Ravensburg – Άνθρωποι που έχουν διαπράξει ποινικό αδίκημα σε κατάσταση ψυχικής ανικανότητας δεν οδηγούνται στη φυλακή, αλλά τοποθετούνται σε ψυχιατρικό Maßregelvollzug, έναν ειδικό θεσμό που συνδυάζει θεραπεία και αυστηρά μέτρα ασφαλείας.
Στις ειδικά ασφαλισμένες πτέρυγες, οι πόρτες ανοίγουν μόνο από έξω και στα δωμάτια κρίσης δεν υπάρχουν εσωτερικά χερούλια. Εκεί φιλοξενούνται ασθενείς σε οξεία ψυχική κατάσταση, οι οποίοι έχουν κριθεί ποινικά ανεύθυνοι. Το περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αυστηρούς κανόνες, ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή και οργανωμένη καθημερινότητα.
Σύμφωνα με την ιατρική διεύθυνση της Κλινικής Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας στο Zentrum für Psychiatrie Weissenau, περισσότερο από το 80% των ασθενών πάσχει από σχιζοφρένεια, ενώ οι υπόλοιποι παρουσιάζουν κυρίως διαταραχές προσωπικότητας ή νοητικές αναπηρίες. Η μέση διάρκεια παραμονής ανέρχεται σε περίπου τέσσερα χρόνια.
Από την εισαγωγή έως τις ανοιχτές πτέρυγες
Η πορεία μέσα στο Maßregelvollzug περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια. Η εισαγωγή πραγματοποιείται σε ιδιαίτερα φυλασσόμενη πτέρυγα, όπου οι ασθενείς παραμένουν μέχρι τη βασική δικαστική διαδικασία. Η πρόσβαση γίνεται μέσω διαδοχικών θυρών ασφαλείας, ενώ ισχύουν περιορισμοί αντίστοιχοι με αυτούς της προσωρινής κράτησης.
Η αλληλογραφία ελέγχεται, τα τηλεφωνήματα επιτρέπονται μόνο κατόπιν έγκρισης και επιτηρούνται, καθώς το δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί. Οι ασθενείς μεταφέρονται συνήθως απευθείας από τον ανακριτή στην κλινική, συχνά λίγο μετά την τέλεση του αδικήματος, το οποίο μπορεί να αφορά σωματική βλάβη, ανθρωποκτονία ή εμπρησμό.
Το νοσηλευτικό προσωπικό εκπαιδεύεται ειδικά στη διαχείριση κρίσεων και επιθετικών συμπεριφορών. Σε περιπτώσεις οξείας επικινδυνότητας, οι ασθενείς τοποθετούνται προσωρινά σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους αυξημένης ασφάλειας.
Θεραπεία ως καθημερινή ρουτίνα
Παρά τα μέτρα ασφαλείας, η θεραπευτική προσέγγιση ξεκινά από την πρώτη ημέρα. Τα δωμάτια διαθέτουν μεγάλα παράθυρα με θέα σε πράσινο χώρο, ενώ υπάρχει εσωτερική αυλή με περιορισμένη αλλά ελεγχόμενη πρόσβαση. Άνδρες και γυναίκες φιλοξενούνται στις ίδιες πτέρυγες, με δυνατότητα απομόνωσης όταν απαιτείται.
Η καθημερινότητα περιλαμβάνει εργασία, αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες, καθώς και ομαδική θεραπεία. Το κοινό φαγητό τρεις φορές την ημέρα θεωρείται βασικό μέρος της θεραπείας, καθώς ενισχύει την κοινωνική επανένταξη και την τήρηση κανόνων.
Σε περιπτώσεις έντασης ή σύγκρουσης, εφαρμόζεται προσωρινή απομόνωση σε ειδικούς χώρους. Όσο καλύτερα ρυθμίζεται η ψυχική κατάσταση μέσω θεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής, τόσο μειώνεται ο κίνδυνος επιθετικών περιστατικών.
Ανοιχτές πτέρυγες και προετοιμασία για επανένταξη
Μετά την αρχική φάση, οι ασθενείς μεταφέρονται σε λιγότερο περιοριστικές πτέρυγες. Εκεί υπάρχουν κοινόχρηστοι χώροι, μπαλκόνια και δραστηριότητες αναψυχής. Σε προχωρημένο στάδιο, η μετακίνηση σε ανοιχτές πτέρυγες προσφέρει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και προετοιμασία για τη ζωή εκτός κλινικής.
Η αποδέσμευση δεν εξαρτάται από το αδίκημα, αλλά αποκλειστικά από την πρόγνωση επικινδυνότητας. Μόνο όταν οι αρμόδιοι κρίνουν ότι δεν υφίσταται πλέον κίνδυνος, μπορεί να επιτραπεί η έξοδος, υπό αυστηρούς όρους.
Το νομικό πλαίσιο και οι αντιδράσεις
Η υποχρεωτική και χρονικά απεριόριστη τοποθέτηση σε ψυχιατρικό Maßregelvollzug προβλέπεται από το άρθρο 63 του γερμανικού Ποινικού Κώδικα και διατάσσεται από το δικαστήριο. Δεν αποτελεί ποινή, αλλά μέτρο ασφαλείας και θεραπείας.
Στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, το 2024 καταγράφηκαν 190 νέες εισαγωγές, ενώ σε ολόκληρη τη Γερμανία περίπου 10.000 άτομα βρίσκονται σήμερα σε τέτοιες δομές. Παρά την εικόνα επικινδυνότητας που συχνά κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση, οι υπεύθυνοι τονίζουν ότι οι ασθενείς λαμβάνουν θεραπεία και ότι ο κίνδυνος μειώνεται σημαντικά.
Όπως επισημαίνεται από τη διοίκηση της κλινικής, η ψυχική ασθένεια δεν αποτελεί επιλογή και μια οξεία ψύχωση μπορεί να πλήξει οποιονδήποτε. Η αποδοχή της θεραπείας και η συμμόρφωση με τη φαρμακευτική αγωγή θεωρούνται βασικές προϋποθέσεις για την προστασία τόσο των ίδιων των ασθενών όσο και της κοινωνίας.
