Γερμανία – Η χώρα αναδεικνύεται σε ένα από τα πλέον προοδευτικά κράτη σε παγκόσμιο επίπεδο όσον αφορά την ηθική αποδοχή κοινωνικών ζητημάτων, σύμφωνα με τα ευρήματα μιας εκτεταμένης διεθνούς έρευνας. Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν το πρώτο εξάμηνο του δύο χιλιάδες είκοσι πέντε από το αμερικανικό ινστιτούτο Pew Research Center, ρίχνουν φως στις αντιλήψεις των πολιτών σε είκοσι πέντε διαφορετικές χώρες. Με δείγμα που ξεπερνά τους τριάντα χιλιάδες ερωτηθέντες διεθνώς, η μελέτη αποτυπώνει τις βαθιές πολιτισμικές διαφορές γύρω από ζητήματα συμβίωσης, προσωπικών επιλογών και θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η γερμανική κοινωνία εμφανίζεται να έχει αποβάλει σε τεράστιο βαθμό τα παραδοσιακά ταμπού, καταγράφοντας εντυπωσιακά ποσοστά που την τοποθετούν στην κορυφή της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας κατάταξης. Παρά τη θεωρητική αυτή ελευθερία και την πρωτιά στους δείκτες ανοχής, ωστόσο, τα εγχώρια δεδομένα υποδεικνύουν πως η καθημερινή πραγματικότητα ενδέχεται να κρύβει βαθύτερες προκαταλήψεις που δεν αποτυπώνονται εύκολα στις γενικές ηθικές κρίσεις, διαμορφώνοντας ένα εξαιρετικά σύνθετο κοινωνικό τοπίο.
Η παγκόσμια εικόνα για τα δικαιώματα και τις σχέσεις
Στο πεδίο των ομόφυλων σχέσεων, η αποδοχή αγγίζει ιστορικά υψηλά. Ενενήντα τέσσερα τοις εκατό των πολιτών στη χώρα δεν θεωρούν την ομοφυλοφιλία ηθικά επιλήψιμη, ένα ποσοστό ρεκόρ που σε διεθνές επίπεδο ισοφαρίζεται μόνο από τη Σουηδία. Ακόμη και η Ολλανδία, η οποία φημίζεται παραδοσιακά για την εξαιρετικά φιλελεύθερη νοοτροπία της, ακολουθεί με ελαφρώς χαμηλότερο ποσοστό που φτάνει το ενενήντα ένα τοις εκατό. Η εικόνα αυτή έρχεται σε πλήρη, σχεδόν δραματική, αντίθεση με κράτη του παγκόσμιου νότου και της Ασίας, όπου η συντηρητική προσέγγιση κυριαρχεί απόλυτα.
Χαρακτηριστικά, στη Νιγηρία και την Ινδονησία, η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού, με ενενήντα έξι και ενενήντα τρία τοις εκατό αντίστοιχα, απορρίπτει κατηγορηματικά τις σχέσεις μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου ως κοινωνικά μη αποδεκτές. Παράλληλα, τεράστιο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της κοινωνίας απέναντι στις εξωσυζυγικές σχέσεις, όπου καταγράφεται μια αξιοσημείωτη ανοχή. Μόλις το πενήντα πέντε τοις εκατό των ερωτηθέντων στη χώρα αξιολογεί την απιστία εντός του γάμου ως ηθικά λανθασμένη. Πρόκειται για το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό παγκοσμίως, με τη Γαλλία να κατέχει την πρωτιά στην ανοχή με πενήντα τρία τοις εκατό, ενώ στον αντίποδα, οι πολίτες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής καταδικάζουν την πρακτική σε ποσοστό ενενήντα τοις εκατό.
Σαφές προβάδισμα στην αποδοχή των αμβλώσεων
Η ανάλυση του αμερικανικού ινστιτούτου εμβαθύνει και στο εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα του τερματισμού της κύησης, όπου το γερμανικό κράτος συγκαταλέγεται εκ νέου στα πιο προοδευτικά του πλανήτη. Συγκεκριμένα, μόνο ένα εξαιρετικά μικρό τμήμα του πληθυσμού, της τάξης του δεκαπέντε τοις εκατό, θεωρεί τις αμβλώσεις ηθικά απαράδεκτες. Η συναινετική αυτή στάση διευκολύνει τον δημόσιο διάλογο για τα αναπαραγωγικά δικαιώματα των γυναικών και την απρόσκοπτη πρόσβασή τους σε ασφαλείς δομές υγείας. Σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, μεγαλύτερη ελαστικότητα σε αυτό το θέμα επιδεικνύουν μόνο η Σουηδία με πέντε τοις εκατό και η Γαλλία με έντεκα τοις εκατό.
