Ευρώπη – Έντονες αντιδράσεις προκαλεί το σχέδιο της Ολλανδίας και τεσσάρων ακόμη χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μεταφέρουν στη Ρουάντα ανθρώπους των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί.
Συνολικά 46 οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της κοινωνίας των πολιτών και συνδικαλιστικοί φορείς προειδοποιούν ότι η δημιουργία ειδικών κέντρων επιστροφής ενδέχεται να εκθέσει ευάλωτους ανθρώπους σε σοβαρούς κινδύνους.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε τη Δευτέρα στη Βιέννη, με συμμετοχή της Ολλανδίας, της Αυστρίας, της Δανίας, της Γερμανίας και της Ελλάδας. Οι κυβερνήσεις συνδέουν την πρόταση με την καλύτερη προστασία των συνόρων και την αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης ανθρώπων. Οι οργανώσεις που υπέγραψαν κοινή επιστολή αμφισβητούν ότι οι στόχοι αυτοί θα επιτευχθούν και χαρακτηρίζουν το μέτρο σκληρό.
Πρώτες θέσεις για περίπου 100 άτομα – Άγνωστο το κόστος
Στη συνάντηση συμμετείχε ο Ολλανδός υπουργός Εξωτερικών Tom Berendsen, μαζί με ομολόγους του από τις άλλες τέσσερις χώρες. Μετά τη διάσκεψη υποστήριξε ότι η αποτελεσματική επιστροφή ανθρώπων με απορριφθείσες αιτήσεις είναι σημαντική και παρουσίασε το σχεδιαζόμενο κέντρο στη Ρουάντα ως συγκεκριμένο βήμα προς ένα καλύτερο μεταναστευτικό σύστημα.
Πολλές πρακτικές λεπτομέρειες της συμφωνίας παραμένουν αδιευκρίνιστες. Σύμφωνα με το ολλανδικό δίκτυο NOS, η Ρουάντα ζητά οικονομική στήριξη σε αντάλλαγμα για τη συνεργασία της, ενώ οι πέντε χώρες θα μοιραστούν το κόστος, χωρίς να έχουν ανακοινωθεί ποσά. Η αρχική δυνατότητα υποδοχής υπολογίζεται σε περίπου 100 θέσεις, με το πρώτο στάδιο να αφορά μόνο άνδρες που είναι χωρίς σύντροφο.
Ο Berendsen αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη οικονομικής ανάπτυξης της Ρουάντας, χωρίς ωστόσο να αποσαφηνιστεί πώς ακριβώς θα λειτουργήσει η σχεδιαζόμενη συμφωνία.
Οι καταγγελίες για κινδύνους και παραβιάσεις δικαιωμάτων
Οι υπογράφοντες την επιστολή υποστηρίζουν ότι ο όρος «κέντρα επιστροφής» συγκαλύπτει στην πράξη αναγκαστικές απελάσεις προς μια χώρα με την οποία οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν δεσμούς και στην οποία δεν έχουν ζήσει. Προειδοποιούν ότι μια πολιτική με κύριο στόχο την αποτροπή ενδέχεται να επιδεινώσει την ανασφάλεια και να καταστήσει πιο επικίνδυνες τις μεταναστευτικές διαδρομές.
Οι ανησυχίες τους συνδέονται και με το ιστορικό ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ρουάντας. Έκθεση του ίδιου του ολλανδικού υπουργείου Εξωτερικών, την οποία χρησιμοποιεί η υπηρεσία μετανάστευσης IND κατά την εξέταση αιτήσεων ασύλου, καταγράφει εξωδικαστικές εκτελέσεις, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις και βασανιστήρια σε ανεπίσημους χώρους κράτησης. Η σχετική έκθεση για τη Ρουάντα αποτελεί μέρος της τεκμηρίωσης που επικαλείται η συζήτηση για τις συνθήκες στη χώρα.
Εκπρόσωπος της ανθρωπιστικής οργάνωσης Stichting Vluchteling δήλωσε στο Dutch News ότι οι ευρωπαϊκές χώρες παραμένουν υπεύθυνες για αυτούς τους ανθρώπους. Εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις παραβιάσεις της ελευθερίας του Τύπου στη Ρουάντα και αμφιβολίες για το αν θα καταστεί δυνατή η ανεξάρτητη παρακολούθηση της λειτουργίας των κέντρων. Κατά την ίδια οργάνωση, ακόμη και η μεταφορά ενός μόνο ανθρώπου τα επόμενα χρόνια θα έστελνε το μήνυμα ότι η Ευρώπη επιδιώκει να απομακρύνει όσους δεν θέλει να δεχθεί.
Προειδοποίηση και για τον ρόλο της Frontex
Η κοινή επιστολή στρέφεται και κατά των προτεινόμενων νέων ευρωπαϊκών κανόνων για τη Frontex. Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι το σχέδιο θα επέτρεπε στην υπηρεσία να υποστηρίζει επιστροφές σε χώρες εκτός ΕΕ, ενδεχομένως ακόμη και να εμπλέκεται στη λειτουργία αντίστοιχων κέντρων. Υποστηρίζουν ότι η Frontex ήδη αντιμετωπίζει σοβαρό έλλειμμα λογοδοσίας και προειδοποιούν ειδικά για πρόταση κατάργησης της υποχρέωσης παρουσίας τουλάχιστον ενός παρατηρητή θεμελιωδών δικαιωμάτων σε κάθε επιχείρηση.
Στην επιστολή διατυπώνεται και μια ευρύτερη ανησυχία: εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθέτει σε τρίτες χώρες υποχρεώσεις προστασίας, μπορεί να εξαρτάται από κυβερνήσεις που θα αξιοποιούν το μεταναστευτικό ζήτημα για τους δικούς τους πολιτικούς σκοπούς.
Η αντιπαράθεση εξελίσσεται ενώ στην Ολλανδία καταγράφεται σοβαρή έλλειψη θέσεων φιλοξενίας αιτούντων άσυλο. Πολλές καταλαμβάνονται από ανθρώπους των οποίων οι αιτήσεις έχουν απορριφθεί αλλά παραμένουν σε νομική εκκρεμότητα. Η Stichting Vluchteling υποστηρίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς αριθμητικό αλλά πολιτικό και ότι η συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στις υποχρεώσεις των κρατών απέναντι σε όσους έχουν λάβει αρνητική απόφαση.
Πηγές πληροφοριών: Ολλανδικό υπουργείο Εξωτερικών.