύση χωρίς να συμμετέχει σε συμμαχία. Η παγκοσμιοποίηση και οι νέες δυνατότητες συνεργασίας έφεραν στο προσκήνιο τη σύγκρουση ανάμεσα στο άνοιγμα προς τον κόσμο και στην υπεράσπιση της εθνικής αυτονομίας.
Κεντρικό πρόσωπο στην αφήγηση είναι ο Christoph Blocher. Ως επιχειρηματίας είχε στραφεί νωρίς προς διεθνείς αγορές, ταξιδεύοντας ακόμη και στην Κίνα, ενώ στην πολιτική υπερασπιζόταν τη μεγαλύτερη δυνατή απόσταση από διεθνείς ενώσεις. Η επικράτηση της αντίθετης προς τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο πλευράς στο δημοψήφισμα της 6ης Δεκεμβρίου 1992 ενίσχυσε καθοριστικά την πολιτική του επιρροή.
Στην παρουσίαση των συγγραφέων, ο Blocher εκφράζει μια αντίφαση με την οποία μπορούν να ταυτιστούν πολλοί Ελβετοί: την επιθυμία για σύνδεση με τον κόσμο και ταυτόχρονα για προστασία από αυτόν. Η μεταμόρφωση του SVP από παραδοσιακό κόμμα αγροτών και επαγγελματιών σε ισχυρή εθνικοσυντηρητική δύναμη αποτελεί ένα από τα βασικά νήματα του βιβλίου. Ως σύμβολο αυτής της διπλής στάσης χρησιμοποιείται το Γκόταρντ, ιστορικά συνδεδεμένο τόσο με την άμυνα όσο και με τις διεθνείς μεταφορές μέσω της βασικής σιδηροδρομικής σήραγγας.
Τράπεζες, Swissair και πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες
Το δεύτερο κύριο θέμα είναι ο διεθνής οικονομικός και πολιτικός ανταγωνισμός που επηρέασε τη χώρα από τη δεκαετία του 1990. Οι συγγραφείς εξετάζουν τις μεγάλες συγχωνεύσεις στον τραπεζικό και φαρμακευτικό κλάδο, την καθήλωση των αεροσκαφών της Swissair το 2001 και τη διάσωση της UBS το 2008.
Ιδιαίτερη θέση έχει η πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών. Το βιβλίο ανατρέχει στη διένεξη για τις αδρανείς περιουσίες θυμάτων του Ολοκαυτώματος κατά τη δεκαετία του 1990 και στις αμερικανικές πιέσεις γύρω από το ελβετικό τραπεζικό απόρρητο τη δεκαετία του 2010. Μέσα από αυτές τις υποθέσεις αποτυπώνεται πόσο δύσκολη υπήρξε η διατήρηση παλαιότερων ελβετικών πρακτικών σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Η ιστορική διαδρομή περιλαμβάνει επίσης την έγκριση της συμμετοχής της Ελβετίας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και στην Παγκόσμια Τράπεζα, το «όχι» στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και την επεισοδιακή ανάδειξη της Ruth Dreifuss στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, γεγονότα που διαδέχθηκαν το ένα το άλλο σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους. Η Dreifuss συνέβαλε στη διαμόρφωση του μοντέλου τεσσάρων πυλώνων για την πολιτική απέναντι στα ναρκωτικά.
Οι παραλείψεις που επισημαίνει η βιβλιοκριτική
Η κριτική αποτιμά θετικά τον ζωντανό τρόπο αφήγησης και το συγγραφικό ύφος των Hermann και Tanner, ιδιαίτερα για αναγνώστες που δεν έζησαν όλες τις εξελίξεις της περιόδου. Επισημαίνει όμως ότι οι 18 ιστορίες προσφέρουν περισσότερο ένα σύνολο χαρακτηριστικών επεισοδίων παρά μια πλήρη ανάλυση της μεταμόρφωσης της Ελβετίας.
Στις παραλείψεις που αναδεικνύει συγκαταλέγεται η σοβαρή τραπεζική κρίση και κρίση ακινήτων στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Κατά την εκτίμηση του κριτικού, αυτή επηρέασε τον οικονομικό μετασχηματισμό και συνέβαλε στην ευρεία αποδοχή των πρώτων διμερών συμφωνιών με την Ευρωπαϊκή Ένωση, οκτώ χρόνια μετά το δημοψήφισμα για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
Η ίδια κριτική θεωρεί ότι άξιζε μεγαλύτερη προσοχή και η σύγκρουση με τη Γερμανία για τον θόρυβο από τις προσεγγίσεις αεροσκαφών στο αεροδρόμιο της Ζυρίχης. Τη χρησιμοποιεί ως παράδειγμα των συνεπειών που μπορεί να έχει η εγκατάλειψη του συμβιβασμού υπέρ της αντιπαράθεσης. Θα επιθυμούσε επίσης βαθύτερη εξέταση της στάσης της Ελβετίας απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις και μια σύντομη αναφορά στις διαδοχικές κρίσεις που ακολούθησαν τις εκλογές του 2019.
Στα επεισόδια που ξεχωρίζουν περιλαμβάνονται οι ταραχώδεις εξελίξεις της δεκαετίας του 2000, με την εκλογή του Blocher στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση το 2003 και την απομάκρυνσή του τέσσερα χρόνια αργότερα. Το βιβλίο «Land der Eigensinnigen» κυκλοφορεί από τον Echtzeit Verlag και περιλαμβάνει φωτογραφίες του Andri Pol.