Γερμανία – Σε κατάσταση συναγερμού τίθεται το οικονομικό επιτελείο της χώρας, έπειτα από την απόφαση των κορυφαίων θεσμικών αναλυτών να υποβαθμίσουν δραματικά τις προβλέψεις τους για την πορεία της εθνικής οικονομίας το τρέχον έτος.
Η ανεξάρτητη επιτροπή εμπειρογνωμόνων (Sachverständigenrat zur Begutachtung der gesamtwirtschaftlichen Entwicklung), γνωστή ευρέως ως «Επιτροπή των Σοφών», κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, εντοπίζοντας πολλαπλές εστίες αποσταθεροποίησης που ξεκινούν από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και καταλήγουν στη δομική γήρανση του πληθυσμού. Η αλματώδης αύξηση του ενεργειακού κόστους συνθλίβει τη βιομηχανική παραγωγή, ενώ ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας σκιάζεται από τον εφιάλτη των αυξανόμενων ασφαλιστικών εισφορών, οι οποίες απειλούν να πνίξουν κάθε περιθώριο οικονομικής ανάκαμψης των νοικοκυριών.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Αναθεώρηση του ρυθμού ανάπτυξης (ΑΕΠ) στο ισχνό 0,5% για την τρέχουσα χρονιά, έναντι αρχικής πρόβλεψης 0,9%.
- Εκτίμηση για εκτίναξη των συνολικών ασφαλιστικών εισφορών κοντά στο 50% των ακαθάριστων αποδοχών έως το 2040.
- Προβλεπόμενη άνοδος του εθνικού πληθωρισμού στο 3,0%, πυροδοτούμενη από τις διεθνείς τιμές σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Το ντόμινο της ενεργειακής κρίσης και η διόρθωση του ΑΕΠ
Η παρουσίαση της εαρινής έκθεσης στο Βερολίνο επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους των αγορών, καταγράφοντας μια απότομη προσγείωση των αναπτυξιακών προσδοκιών. Οι οικονομικοί εμπειρογνώμονες υπολογίζουν πλέον ότι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) θα σημειώσει οριακή άνοδο μόλις κατά 0,5%, διαψεύδοντας παλαιότερες, πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις που έκαναν λόγο για μεγέθυνση της τάξης του 0,9%. Η αιτία αυτής της υποχώρησης εντοπίζεται κυρίως στις διεθνείς αναταράξεις και συγκεκριμένα στην πολεμική σύρραξη στο Ιράν, η οποία έχει προκαλέσει ακραίες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αποδυναμώνοντας ευθέως την παραγωγική βάση της χώρας. Ακόμη και για το 2027, οι προβολές παραμένουν συντηρητικές, τοποθετώντας την ανάπτυξη στο αναιμικό 0,8%, εναρμονισμένες με τις αντίστοιχες καθοδικές αναθεωρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Οι συνέπειες αυτού του εξωτερικού σοκ διαπερνούν άμεσα το πορτοφόλι των καταναλωτών, καθώς το αυξημένο κόστος ενέργειας τροφοδοτεί τον γενικό δείκτη τιμών. Σύμφωνα με την έκθεση, ο πληθωρισμός αναμένεται να αναρριχηθεί στο 3,0%, εξανεμίζοντας την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, ενώ η αποκλιμάκωσή του στα επόμενα χρόνια προβλέπεται εξαιρετικά αργή, με τον δείκτη να σταθεροποιείται γύρω στο 2,8%. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις βιώνουν τη δική τους ασφυξία, ελαττώνοντας την επενδυτική τους δραστηριότητα και επιβραδύνοντας την ήδη συρρικνωμένη βιομηχανική παραγωγή, με μοναδικό ανάχωμα σε αυτή την κατρακύλα να αποτελούν οι αυξημένες κρατικές δαπάνες για τις αμυντικές υποδομές.
Ο δημογραφικός κίνδυνος και η εκτόξευση των ασφαλιστικών κρατήσεων
Το πλέον ανησυχητικό εύρημα της ανάλυσης, ωστόσο, δεν αφορά τις πρόσκαιρες γεωπολιτικές κρίσεις, αλλά μια βαθιά ριζωμένη εσωτερική παθογένεια. Η ταχύτατη δημογραφική γήρανση της γερμανικής κοινωνίας διαταράσσει βίαια την ισορροπία του κράτους πρόνοιας, καθώς οι δαπάνες για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αυξάνονται με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από τα έσοδα που προκύπτουν από τις κρατήσεις των ενεργών εργαζομένων. Το αποτέλεσμα αυτής της ασυμμετρίας αποτυπώνεται σε μια εφιαλτική πρόβλεψη: έως το 2040, το συνολικό ποσοστό των ασφαλιστικών εισφορών ενδέχεται να αγγίξει το αδιανόητο όριο του 50% επί των ακαθάριστων αποδοχών.
