Βέλγιο – Η Μονάδα Συντονισμού για την Ανάλυση Απειλών κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία εξάπλωση του μηδενιστικού εξτρεμισμού, ο οποίος αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά στο διαδίκτυο στοχοποιώντας παιδιά και εφήβους.
Η συγκεκριμένη μορφή ριζοσπαστικοποίησης εκμεταλλεύεται ευάλωτους ανηλίκους μέσω δημοφιλών ηλεκτρονικών παιχνιδιών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μετατρέποντας τη βία σε αυτοσκοπό.
Τα σημαντικότερα με μια ματιά
- Στοχεύονται ανήλικοι ηλικίας από 8 έως 17 ετών σε ψηφιακές πλατφόρμες.
- Εφαρμόζονται μηχανισμοί παιχνιδιού για την επιβράβευση πράξεων αυτοτραυματισμού.
- Έξι άτομα βρίσκονται υπό επίσημη παρακολούθηση με φόβους για εκτεταμένη υποκαταγραφή.
Η φύση της νέας απειλής χωρίς ιδεολογικό πρόσημο
Η Μονάδα Συντονισμού για την Ανάλυση Απειλών (CUTA) επισημαίνει ότι το φαινόμενο διαφέρει ριζικά από τις παραδοσιακές μορφές θρησκευτικού, ακροδεξιού ή ακροαριστερού εξτρεμισμού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπάρχει καμία πολιτική ή θρησκευτική διεκδίκηση, καθώς οι πράξεις πηγάζουν από βαθιά μισανθρωπία, έντονο αίσθημα υπαρξιακού κενού και απέχθεια προς το κοινωνικό σύνολο.
Ο ειδικός σε θέματα ριζοσπαστικοποίησης και διευθυντής του ινστιτούτου Hannah Arendt, Christophe Busch, εξηγεί ότι η βία δεν αποτελεί μέσο επίτευξης κάποιου ευρύτερου σκοπού αλλά αυτοσκοπό. Πολλοί νέοι βιώνουν έντονη ανασφάλεια εξαιτίας των σύγχρονων γεωπολιτικών κρίσεων, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το μόνο που απομένει είναι η επιτάχυνση της καταστροφής και του χάους.
Στρατολόγηση μέσω ψηφιακών πλατφορμών και παιχνιδιών
Οι δράστες προσεγγίζουν τα θύματα στους ψηφιακούς χώρους όπου οι νέοι περνούν τον χρόνο τους καθημερινά, όπως το TikTok, το Instagram, το Discord, αλλά και διαδραστικά παιχνίδια όπως το Roblox και το Fortnite. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε διαδικτυακές κοινότητες υποστήριξης για άτομα που αντιμετωπίζουν διατροφικές διαταραχές ή κατάθλιψη, όπου η ευαλωτότητα των εφήβων είναι αυξημένη.
Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στις αρχές είναι το ηλικιακό εύρος των στόχων, το οποίο ξεκινά από την ηλικία των οκτώ ετών και φτάνει έως τα δεκαεπτά έτη. Σε τόσο μικρή ηλικία τα παιδιά δεν διαθέτουν την απαραίτητη ωριμότητα για να διαχωρίσουν το σωστό από το λάθος, γεγονός που εκμεταλλεύονται κακόβουλοι χρήστες χρησιμοποιώντας ακόμη και εξειδικευμένους οδηγούς καθοδήγησης.
Η παιχνιδοποίηση της βίας και η συλλογή πόντων
Η στρατολόγηση αποκτά τη μορφή ψηφιακού διαγωνισμού, καθώς ενσωματώνει μηχανισμούς ανταμοιβής όπου οι συμμετέχοντες συγκεντρώνουν πόντους πείθοντας άλλους χρήστες να προβούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές. Οι προκλήσεις αυτές περιλαμβάνουν πράξεις κυβερνοεγκλήματος, υποκλοπές προσωπικών δεδομένων, βασανισμούς ζώων αλλά και σοβαρούς αυτοτραυματισμούς, οι οποίοι συχνά βιντεοσκοπούνται για να πιστοποιηθεί η ολοκλήρωσή τους.
Στις πιο ακραίες περιπτώσεις τα ίδια τα θύματα εξαναγκάζονται να στρατολογήσουν τον επόμενο ανήλικο, καταλύοντας τα όρια μεταξύ θύτη και θύματος. Αυτή η σταδιακή διολίσθηση οδηγεί σε πλήρη απομόνωση από το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον, εγκλωβίζοντας τα παιδιά σε κλειστές ομάδες με έντονα σκοτεινή αισθητική.
Υποκαταγραφή περιστατικών και παρακολούθηση υπόπτων
Στο Βέλγιο η αρμόδια υπηρεσία παρακολουθεί επί του παρόντος έξι άτομα που συνδέονται με τον μηδενιστικό εξτρεμισμό, αντιμετωπίζοντας ωστόσο το ζήτημα ως ύψιστη προτεραιότητα. Ο διευθυντής της υπηρεσίας, Gert Vercauteren, προειδοποιεί ότι ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς τέτοιες συμπεριφορές σπάνια αναγνωρίζονται εξαρχής ως εξτρεμιστικές πράξεις.
Συχνά τα περιστατικά αντιμετωπίζονται λανθασμένα ως μεμονωμένες παραβάσεις της νομοθεσίας περί προστασίας των ζώων ή ως συνηθισμένα ψηφιακά αδικήματα. Η αποτυχία έγκαιρου εντοπισμού του υποκείμενου εξτρεμιστικού δικτύου ενέχει τραγικούς κινδύνους, με γονείς να ανακαλύπτουν την εμπλοκή των παιδιών τους σε αυτές τις διαδικτυακές κοινότητες μόνο μετά από απόπειρες αυτοκτονίας.
Ο ρόλος της πρόληψης και τα προειδοποιητικά σημάδια
Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς διανέμεται ενημερωτικό φυλλάδιο προς γονείς, εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς λειτουργούς, με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση των ανησυχητικών ενδείξεων. Στα σημάδια που απαιτούν προσοχή περιλαμβάνονται η απότομη κοινωνική απόσυρση, η επαφή με υλικό ακραίας βίας, καθώς και η χρήση συμβόλων όπως νεκροκεφαλές, μάσκες ή παραλλαγμένες μορφές αυτοτραυματισμού.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συλλογική δράση, ψηφιακή ανθεκτικότητα και στενή συνεργασία μεταξύ σχολείων, πλατφορμών και τοπικών δομών πρόληψης της ριζοσπαστικοποίησης. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη μετατόπισης των προγραμμάτων κοινωνικής παρέμβασης από τους φυσικούς χώρους στις ψηφιακές πλατείες, αξιοποιώντας υπάρχουσες γραμμές υποστήριξης και φορείς προστασίας ανηλίκων.