Η συγκεκριμένη οπτική διαφοροποιείται δραματικά όταν η έρευνα μεταφέρεται σε άλλες ηπείρους, όπου η ισχυρή επιρροή της θρησκείας και των παραδόσεων παραμένει ο απόλυτος ρυθμιστής των κοινωνικών αξιών. Στην Ινδονησία το ποσοστό ηθικής απόρριψης των αμβλώσεων αγγίζει το ενενήντα τρία τοις εκατό, ενώ ακολουθούν από κοντά η Νιγηρία με ογδόντα έξι, η Κένυα με ογδόντα ένα και η Βραζιλία με εβδομήντα τρία τοις εκατό. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, μια ηγετική χώρα του δυτικού κόσμου, σχεδόν οι μισοί πολίτες, αγγίζοντας το σαράντα επτά τοις εκατό, εκφράζουν την κάθετη αντίθεσή τους στις αμβλώσεις.
Η αμερικανική παραδοξότητα και το χάσμα των φύλων
Τα ευρήματα για τις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλύπτουν μια μοναδική ιδιαιτερότητα ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες κρίνουν τον ίδιο τους τον κοινωνικό περίγυρο και τις αξίες των συμπατριωτών τους. Πρόκειται για τη μοναδική χώρα ολόκληρης της μελέτης όπου η πλειοψηφία των ενηλίκων, σε ποσοστό πενήντα τρία έναντι σαράντα επτά τοις εκατό, αξιολογεί αρνητικά το γενικό ηθικό επίπεδο των συμπολιτών της. Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη αποσαφηνίσει πλήρως εάν αυτή η έντονη επικριτική διάθεση αποτελεί ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό της τοπικής κουλτούρας ή ένα νέο φαινόμενο που πηγάζει από την αυξανόμενη εσωτερική πόλωση.
Παρά την αυστηρότητα που επιδεικνύουν σε θεμελιώδη ζητήματα, οι Αμερικανοί εμφανίζονται παραδόξως εξαιρετικά ανεκτικοί απέναντι σε συνήθειες που σε άλλες χώρες θεωρούνται απαγορευτικές. Μόνο το είκοσι τρία τοις εκατό κρίνει ως ηθικά απαράδεκτη τη χρήση μαριχουάνας, ενώ το είκοσι εννέα τοις εκατό καταδικάζει τα τυχερά παίγνια. Αντίθετα, στις περισσότερες από τις υπόλοιπες χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, τα αντίστοιχα ποσοστά απόρριψης για αυτές τις δραστηριότητες ξεπερνούν σταθερά το σαράντα τοις εκατό. Επιπλέον, καταγράφηκε μια σαφής παγκόσμια τάση που θέλει τις γυναίκες να κρίνουν με μεγαλύτερη αυστηρότητα ορισμένες συμπεριφορές, όπως η παρακολούθηση πορνογραφικού υλικού, μια διαφορά που καταγράφεται με τεράστια ένταση στη Νότια Κορέα και την Ισπανία.
Οι ανησυχητικές ενδείξεις από τις εγχώριες μετρήσεις
Αν και η διεθνής συγκριτική εικόνα παρουσιάζει μια εξαιρετικά ελεύθερη κοινωνία, τα λεπτομερή ευρήματα των εγχώριων ιδρυμάτων σκιαγραφούν μια ελαφρώς διαφορετική και σαφώς πιο σύνθετη πραγματικότητα για τον τοπικό πληθυσμό. Οι αναλυτές διευκρινίζουν πως η μελέτη του ινστιτούτου Pew Research Center εστίασε αυστηρά στις γενικές ηθικές αρχές και όχι στην πρακτική καθημερινή ανοχή απέναντι στο διαφορετικό. Το ετήσιο βαρόμετρο διαφορετικότητας που δημοσίευσε το γερμανικό ίδρυμα Robert Bosch Stiftung για το έτος δύο χιλιάδες είκοσι πέντε, αποκαλύπτει μια αιφνιδιαστική οπισθοδρόμηση στα επίπεδα ενσωμάτωσης.
Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία αυτού του εγχώριου δείκτη, το ποσοστό των πολιτών που δηλώνει έμπρακτη κοινωνική αποδοχή προς την κοινότητα των ομοφυλοφίλων έχει υποχωρήσει αισθητά, φτάνοντας πλέον στο εξήντα εννέα τοις εκατό. Το πλέον προβληματικό και ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, είναι πως περισσότεροι από ένας στους πέντε ερωτηθέντες, και συγκεκριμένα το είκοσι δύο τοις εκατό, εκφράζει ανοιχτά συναισθήματα απέχθειας όταν αντικρίζει άτομα του ίδιου φύλου να εκδηλώνουν τη στοργή τους δημόσια. Αυτή η δραματική απόκλιση μεταξύ της θεωρητικής ηθικής προσέγγισης και της πρακτικής συμπεριφοράς στον δημόσιο χώρο, καταδεικνύει ότι η οριστική εξάλειψη των προκαταλήψεων απαιτεί ακόμη τεράστια προσπάθεια.