Η επιβάρυνση αυτή δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο για την εθνική οικονομία. Από τη μία πλευρά, εκτοξεύει το μη μισθολογικό κόστος για τους εργοδότες, καθιστώντας τις γερμανικές εταιρείες λιγότερο ανταγωνιστικές στο διεθνές περιβάλλον. Από την άλλη, κατακρεουργεί το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα των μισθωτών, πλήττοντας ανεπανόρθωτα την ιδιωτική κατανάλωση. Η επικεφαλής του συμβουλίου, Monika Schnitzer, υπογράμμισε με σαφήνεια την ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις, δηλώνοντας πως ο ρυθμός αύξησης των δαπανών στα ταμεία πρέπει να ανακοπεί άμεσα. Τα μαθηματικά μοντέλα της επιτροπής δείχνουν ότι αυτό το διαρκές «χαράτσι» μπορεί να αφαιρέσει έως και 0,9% από την αύξηση του ΑΕΠ μέχρι το 2035, φορτώνοντας δυσανάλογα βάρη στις νεότερες γενιές.
Οι δραστικές προτάσεις για τη διάσωση των υγειονομικών ταμείων
Προκειμένου να αποφευχθεί ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός, οι τεχνοκράτες του συμβουλίου καταθέτουν μια σειρά από ριζοσπαστικές προτάσεις που στοχεύουν στην άμεση περικοπή εξόδων και στην εξεύρεση νέων πόρων. Στο επίκεντρο μπαίνει το σύστημα υγείας, όπου ζητείται επιτακτικά η εξορθολογισμός των δαπανών για νοσοκομειακή περίθαλψη και φαρμακευτικά σκευάσματα, δίνοντας παράλληλα τεράστιο βάρος στην προληπτική ιατρική. Μία από τις πλέον επίμαχες εισηγήσεις αφορά την κατάργηση της δωρεάν ασφαλιστικής κάλυψης για τους συζύγους που δεν εργάζονται και δεν έχουν αναλάβει την ανατροφή παιδιών, μια κίνηση που θα έφερνε φρέσκο χρήμα στα δημόσια ταμεία υγείας, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και η καθολική ένταξη των δημοσίων υπαλλήλων στο υποχρεωτικό σύστημα.
Αντίστοιχες ανατροπές προτείνονται και στον ευαίσθητο τομέα της ασφάλισης μακροχρόνιας φροντίδας (Pflegeversicherung). Η επιτροπή εισηγείται τον αυστηρό επαναπροσδιορισμό του όρου της «ανάγκης για φροντίδα», απαιτώντας αυστηρότερα ιατρικά και επιστημονικά κριτήρια για την έγκριση των επιδομάτων. Μια τέτοια παρέμβαση θα μείωνε δραστικά τον συνολικό αριθμό των δικαιούχων, ρίχνοντας ταυτόχρονα το μέσο επίπεδο της βαθμίδας φροντίδας (Pflegegrad) που αποδίδεται στους ασθενείς, δίνοντας οικονομική ανάσα στο σύστημα εις βάρος, ενδεχομένως, της κοινωνικής ομπρέλας προστασίας.
Οι κοινωνικές αντιδράσεις και ο κίνδυνος της φτώχειας των ηλικιωμένων
Οι σκληρές αυτές τεχνοκρατικές προσεγγίσεις πυροδοτούν ισχυρές εσωτερικές διαφωνίες μέσα στο ίδιο το συμβούλιο, με τον οικονομολόγο Achim Truger από το ακαδημαϊκό ίδρυμα Universität Duisburg-Essen να διαχωρίζει τη θέση του συντάσσοντας επίσημες μειοψηφικές αναφορές. Ο καθηγητής προειδοποιεί σε όλους τους τόνους ότι η υιοθέτηση τέτοιων μέτρων ισοδυναμεί με αναδιανομή πλούτου από τα χαμηλότερα προς τα ανώτερα στρώματα, οδηγώντας με μαθηματική ακρίβεια στην περιθωριοποίηση εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων. Όπως υποστηρίζει, οι περικοπές στην υγεία θα μεταφραστούν γρήγορα σε εμμέση μείωση του συνταξιοδοτικού επιπέδου, ρίχνοντάς το από το σημερινό 48% των τελευταίων μικτών αποδοχών, επικίνδυνα κοντά στο όριο του 40%.
Ειδικά στο ζήτημα της μακροχρόνιας φροντίδας, οι προτεινόμενοι περιορισμοί εγκυμονούν τεράστιους κινδύνους για όσους βρεθούν εκτός της κρατικής ομπρέλας. Η απώλεια αυτών των εξειδικευμένων επιδομάτων θα αναγκάσει τα ηλικιωμένα άτομα να επωμιστούν εξ ολοκλήρου το δυσβάσταχτο κόστος περίθαλψης, οδηγώντας νομοτελειακά στην αλματώδη αύξηση όσων θα καταφεύγουν τελικά στα προνοιακά βοηθήματα κοινωνικής πρόνοιας για να επιβιώσουν. Με το πολιτικό σκηνικό να βράζει, η κυβερνητική συμμαχία των χριστιανοδημοκρατών και των σοσιαλδημοκρατών αναζητά απεγνωσμένα τη χρυσή τομή, ετοιμάζοντας ένα πολυνομοσχέδιο μεταρρυθμίσεων που αναμένεται να ψηφιστεί πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών του κοινοβουλίου.
